ქართული ფილმები ადგილობრივ აუდიტორიამდე ვერ აღწევს, რაც დიდწილად სუსტი ინფრასტრუქტურის, მონოპოლიების, პოლიტიკური ზეწოლისა და შეზღუდული დისტრიბუციის ბრალია. ქალი სამ ბავშვს აჩენს, რათა სხვა ქალებმა სახლი იყიდონ; კონფლიქტურ რეგიონში მყოფი ოჯახი მთელ იმედს მოცვის პლანტაციაზე ამყარებს; ხე, ოლიგარქის ახირებით ფესვებიდან ამოგლეჯილი, შავი ზღვის წყლებში მიცურავს — ეს არ არის სიზმრის ფრაგმენტები, არამედ ქართული ცხოვრების რეალური ამბები, რომლებიც თანამედროვე კინორეჟისორებმა ოსტატურად ასახეს. საერთაშორისო წარმატება და გადაჭედილი ფესტივალის ჩვენებები ადასტურებს, რომ ქართული საავტორო კინო ქვეყნის კულტურულად მდიდარ და პოლიტიკურად დამუხტულ გარემოს შეესაბამება, თუმცა პარადოქსი არსებობს: მიუხედავად უცხოეთში მოპოვებული სათაურებისა და უამრავი ჯილდოსა, ეს ფილმები სამშობლოში შედარებით უცნობი რჩება. ის, რაც დღეს ქართულ ფილმებსა და მათ აუდიტორიას შორის დგას, ათწლეულების უყურადღებო კულტურული პოლიტიკის, კოპროდუქციის შეზღუდვების და, ბოლოს, პოლიტიკური ზეწოლისა და ცენზურის შედეგია. მუნიციპალური თეატრის ცნება საბჭოთა კავშირის დაშლასთან ერთად დასრულდა — მაშინ დიდ ქალაქებში ცალკე კინოდარბაზები იყო, სოფლებში კი კინოჩვენებები კულტურის სახლებში იმართებოდა. ეს შენობები, რომლებიც დღესდღეობით დიდწილად მიტოვებულია და ინგრევა, ოდესღაც იმ ქსელის ნაწილი იყო, რომელიც, მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობის პროპაგანდას ემსახურებოდა, კინოს ადგილობრივ აუდიტორიამდეც აწვდიდა — „კომუნისტის“ 1956 წლის გამოცემა 273 სოფლის თეატრს მოიხსენიებს. დღეს ბევრი კინორეჟისორი გლოვობს ინფრასტრუქტურის ნაკლებობას, რომლის საშუალებითაც შეძლებდა საკუთარი ნამუშევრების გავრცელებას. „როგორც ქვეყანას, ისე კინოინდუსტრიას 90-იანების შემდეგ აღდგენა და ფეხზე წამოდგომა სჭირდებოდა. აუდიტორიასა და ავტორებს შორის ხიდი გაქრა“, — ამბობს თეკლა მაჭავარიანი, ტატო კოტეტიშვილის ფილმის, „წმინდა ელექტროენერგიის“ პროდიუსერი. ის ასევე საუბრობს ბილეთების მაღალ ფასებზე ბაზარზე, რომელიც ეფექტურად არის მონოპოლიზებული „კავეას“ მიერ — კერძო კომპანიის მიერ, რომელიც ფილმებს ავრცელებს და ფლობს საქართველოს კინოთეატრების უმეტესობას. ამ მეინსტრიმული ქსელის მიღმა, მაყურებლებისთვის, რომლებსაც ქართული არტ-ჰაუს კინო აინტერესებთ, ცოტა ვარიანტი არსებობს. მხატვრულ ფილმებს, განსაკუთრებით კი დოკუმენტურს, საუკეთესო შემთხვევაში, რამდენიმე ფესტივალის ჩვენება აქვს, რომელთა უმეტესობა კონცენტრირებულია დედაქალაქის კინოთეატრ „ამირანში“, რომელმაც თავი საავტორო კინოს ცენტრად წარმოაჩინა. მან ასევე უმასპინძლა საქართველოს დოკუმენტური ასოციაცია — DOCA-ს, კინოპროფესიონალთა დამოუკიდებელ ჯგუფს, რომლის მიზანია დოკუმენტური კინოწარმოებისთვის საზოგადოების შექმნა და ჟანრის უფრო მეტად გაცნობა აუდიტორიისთვის. DOCA ორშაბათობით ატარებს კინოკლუბის ჩვენებებს