სანამ ჰორორ ფილმი „ცოდვილნი“ ოსკარების დაჯილდოებაზე ტრიუმფისთვის ემზადება, გადავხედავთ, როგორ და რატომ იზიდავს ვამპირების ჟანრი აუდიტორიას საუკუნეების განმავლობაში – ფოლკლორიდან კინომდე. არის თუ არა ეს ტენდენცია მართლაც უკვდავი? 15 მარტს დაგეგმილი ოსკარების დაჯილდოების წინ, ყველა თვალი რაიან კუგლერის ფილმ „ცოდვილთა“კენაა მიპყრობილი, რომელიც 16 „ოსკარზე“ არის ნომინირებული, რაც რეკორდული მაჩვენებელია. ჰორორ ფილმი, რომლის მოქმედებაც 1930-იანი წლების დასაწყისში, ამერიკის შეერთებული შტატების სამხრეთში ვითარდება, ტყუპი ძმების ისტორიას მოგვითხრობს. ისინი მშობლიურ ქალაქში ბრუნდებიან იმ იმედით, რომ თავიდან დაიწყებენ ცხოვრებას და აფროამერიკული საზოგადოებისთვის ახალ ადგილს გახსნიან ჯიმ ქროუს ეპოქის მძიმე პირობებში. გახსნის ღამეს გამართული ზეიმი ცხადყოფს, რომ ძმებსა და მათ საზოგადოებას ვამპირები ემუქრებიან. მონსტრების პარალელურად, სიუჟეტი ხაზს უსვამს პერიოდის სოციალურ და რასობრივ ძალადობას, რითაც მიანიშნებს, რომ ზებუნებრივი ჰორორი ძალიან რეალურ ისტორიულ შიშებს ასახავს. სწორედ ამას აკეთებდა ვამპირი წლების განმავლობაში: ეს ფიგურა წარმოადგენს ნებისმიერი საზოგადოების საზრუნავს. ეს როლი გადამწყვეტია იმის გასაგებად, თუ რატომ უკავია ვამპირს მუდმივი ადგილი პოპ კულტურაში. ვამპირის მსგავსი ფიგურები უძველესი დროიდან არსებობდნენ მითებში, ფოლკლორსა და რელიგიაში. შუამდინარეთში არსებობდა სისხლისმსმელი დემონების ისტორიები. ძველ ბერძნულ და რომაულ მითოლოგიაში „სტრიქსი“ იყო ავის მომასწავებელი ფრინველი, რომელიც სისხლის სმასთან იყო დაკავშირებული. ინდურ მითოლოგიაში აღწერილია „ვეტალა“, სული, რომელიც გვამებში ბინადრობდა. მოგვიანებით, ვამპირები სლავურ და ბალკანურ ფოლკლორში გამოჩნდნენ, სადაც მათ ის მახასიათებლები მიენიჭათ, რომლებსაც დღეს სისხლისმსმელ ურჩხულთან ვაკავშირებთ: გაცოცხლებული გვამები, რომლებიც ადვილად ხდებიან ძელის, მზის სინათლისა და, რა თქმა უნდა, ნივრის მსხვერპლი. პირველი ვამპირი, რომელიც ინგლისურ ლიტერატურაში გამოჩნდა, ჯონ პოლიდორის 1819 წლის მოთხრობაში „ვამპირი“ იყო, არისტოკრატი ლორდი რუთვენის სახით. მას მოჰყვა ლიტერატურის ყველაზე ცნობილი ვამპირი, ბრემ სტოკერის 1897 წლის რომანის „დრაკულას“ მეშვეობით, რამაც განამტკიცა ვამპირის ადგილი, როგორც ჭეშმარიტი გოთური ეპოქის მონსტრისა. ვამპირების მიმართ სიგიჟემ ახალ დონეს კინოს გამოჩენასთან ერთად მიაღწია. ასობით ფილმია გადაღებული სისხლისმსმელ გრაფზე, რის გამოც, ზოგიერთი წყაროს თანახმად, ის შერლოკ ჰოლმსის შემდეგ ყველაზე ხშირად განსახიერებული ლიტერატურული პერსონაჟია კინოში. ამის მიზეზები მრავალგვარია, შეუძლებლის – უკვდავების მიღწევის ჩვენი აკვიატებიდან დაწყებული, შესაძლოა, კიდევ უფრო შემაშფოთებელი რაღაცებით დამთავრებული. „ვამპირები არსებობენ, რადგან ისინი ყველაზე მეტად გვგვანან მონსტრებს შორის. ისინი