ტრადიციული სახმელეთო ბრძოლიდან „სიკვდილის ზონაში“ მუდმივი დრონების მეთვალყურეობის ქვეშ გადარჩენამდე, როგორ შეიცვალა უკრაინის ომი რუსეთის წინააღმდეგ ბოლო ოთხი წლის განმავლობაში? ჯარისკაცები კვირებს ან თვეებსაც კი ატარებენ ვიწრო თავშესაფარში, ეგრეთ წოდებულ „სიკვდილის ზონაში“, რომელიც 20 კილომეტრამდე (12 მილი) სიგრძის მონაკვეთია და ძირითადად მტრის დრონების მიერ კონტროლდება. არ არსებობს პოზიციაზე ტრანსპორტით მისვლის ან დაჭრილების ევაკუაციის საშუალება. საბრძოლო მასალებისა და საკვების მიწოდება მუდმივად წყდება. ეს ყველაფერი ფრონტის ხაზზე ყოველდღიურობად იქცა რუსეთის მიერ უკრაინის წინააღმდეგ გაჩაღებული სრულმასშტაბიანი ომის ოთხი წლის განმავლობაში. უკრაინელი სამხედროები DW-ს უყვებიან, თუ როგორ შეიცვალა ომი. როდესაც ჯარისკაცები შეჭრის დაწყებას იხსენებენ, მათ ახსოვთ მრავალი მოხალისე და გრძელი რიგები სამხედრო გაწვევის ოფისებში. ეს დღეს წარმოუდგენლად გამოიყურება. „არ მომცეს უფლება ჯარში გაწევრიანებულიყავი 2022 წლის სექტემბრამდე“, - განაცხადა ოლექსანდრ კაშაბამ, რომელიც იმ დროს 22 წლის იყო. „მაშინ ფრონტზე ქაოსი იყო“, - იხსენებს სტანისლავ კოჩერჰა, დრონების ბატალიონის მეთაურის მოადგილე. 2022 წლის დასაწყისში მან დაასრულა საჰაერო თავდაცვის ჯარისკაცის წვრთნა და მალევე შეუერთდა ქვეითებს. „ბევრი ქვედანაყოფი იყო, მაგრამ კომუნიკაცია არ არსებობდა.“ მოგვიანებით, ფრონტის ხაზი დასტაბილურდა. „შემდეგ დაიწყო ნამდვილი სახმელეთო ომი, ქვეითებით, ტანკებით, არტილერიითა და საჰაერო ძალებით, როგორც ძირითადი ელემენტებით. ტიპური ომი, როგორიც წიგნებში წაგიკითხავთ“, - თქვა კოჩერჰამ. იმავე წელს, უცხოურმა სარაკეტო გამშვებებმა, მათ შორის HIMARS-მა, გადამწყვეტი „თამაშის შემცვლელი“ როლი ითამაშა, - განაცხადა ვლადისლავ ურუბკოვმა ფონდ „დაბრუნდი ცოცხალი“-დან, რომელიც უკრაინის არმიას აწვდის ყველაფერს, ტრანსპორტიდან დაწყებული ყუმბარმტყორცნებით დამთავრებული, და ასევე აწყობს საგანმანათლებლო პროექტებს. „HIMARS-მა დიდი გავლენა მოახდინა ხარკოვის კონტრშეტევის წარმატებაზე“, - თქვა ურუბკოვმა, რომელმაც მას შემდეგ დატოვა ჯარი. მომდევნო წელს, უკრაინის სამხედროებმა ფართოდ დაიწყეს ჩინური კვადროკოპტერ Mavic დრონის გამოყენება, თავდაპირველად საჰაერო დაზვერვისთვის, მალევე კი თავდასხმითი დრონის სახით, რომელიც ასაფეთქებლებს აგდებდა. მოგვიანებით, კამიკაძე დრონებიც გამოიყენეს, რომლებსაც ორივე მხარე აქტიურად იყენებს 2023 წლის ზაფხულიდან. „გამიმართლა, რომ ქვეითებში ვმსახურობდი, სანამ დრონები დომინანტურ ძალად იქცეოდნენ“, - თქვა კაშაბამ, რომელიც თავდაპირველად საზენიტო ოცეულს მეთაურობდა, შემდეგ კი ტყვიამფრქვეველთა ოცეულის მეთაური გახდა. ამ ცვლილების გამო, თითქმის ყველაფერი, რასაც ის მაშინ აკეთებდა, დღევანდელ ბრძოლის ველზე აღარ არის შესაძლებელი. კონტრშეტევის დროს, კაშაბა