პატარა ფრანგული ქალაქი ვერდენი პირველი მსოფლიო ომის ერთ-ერთი ყველაზე სისხლიანი თავის ადგილი გახდა, სადაც გერმანელი და ფრანგი ჯარისკაცები 300 დღის განმავლობაში იბრძოდნენ — ისე, რომ გამარჯვებული მხარე არ გამოვლენილა. დილაადრიან, ვერდენის ფორტებსა და სანგრებს ცეცხლის წვიმა დაატყდა თავს. 300 მატარებლის ვაგონით გადაზიდული საბრძოლო მასალით, გერმანელები საათობით ისროდნენ არტილერიას. ქვემეხების გრგვინვა 150 კილომეტრის (93 მილის) მოშორებით ისმოდა. გერმანიის გენერალური შტაბის უფროსმა, ერიხ ფონ ფალკენჰაინმა, ფრანგებზე თავდასხმის ბრძანება გასცა. მას სურდა დაესრულებინა სანგრების ომი, რომელიც დასავლეთის ფრონტზე, ბელგიასა და საფრანგეთს შორის, 1914 წლის სექტემბრიდან, პირველი მსოფლიო ომის დაწყებიდან რამდენიმე თვეში, მძვინვარებდა. მისი იდეა იყო, ფრონტის ხაზის გარღვევა და მანევრულ ომზე დაბრუნება, – განმარტავს ისტორიკოსი ოლაფ იესენი, წიგნის "Verdun 1916: Urschlacht des Jahrhunderts" (ვერდენი 1916: საუკუნის თავდაპირველი ბრძოლა) ავტორი. თუმცა, ფალკენჰაინი შეცდა გათვლებში. საბოლოო შედეგი იყო 10 თვიანი სასტიკი ბრძოლა ყველა სოფელსა და ბორცვზე. ფრანგული მოტო იყო "On ne passe pas" ("არ გაივლიან"). ბრძოლა ისტორიაში უაზრო ხოცვა-ჟლეტის განსახიერებად შევიდა. მომქანცველი სანგრების ომის დროს, ჯარისკაცები თავიანთ ხვრელებში, მიწისქვეშ იყვნენ გამაგრებული; ვირთხები, ტილები, სიცივე და უვარგისი საკვები მათ ნერვებს უტევდა, ისევე როგორც სიკვდილის მუდმივი შიში. მტერი ხშირად სულ რაღაც 30 მეტრის (98 ფუტის) მოშორებით იმალებოდა. ბრძოლის ბედი თანამედროვე არტილერიას უნდა გადაეწყვიტა: მძიმე ნაღმტყორცნების, ცეცხლმტყორცნებისა და ტყვიამფრქვევების გარდა, 26 მილიონი ფუგასური ჭურვი და 100 000 ტოქსიკური გაზის ყუმბარა ჩამოცვივდა სანგრებს 30 კვადრატულ კილომეტრზე (11.5 კვადრატული მილი) ნაკლებ ფართობზე. ზაფხულის თვეებში, ბრძოლის ველი დამპალი გვამების სუნით იყო გაჯერებული, ხოლო ბომბის აფეთქებების შედეგად ადამიანის დამპალი ნარჩენები ხეებიდან ეკიდა. ზამთარში ჯარისკაცები მუხლებამდე ყინულოვან წყალში ან ტალახში იყვნენ. ისინი უკიდურესი წყურვილით იტანჯებოდნენ და ძვირფას წყალს წვიმის გუბეებიდან სვამდნენ, სადაც მათი თანამებრძოლები დაღუპული ცხენების გვამებს შორის სისხლდენით დაიღუპნენ. „ეს არაადამიანური გამოცდილება კოლექტიურ მეხსიერებაში ჩაიბეჭდა ისეთი ტერმინებით, როგორიცაა „ხორცსაკეპი მანქანა“ და „ვერდენის ჯოჯოხეთი“,“ – ეუბნება იესენი DW-ს. „იმ დროს ადამიანები „მხოლოდ ომის მასალად“ იქცნენ.