უზენაესმა სასამართლომ ტრამპის გლობალური ტარიფები უკანონოდ ცნო, პრეზიდენტმა ახალი ზომები მიიღო

აშშ-ის უზენაესმა სასამართლომ დაადგინა, რომ პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა უფლებამოსილებას გადააჭარბა, როდესაც გასულ წელს გლობალური ტარიფები დააწესა. 6-3 გადაწყვეტილებით, სასამართლომ დაადგინა, რომ ტრამპს არ შეეძლო 1977 წლის კანონის – საერთაშორისო საგანგებო ეკონომიკური უფლებამოსილების აქტის (IEEPA) – გამოყენება მსოფლიოს თითქმის ყველა ქვეყნიდან იმპორტზე გადასახადების დასაწესებლად. გადაწყვეტილებამ ღიად დატოვა მომხმარებლებისა და ბიზნესების მიერ ტარიფებით მიღებული დაახლოებით 130 მილიარდი დოლარის ანაზღაურების შესაძლებლობა – პერსპექტივა, რომელზეც უზენაეს სასამართლოს არ უმსჯელია, მაგრამ სავარაუდოდ, სხვა სასამართლო დავაში გადაიზრდება. გადაწყვეტილების გამოქვეყნებიდან რამდენიმე საათში, ტრამპმა ხელი მოაწერა პროკლამაციას, ალტერნატიული კანონის, 1974 წლის სავაჭრო აქტის 122-ე სექციის გამოყენებით, რაც მას საშუალებას მისცემს, დააწესოს ახალი 10%-იანი დროებითი ტარიფი ყველა ქვეყნის საქონელზე. შაბათს მან სოციალურ მედიაში დაწერა, რომ ამ ახალ ტარიფებს 15%-მდე გაზრდიდა. აქ მოცემულია, თუ რა უნდა ვიცოდეთ ტარიფებთან დაკავშირებით შემდეგი ნაბიჯების შესახებ და რა კითხვები რჩება ღია. 20 თებერვალს გამოქვეყნებული უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება ეხება მხოლოდ იმ ტარიფებს, რომლებიც ტრამპმა IEEPA-ს ფარგლებში დააწესა. ეს კანონი პრეზიდენტს საგანგებო სიტუაციის საპასუხოდ ვაჭრობის რეგულირების უფლებამოსილებას ანიჭებს. ტრამპმა ის პირველად 2025 წლის თებერვალში გამოიყენა ჩინეთიდან, მექსიკიდან და კანადიდან საქონლის დასაბეგრად, განაცხადა რა, რომ ამ ქვეყნებიდან ფენტანილის ტრეფიკინგი საგანგებო მდგომარეობას წარმოადგენდა. რამდენიმე თვის შემდეგ, იმ დღეს, რასაც ტრამპმა „განთავისუფლების დღე“ უწოდა, მან გაცილებით დიდი ნაბიჯი გადადგა და მსოფლიოს თითქმის ყველა ქვეყნიდან საქონელზე 10-დან 50%-მდე გადასახადები დააწესა. ამ შემთხვევაში, აშშ-ის სავაჭრო დეფიციტმა – როდესაც აშშ-ს იმპორტი ექსპორტზე მეტია – „გამორჩეული და უჩვეულო საფრთხე“ შექმნა, ტრამპის განცხადებით. სასამართლომ განაცხადა, რომ აშშ-ის კონგრესს, და არა პრეზიდენტს, აქვს ახალი გადასახადების შექმნის უფლებამოსილება და რომ IEEPA-ს ფარგლებში რეგულირება შემოსავლების გაზრდას არ გულისხმობდა. მიუხედავად ამისა, ტრამპის მიერ ბოლო ერთი წლის განმავლობაში დაწესებული არაერთი ტარიფი არ იყო იმ საგანგებო სიტუაციების ნაწილი, რომელიც მან IEEPA-ს ფარგლებში გამოაცხადა და ისინი უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების მიუხედავად ძალაში რჩება. ეს მოიცავს ინდუსტრიის სპეციფიკურ ტარიფებს ფოლადზე, ალუმინზე, ხე-ტყეზე და საავტომობილო პროდუქტებზე, რომლებიც ტრამპმა აშშ-ის სხვა კანონის, 1962 წლის სავაჭრო ექსპანსიის აქტის 232-ე სექციის საფუძველზე დააწესა, ეროვნული უსაფრთხოების მოსაზრებების მოტივით. პარასკევს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ, ტრამპმა გამოსცა პროკლამაცია, რათა დაეწესებინა 10%-იანი გლობალური ტარიფი აშშ-ში თითქმის ყველა იმპორტზე, აქამდე გამოუყენებელი კანონის, 122-ე სექციის საფუძველზე. შაბათს, Truth Social-ზე გამოქვეყნებულ პოსტში ტრამპმა განაცხადა, რომ გლობალურ ტარიფებს 10%-დან 15%-მდე გაზრდიდა. 