ტრამპის „სამშვიდობო საბჭო“ პირველ შეხვედრას მართავს: კითხვები გლობალურ ამბიციებზე და აშშ-ის დომინირებაზე

აშშ-ის პრეზიდენტმა ტრამპმა თავისი „სამშვიდობო საბჭოს“ წევრები პირველ შეხვედრაზე მიიწვია. მრავალი ქვეყნის არყოფნის ფონზე, პროექტის აშშ-ზე დომინირებული სტრუქტურა და გლობალური ამბიციები კითხვებს აჩენს. შვეიცარიის ქალაქ დავოსში „სამშვიდობო საბჭოს“ წესდების საზეიმო ხელმოწერიდან ერთი თვის შემდეგ, ტრამპმა მისი ყველა წევრი ვაშინგტონში, პირველ შეხვედრაზე დასასწრებად მოიწვია. ხუთშაბათის, 19 თებერვლის, დღის წესრიგი, სავარაუდოდ, ყურადღებას გაამახვილებს ღაზას სექტორის მომავალზე, ჰამასსა და ისრაელს შორის არსებული მყიფე ცეცხლის შეწყვეტის მიღმა. ერთ-ერთი მთავარი საკითხია ღაზას აღდგენისთვის სახსრების მოძიება და ჰუმანიტარული დახმარების გაწევა. თავის სოციალურ მედია პლატფორმა Truth Social-ზე, ტრამპმა განაცხადა, რომ საბჭოს წევრებმა უკვე გამოყვეს 5 მილიარდი დოლარი (4.2 მილიარდი ევრო). მოწვეული მინიმუმ 60 ქვეყნიდან, 27-მა მიიღო მოწვევა. ბულგარეთი, უნგრეთი, ალბანეთი და კოსოვო ერთადერთი ევროპული ქვეყნებია, რომლებიც შეუერთდნენ. ბოლო ერთი თვის განმავლობაში, იტალიამ, კვიპროსმა, საბერძნეთმა და რუმინეთმა, ისევე როგორც ევროკავშირმა, გადაწყვიტეს დამკვირვებლის სტატუსით შეერთება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ისინი გადაწყვეტილების მიღების პროცესში არ მიიღებენ მონაწილეობას. ევროკომისიის პრეზიდენტი ურსულა ფონ დერ ლაიენი მიწვეული იყო, თუმცა მის ნაცვლად ხმელთაშუა ზღვის საკითხებში ევროკომისარი დუბრავკა სუიცა გაიგზავნება. სპიკერის თქმით, ევროკავშირს „არაერთი კითხვა“ აქვს საბჭოს წესდების გარკვეულ ნაწილებთან დაკავშირებით. მრავალმა ქვეყანამ მსგავსი კითხვების გამო უარი თქვა მოწვევაზე. მაგალითად, საფრანგეთმა გამოთქვა შეშფოთება, რომ საბჭომ შესაძლოა გადააჭარბოს გაეროს უფლებამოსილებას. „სამშვიდობო საბჭო“ გაეროს უშიშროების საბჭომ 2025 წლის ნოემბერში დაამტკიცა, ღაზაში მშვიდობის დამყარების ერთადერთი მანდატით. უშიშროების საბჭომ ეს იმიტომ გააკეთა, რომ აშშ-ს შეეძლო ომის ყველაზე ეფექტურად მოგვარება ისრაელთან მჭიდრო კავშირების გამო, ამტკიცებს მაქს როდენბეკი, Crisis Group-ის (კონფლიქტების პრევენციაზე ორიენტირებული არაკომერციული ანალიტიკური ცენტრი) ისრაელისა და პალესტინის პროექტის დირექტორი. „ვფიქრობ, გაეროს ბევრი წევრი იმდენად შეძრული იყო ღაზას ომით და სურდა მისი შეჩერება თითქმის ნებისმიერი შესაძლო გზით“, – განუცხადა მან DW-ს. ბოლო თვეების განმავლობაში, ტრამპის ხედვა საბჭოს შესახებ, როგორც ჩანს, შეიცვალა. მიუხედავად იმისა, რომ მას არ უთქვამს, რომ სურს გაეროს უფლებამოსილების გადაფარვა, მან განაცხადა, რომ საბჭოს მიზანი „მსოფლიო მშვიდობის“ შექმნა იყო. თუმცა, გაეროს წესდების თანახმად, გაეროს უშიშროების საბჭოს აქვს „საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების შენარჩუნების ძირითადი პასუხისმგებლობა“. ტრამპის „სამშვიდობო საბჭოს“ წესდება, როგორც ჩანს, მსგავსად ფართო მასშტაბებს ისახავს მიზნად. მასში საერთოდ არ არის