მსოფლიო მოუთმენლად ელის, თუ რას მოიმოქმედებს აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი ახლო აღმოსავლეთში, თუმცა მან მკაფიო სიგნალი არ მოგვცა თავისი ყველაზე ხანგრძლივი „ერთა მდგომარეობის შესახებ სიტყვით გამოსვლისას“. მსოფლიოს ყველაზე გავლენიანმა მთავარსარდალმა გადაწყვიტა, არ წარმოედგინა თავისი ყოვლისმომცველი არგუმენტები ირანის წინააღმდეგ შესაძლო სამხედრო მოქმედებებთან დაკავშირებით, მიუხედავად იმისა, რომ ახლო აღმოსავლეთში ამერიკის სამხედრო ძალების უპრეცედენტო გაძლიერება ხდება ერაყში აშშ-ის მეთაურობით შეჭრის (2003 წ.) შემდეგ. ორი ათეული წლის წინ, პრეზიდენტმა ჯორჯ ბუშმა იმოგზაურა მთელ ამერიკაში და მის ფარგლებს გარეთ, რათა მოემზადებინა ნიადაგი იმისთვის, რაც დიდ სამხედრო ინტერვენციად გადაიქცა, თუმცა ეს ეფუძნებოდა მცდარ სადაზვერვო ინფორმაციას. შესაძლოა, ტრამპმა გადაწყვიტა, რომ ეს არ იყო საკითხი, რომლის განხილვაც ამ ეტაპზე ღირდა, როდესაც მისი პოლიტიკური ბაზა, რომელმაც ის „უსასრულო ომებისგან თავის შორს დასაჭერად“ აირჩია, გაცილებით მეტად არის ფოკუსირებული ეკონომიკის მდგომარეობასა და იმიგრაციასთან ბრძოლაზე, გადამწყვეტ შუალედურ არჩევნებამდე სულ რაღაც რამდენიმე თვით ადრე. ან, შესაძლოა, ეს ასახავს მის განმეორებით განცხადებას, რომ ჯერ არ გადაუწყვეტია, რა გზას დაადგეს. ის კვლავ აცხადებს, რომ ურჩევნია გარიგების დადება, ვიდრე მომაკვდინებელი ომის გაჩაღება. ჟენევაში ხუთშაბათს დაგეგმილი მოლაპარაკებების შემდეგი გადამწყვეტი რაუნდი – ამ თვეში მესამე – სავარაუდოდ, გადამწყვეტი იქნება მისი გადაწყვეტილების მიღებისთვის. „თუ პრეზიდენტი ტრამპი, თავისი წარმომადგენლების მეშვეობით, თეირანიდან მისაღებ ტექსტს არ მიიღებს, სავარაუდოდ, მალევე გასცემს რაიმე სახის სამხედრო მოქმედების ბრძანებას“, – შეაფასა დიპლომატმა, რომელიც ამ პროცესის შესახებ ინფორმირებულია. პრეზიდენტმა, რომელიც ირანში თავისი „საბოლოო თამაშის“ შესახებ გზავნილებს განუწყვეტლივ ცვლიდა – ვიწრო ბირთვული საკითხებიდან რეჟიმის ფართომასშტაბიან ცვლილებამდე – თავის გამოსვლაში ხაზი გაუსვა თავის ერთ-ერთ თანმიმდევრულ მოთხოვნას: „ჩვენ მათგან არ მოგვისმენია ეს საიდუმლო სიტყვები: 'ჩვენ არასდროს გვინდა ბირთვული იარაღი'.“ თუმცა, სულ რაღაც რამდენიმე საათით ადრე, ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა და ბირთვულ საკითხებში მთავარმა მომლაპარაკებელმა, აბას არაღჩიმ, სოციალურ ქსელ X-ზე თითქმის ზუსტად იგივე ფრაზა გაიმეორა: „ირანი არავითარ შემთხვევაში არ შეიმუშავებს ბირთვულ იარაღს.“ სწორედ ეს დამაჯერებელი მტკიცებულება, თეირანის ამ მიმართულებით სვლის შესახებ ეჭვების გასაფანტად, არის მთავარი საკითხი ომანის შუამავლობით მიმდინარე მოლაპარაკებებში. ირანმა მიანიშნა, რომ მზადაა კომპრომისზე წავიდეს თავის ბირთვულ პროგრამასთან დაკავშირებით, ეკონომიკის დამანგრეველი სანქციების მოხსნის სანაცვლოდ. იანვარში სწორედ ფასების ზრდამ და ვალუტის კოლაფსმა გამოიწვია არეულობის ტალღა, რომელიც უზარმაზარი ძალით იქნა ჩახშობილი. აშშ-ში დაფუძნებულმა ადამიანის უფლებათა დამცველთა საინფორმაციო სააგენტომ (HRANA) დაღუპულთა დადასტურებული რაოდენობა 7,000-ზე მეტად შეაფასა, მათ შორის 6,488 მომიტინგეა, და კვლავ იძიებს ათასობით დამატებითი გარდაცვალების შესახებ ცნობებს. ირანის მთავრობა კი ამტკიცებს, რომ ეს რიცხვი დაახლოებით 3,100-ს შეადგენს. თავის გამოსვლაში ტრამპმა თქვა, რომ, როგორც ჩანს, ხელისუფლებამ „სულ მცირე, დაახლოებით 32,000 მომიტინგე მოკლა“. ირანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სპიკერმა, ესმაილ ბაყაიმ, დაუყოვნებლივ დაგმო პრეზიდენტის შენიშვნები დაღუპულთა რაოდენობასთან დაკავშირებით, როგორც „დიდი ტყუილი“. ტრამპმა ასევე, პირველად, წამოაყენა ბრალდება, რომ ირანი „მუშაობს ისეთი რაკეტების შექმნაზე, რომლებიც მალე შეერთებულ შტატებამდე მიაღწევს“. როგორც ჩანს, მან მიანიშნა, რომ ეს კიდევ ერთი წითელი ხაზი იყო. ირანმა არაერთხელ უარყო თავისი ბალისტიკური რაკეტების პროგრამის მოლაპარაკებებში ჩართვა. „როდესაც ჩვენზე თავდასხმა ისრაელელებმა და ამერიკელებმა განახორციელეს, ჩვენი რაკეტები ჩვენს გადასარჩენად მოვიდა, ამიტომ როგორ შეგვიძლია მივიღოთ თავდაცვითი შესაძლებლობების ჩამორთმევა“, – განუცხადა BBC-ს ამ თვეში თეირანში მიცემულ ინტერვიუში საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილემ მაჯიდ თახტ-რავანჩიმ, მოლაპარაკებების გუნდის წამყვანმა წევრმა. მომდევნო რაუნდი, რომელშიც მონაწილეობენ ტრამპის მთავარი წარმომადგენელი სტივ უიტკოფი და მისი სიძე ჯარედ კუშნერი, სავარაუდოდ, მეტ სიცხადეს შეიტანს არსებულ უთანხმოებებში და იმაში, შესაძლებელია თუ არა მათი გადალახვა. ორივე მხარემ იცის, რომ დრო იწურება. „ვაშინგტონი და თეირანი ათწლეულების განმავლობაში ჩაბმულები არიან უკანასკნელ დიპლომატიურ მცდელობებში“, – აღნიშნავს ელი გერანმაიე, ევროპის საგარეო ურთიერთობათა საბჭოს უფროსი პოლიტიკური თანამშრომელი. „განსხვავება ახლა არის ირანის წინააღმდეგ ამერიკის სამხედრო ძალების უპრეცედენტო მობილიზება, ორივე მხარის დადასტურებული მზადყოფნა პირისპირ დაპირისპირებისთვის და ისლამური რესპუბლიკის ლეგიტიმურობის უმძიმესი კრიზისი, მათ შორის რეჟიმის ცვლილების საფრთხე“. მოლაპარაკებების ამ რაუნდს აშკარა განსხვავებები აქვს შარშანდელი ხუთი რაუნდისგან, რომლებიც ისრაელის თავდასხმამ გაანადგურა ირანზე, რამაც 12-დღიანი ომი გამოიწვია და აშშ-ის მიერ ირანის სამ ძირითად ბირთვულ ობიექტზე დარტყმები განხორციელდა. ამჯერად, რაფაელ გროსი, რომელიც ხელმძღვანელობს მსოფლიოს ბირთვულ სააგენტოს, ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს (IAEA), გაცილებით აქტიურად იყო ჩართული დეტალურ ტექნიკურ დისკუსიებში, რომლებიც აუცილებელია ნებისმიერი ბირთვული შეთანხმებისთვის, მათ შორის მკაცრი ინსპექტირებისთვის. და ირანი ახლა გვთავაზობს ახალ წინადადებებს, როგორიცაა მისი მაღალგამდიდრებული ურანის განზავება, რომელიც 60%-იანი სიწმინდით, საშიშად ახლოსაა იარაღის ხარისხთან. ალი ლარიჯანი, ირანის უმაღლესი ეროვნული უშიშროების საბჭოს მდივანი და უზენაესი ლიდერის, აიათოლა ალი ხამენეის უფროსი მრჩეველი, ასევე აქტიურად არის ჩართული ამ პროცესში. „აშკარაა, რომ ორივე მხარის მომლაპარაკებლებს გარიგების დადება სურთ. მაგრამ გაურკვეველია, რის მიღებაზე არიან მზად მთავარი გადაწყვეტილების მიმღებნი“, – აღნიშნა ერთ-ერთმა წყარომ.