კლიმატის კრიზისის გაღრმავებასთან და გლობალური დათბობის გაუარესებასთან ერთად, იზრდება ინტერესი მზის გეოინჟინერიის მიმართ, მათ შორის კერძო კომპანიებისა და ინვესტორების მხრიდან. თუმცა, ეს ტექნიკა საკამათო რჩება და მას არ გააჩნია სათანადო რეგულაციები. პლანეტა მოსალოდნელზე სწრაფად თბება. სათბურის გაზების კონცენტრაცია კვლავ რეკორდული ტემპით იზრდება, რაც მსოფლიოს მიზნიდან აცდენს, რათა დათბობა 2 გრადუს ცელსიუსით (3.6 გრადუსი ფარენჰეიტი) არ გადასცდეს პრეინდუსტრიულ დონეს. უახლესი მონაცემებით, 2025 წელი მესამე ყველაზე ცხელი წელი იყო ისტორიაში. კლიმატის მიზნებსა და რეალობას შორის მზარდი უფსკრული აძლიერებს განახლებულ ინტერესს გეოინჟინერიის მიმართ – ინტერვენციების, რომლებიც მიზანმიმართულად ცვლიან დედამიწის კლიმატის სისტემას. მათ შორისაა მზის გეოინჟინერია, რომელიც მიზნად ისახავს პლანეტის გაგრილებას მზის სხივების კოსმოსში არეკვლით. მეცნიერთა აზრით, ტექნოლოგია დიდწილად ექსპერიმენტულ ხასიათს ატარებს და ფართომასშტაბიანი გამოყენების შემთხვევაში, შესაძლოა ჰქონდეს შორსმიმავალი სოციალური, პოლიტიკური და გარემოსდაცვითი შედეგები. დრომდე, მზის გეოინჟინერიის კვლევების უმეტესობას ახორციელებდნენ არაკომერციული ორგანიზაციები და საჯარო კვლევითი ინსტიტუტები, რომლებსაც აფინანსებდნენ მთავრობები და საქველმოქმედო ფონდები. თუმცა, ეს სურათი იცვლება. ბოლო სამი წლის განმავლობაში გაჩნდა ორი კომერციული სტარტაპი — ისრაელურ-ამერიკული Stardust Solutions და კალიფორნიული Make Sunsets. როგორც მედიასაშუალება Heatmap News-ი იტყობინება, Stardust Solutions-მა ცოტა ხნის წინ განაცხადა, რომ სარისკო კაპიტალის სახით 60 მილიონი დოლარი (დაახლოებით 52 მილიონი ევრო) მოიზიდა. მიუხედავად ამისა, მეცნიერები და მკვლევარები, მათ შორის ისეთებიც, რომლებიც მხარს უჭერენ მზის გეოინჟინერიას, შეშფოთებულნი არიან მოგებაზე ორიენტირებული კომპანიების შესვლით სფეროში, რომელსაც არ გააჩნია სათანადო რეგულაცია. „საგანგაშოა კერძო ფულის შემოსვლა, რომელიც არავის წინაშე არ არის ანგარიშვალდებული და ისეთი თანხები, რომლებიც პოტენციურად გაცილებით აღემატება იმას, რაც აქამდე მთავრობების მხრიდან იყო წარმოდგენილი“, – განაცხადა სინტია შარფმა, დამოუკიდებელი ანალიტიკური ცენტრის, „მომავალი თაობების ცენტრის“ კლიმატის უფროსმა მკვლევარმა. ყველაზე ფართოდ შესწავლილი მზის გეოინჟინერიის ტექნიკაა სტრატოსფერული აეროზოლის ინექცია (SAI). ის გულისხმობს მაღალამრეკლი ნაწილაკების შეყვანას სტრატოსფეროში — ატმოსფერულ შრეში, რომელიც დედამიწის ზედაპირიდან 4-დან 30 მილამდე (6-დან 50 კილომეტრამდე) სიმაღლეზე მდებარეობს — რათა მზის სხივების მცირე ნაწილი კოსმოსში აირეკლოს. ეს მოვლენა ვულკანური ამოფრქვევის გაგრილების ეფექტებს მიემსგავსება, როდესაც გოგირდის გაზების წვეთები სტრატოსფეროში ხვდება. ეს გაზები წყლის ორთქლთან ერევა და ქმნის პაწაწინა ამრეკლ ნაწილაკებს, რომლებსაც აეროზოლები ეწოდება. 1991 წელს ფილიპინებში, პინატუბოს მთის ამოფრქვევამ რამდენიმე წლით 0.5°C-ით გლობალური გაგრილება გამოიწვია. ამ დრომდე, SAI ძირითადად გამოცდილია ლაბორატორიებში და კომპიუტერულ სიმულაციებში. 2008 წლიდან მოყოლებული, რუსეთსა და დიდ ბრიტანეთში ჩატარდა ორი გარე ექსპერიმენტი, რომელიც მცირე რაოდენობით აეროზოლების გამოშვებას გულისხმობდა. სხვა დაგეგმილი საუნივერსიტეტო ექსპერიმენტები დიდ ბრიტანეთსა და შვედეთში გაუქმდა სამოქალაქო საზოგადოებისა და ადგილობრივი ჯგუფების წინააღმდეგობის გამო. კომპანია Make Sunsets-მა 2022 წელს მექსიკასა და აშშ-ზე გოგირდის დიოქსიდით სავსე ბუშტების გაშვება დაიწყო. შედეგად, მექსიკის მთავრობამ აკრძალა მზის გეოინჟინერიის ტექნოლოგიების გამოყენება თავის ტერიტორიაზე. კომპანია თავის ვებგვერდზე აცხადებს, რომ ამ დროისთვის 213 ბუშტი გაუშვა, რომლებსაც კომპანიებსა და ფიზიკურ პირებზე „გაგრილების კრედიტების“ სახით ყიდის. გაურკვეველია, ვინ ყიდულობს ამ კრედიტებს, მაგრამ რაოდენობები იმდენად მცირეა, რომ კლიმატისთვის რაიმე საზომი სარგებელი არ ექნება, არაკომერციული ორგანიზაცია Silverlining-ის თანახმად, რომელიც ახლო მომავლის კლიმატურ რისკებზეა ორიენტირებული. DW-მ მიმართა Make Sunsets-ს კომენტარისთვის, თუმცა გამოქვეყნების მომენტისთვის კომპანიას არ უპასუხია. თუმცა, SAI-ის ფართომასშტაბიანი განლაგება გულისხმობს მაღალ სიმაღლეზე მფრინავი თვითმფრინავების ან ბუშტების გამოყენებას ნაწილაკების უწყვეტად, ათწლეულების განმავლობაში გასაფრქვევად, რადგან აეროზოლები სტრატოსფეროში, როგორც წესი, მხოლოდ რამდენიმე თვიდან რამდენიმე წლამდე რჩება. ინექციის შემდეგ, ისინი დედამიწის ირგვლივ რეაქტიული ნაკადით გავრცელდებოდა, ფართოდ, მაგრამ არა თანაბრად. „გლობალური ტემპერატურა შეიძლება ნახევარი გრადუსით შემცირდეს, მაგრამ ეს შემცირება იქნება ძალიან არათანაბარი“, – განაცხადა ჯეიმს დაიკმა, ექსეტერის უნივერსიტეტის დედამიწის სისტემის მეცნიერების ასოცირებულმა პროფესორმა. მან დასძინა, რომ ამან შეიძლება გამოიწვიოს ნალექების არაპროგნოზირებადი ნიმუშები და ამინდის უკიდურესი მოვლენები მსოფლიოს სხვადასხვა ნაწილში. დღემდე SAI-ის კვლევების უმეტესობა ფოკუსირებული იყო სულფატური ნაწილაკების შეყვანაზე — იგივე ტიპის, რომლებსაც ვულკანები გამოყოფენ. თუმცა, სულფატურ აეროზოლებთან დაკავშირებულია გვერდითი მოვლენები, მათ შორის ოზონის შრის შესაძლო დაზიანება და ჰაერის დაბინძურების ზრდა. ამან, თავის მხრივ, შეიძლება გამოიწვიოს რესპირატორული დაავადებების მაღალი მაჩვენებლები. „არ მიგვაჩნია, რომ ეს უსაფრთხო ან პასუხისმგებლიანი ვარიანტია პოლიტიკის შემქმნელებისთვის განსახილველად“, – ნათქვამია Stardust Solutions-ის აღმასრულებელმა დირექტორმა იანაი იედვაბის ელექტრონული ფოსტით გაგზავნილ პასუხში. Stardust Solutions აცხადებს, რომ მან შეიმუშავა განსხვავებული ტიპის ნაწილაკები, რომლებიც დამზადებულია კომპონენტებისგან, რომლებიც „ბუნებაში უხვადაა, ქიმიურად ინერტულია სტრატოსფეროში...