ნახსენები ღაზა, ნაცვლად ამისა, ხაზგასმულია მისი გლობალური ამბიცია კონფლიქტების მოსაგვარებლად. ჯეისონ აიზეკსონმა, ამერიკული ებრაული კომიტეტის (მთელ მსოფლიოში ებრაელი ხალხის ადვოკატირების ორგანიზაცია) პოლიტიკისა და პოლიტიკური საქმეების მთავარმა ოფიცერმა, DW-ს განუცხადა, რომ ის მხარს უჭერს საბჭოს ამბიციებს ღაზას მიღმა, იმ პირობით, რომ მათ რეალურად შეუძლიათ კონფლიქტების შემცირებას. „მან შესაძლოა მიაღწიოს უფრო დიდ წარმატებას, ვიდრე ეს გვინახავს კონფლიქტების მოგვარების სხვა მოდელებში, რომლებსაც წლების განმავლობაში ვეყრდნობოდით და ზოგჯერ იმედგაცრუებულებიც ვრჩებოდით“, - თქვა მან. გაერო მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დაარსდა და უშიშროების საბჭოს რეფორმირების მოწოდებები არსებობს. კრიტიკოსები ამტკიცებენ, რომ მისი ამჟამინდელი სტრუქტურა, სადაც აშშ, ჩინეთი, რუსეთი, საფრანგეთი და დიდი ბრიტანეთი მუდმივი წევრები არიან, აღარ ასახავს გლობალური ძალთა განაწილებას და ზღუდავს წევრი ქვეყნების სამართლიან წარმომადგენლობას. თუმცა, მისი ჩანაცვლება ამ ეტაპზე ვარიანტად არ განიხილება. როდენბეკი ეჭვობს, რომ ტრამპი და საბჭო იმ კონფლიქტებს მიაქცევენ ყურადღებას, რომლებშიც მათ პირადი ინტერესი არ აქვთ, მაგალითად, უკრაინაში. ამჟამად, თითოეულ წევრს აქვს საკუთარი ინტერესი „სამშვიდობო საბჭოში“ მონაწილეობის მისაღებად. ეს შეიძლება შეიცვალოს ყოველი კონფლიქტის დროს, განმარტა როდენბეკმა. მოწვეულ სახელმწიფოებს შორის კიდევ ერთი შეშფოთება საბჭოს სტრუქტურას ეხება. ამჟამად, აშშ-ის პრეზიდენტი ერთადერთი თავმჯდომარეა და წარმოადგენს აშშ-ს. მის ქვემოთ არის საბჭო, რომელიც შედგება წევრი სახელმწიფოებისგან და იღებს გადაწყვეტილებებს ბიუჯეტზე და აწარმოებს მოლაპარაკებებს ერთობლივ გადაწყვეტილებებზე. შემდეგ არის აღმასრულებელი საბჭო, რომელიც შედგება ტრამპის მიერ შერჩეული შვიდი პირისგან, მათ შორის აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი მარკო რუბიო, მსოფლიო ბანკის პრეზიდენტი აჯაი ბანგა, ჯარედ კუშნერი და სტივ უიტკოფი. მისი როლია საბჭოს გადაწყვეტილებების განხორციელება. ღაზას აღმასრულებელი საბჭო ხელმძღვანელობს ღაზასთან დაკავშირებულ მუშაობას და ზედამხედველობს ღაზას ადმინისტრაციის ეროვნულ კომიტეტს (NCAG), რომელიც პასუხისმგებელი უნდა იყოს ტერიტორიის ადმინისტრირებაზე. წესდების თანახმად, როგორც თავმჯდომარეს, ტრამპს აქვს ერთადერთი უფლება, მოიწვიოს სხვები საბჭოში გასაწევრიანებლად, ვეტო დაადოს გადაწყვეტილებებს და „შექმნას, შეცვალოს ან გააუქმოს შვილობილი ერთეულები“. ტრამპის შეცვლა შესაძლებელია მხოლოდ ნებაყოფლობითი გადადგომით ან „უუნარობის შედეგად“. ეს პრობლემას ქმნის, ამბობს როდენბეკი. „როგორც ახლაა ჩამოყალიბებული, ტრამპს შეუძლია აშშ-ის პრეზიდენტობიდან წასვლა და მაინც დარჩეს „სამშვიდობო საბჭოს“ ხელმძღვანელად და მაინც დანიშნოს საკუთარი მემკვიდრე“. მიუხედავად იმისა, რომ ეს შეიძლება იმუშაოს ღაზას კონფლიქტისთვის, როდენბეკი მიიჩნევს, რომ აშშ-ის მიერ დომინირებული სტრუქტურა „არ არის იმ საერთაშორისო ორგანიზაციის სახე, რომელსაც დემოკრატიული ლე