რუსული პოზიციებიდან 1.5 კილომეტრზე ნაკლებ მანძილზე მუშაობდა ამერიკული მსხვილკალიბრიანი ტყვიამფრქვევით. მან ასევე დიდი მანძილი გაიარა ღია რელიეფზე და ლოჯისტიკას ჯავშანმანქანით მართავდა. მას გადაჰქონდა საბრძოლო მასალები და მარაგები, ახდენდა პერსონალის როტაციას და ხალხის ევაკუაციას. მაშინ, დაჭრილებს დაახლოებით 4 კილომეტრზე ჯავშანმანქანით გადაჰყავდათ იქ, სადაც ევაკუაციის გუნდი ელოდა. იქიდან, ეს გუნდი მათ უჯავშნო მანქანებით გადაჰყავდა ხაზების უკან მდებარე სტაბილიზაციის პუნქტში. ვინაიდან „სიკვდილის ზონა“ ახლა გაცილებით დიდია, ეს დღეს აღარ არის შესაძლებელი. „მაშინ, დაჭრილები ჩვენთან მოხვედრიდან რამდენიმე საათში აღწევდნენ. ახლა დღეები სჭირდება“, - განმარტა პარამედიკოსმა, მეტსახელად „კაჟანმა“, რომელიც ევაკუაციის გუნდის წევრია. 2024 წლის თებერვალში, რუსეთის არმიამ სწრაფი წინსვლა დაიწყო დონეცკის რეგიონში. ზუსტად იმ მომენტში, ფრონტზე ჯარისკაცების დეფიციტი შესამჩნევი გახდა, - იხსენებს კაშაბა, რომელიც იმ დროს დაზიანებების გამო შტაბში გადაიყვანეს. ამასობაში, დრონების განვითარება გაგრძელდა. უკრაინის სამხედროები პირველები იყვნენ, ვინც ჰექსაკოპტერები გამოიყენა. ისინი გამოიყენებოდა სამიზნეების დასაზიანებლად და ნაღმების უფრო დიდ მანძილზე დასაყენებლად, ასევე ლოჯისტიკური მიზნებისთვის. ამავდროულად, განვითარდა ელექტრონული ომის საშუალებები. ფონდ „დაბრუნდი ცოცხალი“-ს წარმომადგენლის ურუბკოვის თქმით, კამიკაძე დრონებმა ფუნდამენტურად შეცვალეს ომი. „უდიდესი ნახტომი მოხდა 2023 წლის ბოლოს და 2024 წლის დასაწყისში, როდესაც დასავლური საარტილერიო ჭურვების მიწოდება შეფერხდა“, - თქვა მან. იმ დროს ავდეევკის ბრძოლებში, უკრაინელები FPV დრონებს იყენებდნენ რუსების წინააღმდეგ, რომლებსაც საარტილერიო უპირატესობა ჰქონდათ. კოჩერჰას, დრონების ბატალიონის მეთაურის მოადგილის აზრით, FPV დრონების აღზევება ნაკლებად „საბრძოლო მასალის ნაკლებობას“ უკავშირდება, ვიდრე კამიკაძე დრონების ეფექტურობასა და შედარებით დაბალ ღირებულებას. ორივე მხარემ ერთდროულად უფრო ფართოდ განათავსა თავდასხმითი დრონები. „ფრონტზე მყოფ ქვედანაყოფებს მოუწიათ ადაპტაცია, პოზიციების გათხრა, მათი შენიღბვა და დრონებისგან დაცვა. აღჭურვილობა ფრონტის ხაზიდან უნდა გადაადგილებულიყო. ომის დასაწყისში ტანკი შეიძლება ფრონტის ხაზიდან სამი კილომეტრის დაშორებით ყოფილიყო; 2024 წლიდან, ის 10-15 კილომეტრის დაშორებით უნდა იყოს. გაიზარდა იაფი და ზუსტი საბრძოლო მასალის დიაპაზონი“, - განმარტა მან. შედეგად, ქვეითებს მიწისქვეშ დამალვა უწევთ და ნაკლებად შეუძლიათ ფრონტის ხაზის მონიტორინგი. შესაბამისად, „მტერი მცირე ჯგუფებად შემოიპარა“, - თქვა კოჩერჰამ. 2024 წლის ზაფხული კურსკის შეტევის დაწყებით აღინიშნა. უკრაინის სამხედროები სწრაფად შეიჭრნენ რუსეთის ტერიტორიაზე, მაგრამ ვერ შეძლეს პოზიციების შენარჩუნება.