ჩვენსავით იქცევიან — ხარბები და დესტრუქციულები არიან,“ — ამბობს სორჩა ნი ფლაინი, გაერთიანებული სამეფოს მანჩესტერის მეტროპოლიტენის უნივერსიტეტის კინომცოდნეობის პროფესორი, რომელიც ვამპირებს კინოსა და ლიტერატურაში ვრცლად იკვლევდა. „მიუხედავად იმისა, რომ დაახლოებით ვიცით, როგორ გამოიყურებიან, ისინი ყოველთვის იცვლებიან, იმ ისტორიიდან გამომდინარე, რომელსაც ემსახურებიან და ზოგჯერ ეროვნული განწყობიდან, რომლის ფონზეც ფილმი გამოვიდა“, — განუცხადა მან DW-ს. ვერნერ ჰერცოგის 1979 წლის „ნოსფერატუ“ არის ფილმის მაგალითი, რომელიც მაშინდელ გერმანიაში ეროვნულ განწყობაზე რეფლექსირებს, აღნიშნავს მკვლევარი. ჰერცოგის ფილმი — რომელშიც ვამპირი სოფელში გადადის უძრავი ქონების შესაძენად — ომის შემდგომ პერიოდსა და ჰოლოკოსტის საშინელებაზე ასახავს გერმანიაში. ამერიკის შეერთებულ შტატებში მიმდინარე პოლიტიკური და საზოგადოებრივი არეულობის კონტექსტში, არ არის რთული იმის დანახვა, თუ რატომ შეიძლება ამ არსებებმა ამჟამად გამოიწვიოს ინტერესი — და ეს ისტორიაში ერთადერთი პერიოდი არ არის. 1970-იანი წლები, ნი ფლაინის თქმით, იყო „ძალიან დრაკულათი გაჯერებული ათწლეული — ის, რომელშიც დრაკულას ყველაზე კონდენსირებული ვერსიები გვაქვს — დრაკულა სცენაზე და მრავალი დრაკულას ფილმი“. ეს ასევე იყო უკიდურესი სოციალური არეულობის ათწლეული. აშშ შეარყია უოტერგეიტის სკანდალმა და კონსტიტუციურმა კრიზისებმა, ხოლო ევროპაში ნაციონალისტური პარტიები იზრდებოდნენ. ამასობაში, ვამპირები თითქოს ყველგან იყვნენ პოპ კულტურაში, მათი პერსონაჟები იცვლებოდნენ დროის სულისკვეთების ასახვის მიზნით. 1970-იანი წლების დასაწყისში, როგორც მკვლევარი ამბობს, დრაკულას, როგორც წესი, ხანდაზმული მამაკაცი ასრულებდა, „რომელიც წარმოადგენდა უფროსი ბიზნესმენებისა და ძლევამოსილი ადამიანების ამ წესრიგს; სამყაროს შეხედულების ძველ გზას“, როგორც ეს იყო ფილმებში, როგორიცაა „დრაკულა ჩვ.წ. 1972“. ათწლეულის ბოლოს ჩნდება უფრო ახალგაზრდა, სექსუალური დრაკულა, მაგალითად, ენ რაისის 1976 წლის რომანში „ინტერვიუ ვამპირთან“. ვამპირის ფიგურა შემდეგ აშკარად სექსუალიზებული ხდება რომანის კინოადაპტაციაში, ტომ კრუიზის მონაწილეობით, და სერიალ „ნამდვილ სისხლში“, მაგალითად. ვამპირის, როგორც მაცდური ფიგურის ტენდენცია — ისეთი, რომელიც მცდარი, ინტროსპექტული და გარე სამყაროსგან თავისი ნამდვილი იდენტობის დამალვას ცდილობს — ცივი ომის შემდგომ პერიოდში სულ უფრო აშკარა ხდება. „ვამპირები მიდრეკილნი იყვნენ შიგნით ჩახედვისკენ და საკუთარ საზოგადოებაზე, საკუთარ ჯგუფზე დაკვირვებისკენ — თითქოს ეროვნული კონტექსტით ხელახლა განიხილავდნენ, ვინ ვართ, სად მივდივართ,“ — აღნიშნავს ნი ფლაინი. ვამპირის ისტორიები გვაძლევს საშუალებას, შევეხოთ ძალაუფლების დინამიკისა და უთანასწორობის ასპექტებს, რაც ამ თემების სიმბოლიკისა და ფანტაზიის ენით განხილვის შესაძლებლობას იძლევა.