122-ე სექცია მას აძლევს უფლებამოსილებას, დააწესოს ტარიფები 15%-მდე 150 დღის განმავლობაში, რის შემდეგაც კონგრესმა უნდა იმოქმედოს. თუმცა, არსებობს შესაძლებლობა, რომ ტრამპმა კანონმდებლების გვერდის ავლით იმოქმედოს. კატოს ინსტიტუტის, მემარჯვენე ანალიტიკური ცენტრის, თანახმად, 122-ე სექცია პირდაპირ არ უკრძალავს პრეზიდენტს, რომ ტარიფები 150 დღის შემდეგ გაუქმდეს და შემდეგ ახალი საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადოს მათ აღსადგენად. თეთრი სახლის განცხადებით, ტრამპი იყენებს 122-ე სექციას „ფუნდამენტური საერთაშორისო საგადამხდელო პრობლემების მოსაგვარებლად“ და ამერიკული ვაჭრობის დასაბალანსებლად, პარალელურად კი იკვლევს, შეუძლია თუ არა მას ტარიფების დაწესება 1974 წლის სავაჭრო აქტის 301-ე სექციის მიხედვით. ეს კანონი აშშ-ის სავაჭრო წარმომადგენელს – თანამდებობას, რომელსაც ამჟამად ჯეიმსონ გრირი იკავებს – საშუალებას აძლევს, შეისწავლოს ქვეყნების სავაჭრო პრაქტიკა. USTR-ს შეუძლია შემდეგ დააწესოს ტარიფები, როდესაც აღმოაჩენს, რომ პრაქტიკა „დისკრიმინაციული“ ან „უსამართლოა“. ადმინისტრაციას შეუძლია გააგრძელოს ტარიფების დაწესება 1962 წლის სავაჭრო ექსპანსიის აქტის 232-ე სექციის მიხედვით, რომელიც ტრამპმა თავისი პირველი ვადის განმავლობაშიც აქტიურად გამოიყენა. ეს ადმინისტრაციას საშუალებას აძლევს, გადასახადები დააწესოს იმ იმპორტზე, რომელიც ეროვნულ უსაფრთხოებას ემუქრება, მაგრამ მხოლოდ გამოძიების შემდეგ, რაც ნიშნავს, რომ მათ დაწესებას დრო სჭირდება. თუმცა, ეკონომისტმა BBC-ს განუცხადა, რომ გამოძიებებისა და დასკვნების მოთხოვნებმა შეიძლება გადასახადების გასაჩივრება გაართულოს – და მათი ამოღებაც – მას შემდეგ, რაც ისინი დაწესდება. აშშ-ის ფინანსთა მინისტრმა სკოტ ბესენტმა განაცხადა, რომ 122-ე სექციის ტარიფების 232-ე და 301-ე სექციების გაძლიერებულ ტარიფებთან კომბინაცია „2026 წელს პრაქტიკულად უცვლელ სატარიფო შემოსავალს გამოიწვევს“, რაც არსებითად IEEPA-ს ტარიფების დანაკლისს აანაზღაურებს. ტარიფების დაწესების ერთ-ერთი მიზეზი, რომელიც ტრამპმა დაასახელა, არის ის, რომ მათგან მიღებული თანხა აშშ-ის ხაზინაში მიდის, რაც ქვეყნის ეკონომიკის გაძლიერებას უწყობს ხელს. მრავალი ცნობით, აშშ-ის მთავრობამ უცხოური პროდუქტების შემომტანი კომპანიებისგან ათობით მილიარდი დოლარი შეაგროვა. შეფასებით, ეს მაჩვენებელი დაახლოებით 130 მილიარდი დოლარია (96 მილიარდი ფუნტი). მიუხედავად იმისა, რომ უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებამ დაადგინა, რომ ტრამპის IEEPA ტარიფები კანონიერი არ იყო, მან არ შესთავაზა მითითებები გადასახადების გადამხდელთათვის თანხის დაბრუნებასთან დაკავშირებით. ტრამპმა ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ ის მოელოდა, რომ ნებისმიერი პოტენციური ანაზღაურება წლების განმავლობაში სასამართლო დავაში გაიჭედებოდა. გადაწყვეტილების გამოქვეყნების შემდეგ, ფინანსთა მინისტრმა ბესენტმა ასევე განაცხადა, რომ ანაზღაურების საკითხი შეიძლება წლების განმავლობაში გაგრძელდეს. დალასში გამართულ ღონისძიებაზე საუბრისას ბესენტმა განაცხადა, რომ IEEPA ტარიფებით უკვე მიღებული შემოსავლები „სადავოა“, რადგან უზენაესმა სასამართლომ ანაზღაურებასთან დაკავშირებით არანაირი მითითება არ გასცა.