“ საშინელება აშკარად იგრძნობოდა ჯარისკაცების სახლში გაგზავნილ წერილებშიც. „ვერდენი, ეს საშინელი სიტყვა! უამრავმა ადამიანმა, ახალგაზრდამ და იმედით სავსემ, აქ დაკარგა სიცოცხლე. მათი [ძვლები] ახლა სადღაც ლპება, სანგრებს შორის, მასობრივ საფლავებში, სასაფლაოებზე,“ – წერდა 20 წლის თეოლოგიის სტუდენტი, პაულ ბოელიკე, ოჯახს. „ფრონტის ხაზი იცვლება. დღეს მტერს უჭირავს მაღალი პოზიციები, ხვალ ჩვენ დავიკავებთ. აქ ყოველთვის სადღაც სასტიკი ბრძოლა მიმდინარეობს. ზოგიერთმა, ვინც ახლახან ტკბებოდა თბილი მზით, სადღაც ახლოს ღრიალი და ყმუილი გაიგონა. მშვიდობისა და სახლის ყველა ოცნება გაქრა, ადამიანი ჭიად იქცევა და ყველაზე ღრმა ხვრელს ეძებს. ბრძოლის ველები, სადაც არაფერი ჩანს, გარდა მახრჩობელა კვამლის, გაზის, მიწის გროვებისა და ჰაერში გაშმაგებით მფრინავი ქსოვილის ნაფლეთებისა: ეს არის ვერდენი.“ ამ სასტიკმა სანგრების ომმა 300 000-ზე მეტი სიცოცხლე იმსხვერპლა და 400 000 დაიჭრა. 1916 წლის დეკემბერში, უამრავი საარტილერიო დარტყმის შემდეგ, ბრძოლის ველი მთვარის პეიზაჟს დაემსგავსა. „ეს ბრძოლა არაჩვეულებრივად სასტიკი იყო, პირველი მსოფლიო ომისთვისაც კი, მსხვერპლის მაღალი მაჩვენებლის ჩათვლით. იმდენი ადამიანის სიკვდილი ასეთ მცირე კვადრატულ კილომეტრებზე გაუგონარი იყო,“ – განმარტავს იესენი. თავიდან გერმანელებმა გარკვეულ წინსვლას მიაღწიეს, რასაც დიდი დანაკარგები მოჰყვა, მაგრამ „შემდეგ ფრანგებმა დაიბრუნეს თითქმის მთელი ის ტერიტორია, რომლის დასაკავებლადაც გერმანელები სასტიკად იბრძოდნენ,“ – ამბობს იესენი. „300 დღისა და 300 ღამის შემდეგ, გერმანული მხარე ზუსტად იქ დაბრუნდა, საიდანაც 1916 წლის თებერვალში შეტევა დაიწყო.“ ერთ-ერთი მიზეზი გერმანელი ჯარისკაცების ხანგრძლივი განლაგება იყო ფრონტზე. „გერმანელების მორალი გამოფიტვისგან განადგურებული იყო.“ ფალკენჰაინის მოწინააღმდეგე, ვერდენის დამცველი ფილიპ პეტენი, თავიდანვე როტაციის პრინციპს ეყრდნობოდა თავისი ჯარისკაცებისთვის. მან ფაქტობრივად მთელი ერი ჩართო ბრძოლაში აღმოსავლეთ საფრანგეთში. იესენის თქმით, თითქმის ყველა ფრანგი ჯარისკაცი გაიგზავნა ვერდენის გარეთ არსებულ სანგრებში, მაგრამ შემდეგ რამდენიმე დღის შემდეგ მათ კვლავ ნება დართეს წამოსულიყვნენ. „მიზანი იყო დაღლილობისა და დემორალიზაციის სწრაფი დაწყების თავიდან აცილება.“ ფალკენჰაინის შემტევი სტრატეგიის წარუმატებლობის შემდეგ, იგი 1916 წლის 29 აგვისტოს გერმანიის უმაღლესი არმიის სარდლობის შტაბის უფროსის თანამდებობიდან გაათავისუფლეს. მისი ადგილი გენერალმა პაულ ფონ ჰინდენბურგმა დაიკავა. გერმანული ჯარები სხვაგან იყვნენ საჭირო, განსაკუთრებით სომის ფრონტზე, სადაც ბრიტანულმა ძალებმა 1916 წლის ივნისში შეტევა წამოიწყეს ვერდენში ფრანგების დასახმარებლად. ვერდენის ბრძოლა 18 დეკემბერს დასრულდა. ერიხ ფონ ფალკენჰაინმა მოგვიანებით თავის მემუარებში სცადა თავისი უსახელო როლი და წარუმატებელი გარღვევა უფრო ხელსაყრელ შუქზე წარმოეჩინა, – ამბობს იესენი. ოფიცერი, სხვა საკითხებთან ერთად, წერდა: „თუ ყოველ ორ დაღუპულ გერმანელ ჯარისკაცზე ხუთ ფრანგს მოუწევდა სისხლის დაღვრა, ეს კარგია.“