შეღავათიანი ფასებით, რათა კინო უფრო ხელმისაწვდომი გახადოს, მაგრამ კინოპროდიუსერი ქეთევან ყიფიანი, ჯგუფის აღმასრულებელი დირექტორი, ხაზს უსვამს იმ თეატრების მნიშვნელობას, რომლებიც არ ფუნქციონირებენ მხოლოდ კომერციულ საფუძველზე: „კინოთეატრისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია სივრცე, სადაც ადამიანები გაერთიანდებიან, დაფიქრდებიან და შექმნიან საზოგადოებას. დღეს თბილისში თითქმის არ არის სივრცეები, სადაც ადამიანებს შეხვედრა შეუძლიათ, გარდა კვების ობიექტებისა“. დამოუკიდებელ კინორეჟისორებს დღეს ორი არჩევანი რჩებათ თავიანთი ხელოვნების წარმოსაჩენად: კერძო ინიციატივა და ონლაინ სტრიმინგ პლატფორმები. მართლაც, საშინაო დისტრიბუციის პრობლემა, რომელიც, კინორეჟისორებისა და პროდიუსერების თქმით, საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ არასოდეს სრულად არ მოგვარებულა, განსაკუთრებით პრობლემური გახდა ეროვნულ კინოცენტრში განხორციელებული რეფორმების შემდეგ, რამაც სახელმწიფოსა და კინოსაზოგადოებას შორის მტკივნეული ჩიხი გამოიწვია. 2023 წელს მაშინდელმა კულტურის მინისტრმა თეა წულუკიანმა გაათავისუფლა ძირითადი ფიგურები, გაამკაცრა დაფინანსების კონტროლი და პირადად დაესხა თავს მთავრობის მიმართ კრიტიკულ ფილმებსა და მათ ავტორებს. საპასუხოდ, ბევრმა კინორეჟისორმა საერთოდ ბოიკოტი გამოუცხადა ცენტრს. მიუხედავად იმისა, რომ ამან დაფინანსების მოპოვება გაართულა, ამ ბრძოლამ 400-ზე მეტი ინდუსტრიის მუშაკი გააერთიანა მოძრაობის „ქართული კინო საფრთხეშია“ ფარგლებში. მან ასევე შეკრიბა ჯგუფი, რომელიც გასაბერი ეკრანით მოგზაურობს საქართველოს სოფლებში, აჩვენებს ქართულ ფილმებს და მიჰყავს რეჟისორები საჯარო დისკუსიებისთვის. „დაახლოებით წელიწადნახევარში 60-ზე მეტი ფილმი ვაჩვენეთ და გაგრძელებას ვგეგმავთ“, — ეუბნება OC Media-ს ირინე ჟორდანია, ასეთი ჩვენებების რეჟისორი და ორგანიზატორი. ჯგუფი ახლა რამდენიმე კერძო სპონსორთან და მეგობრულ სივრცესთან მუშაობს. თუ გსურთ ბოლო 10 წლის ქართული არტ-ჰაუს ფილმის ან დოკუმენტური ფილმის ყურება, რამდენიმე ვარიანტი გაქვთ: დაელოდოთ ადგილობრივ ფესტივალს ან საზოგადოებრივ ჩვენებას, აირჩიოთ შეზღუდული (ფასიანი) ონლაინ კატალოგიდან, ან უბრალოდ იცნობდეთ ადამიანს, რომელსაც ბმული აქვს, რადგან სწორედ ასე უყურებენ კინოკრიტიკოსები, მსახიობები და სხვა კინოსფეროში მომუშავე ადამიანები ქართული თანამედროვე კინოს უმეტესობას. კითხვაზე, თუ რატომ არ იჩენს კერძო სექტორი ინტერესს კინოწარმოებისა და ჩვენებების მხარდასაჭერად, ბევრი პროფესიონალი აღწერს, რაც, როგორც ჩანს, წრიული დილემაა: ბიზნესი ვერ ხედავს კომერციულ პოტენციალს, რადგან არ არსებობს სტრატეგიები, რომლებიც აუდიტორიას კინოთეატრებში მიიყვანს, ამ სტრატეგიებს კი დაფინანსება სჭირდება. ზოგიერთი კერძო სუბიექტებთან თანამშრომლობის იდეას უიმედოდ მიიჩნევს: „კომერციულ მოგებაზე ფოკუსირება ნიშნავს კინოს იმ ფორმების უარყოფას“.