მას შემდეგ, რაც აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა გასულ თვეში ზედამხედველობა გაუწია მისი ვენესუელელი კოლეგის, ნიკოლას მადუროს რეჟიმისგან ძალაუფლების აღებას, მან პირობა დადო, რომ ქვეყნის ნავთობის მარაგებს – მსოფლიოში უდიდესს – აითვისებდა. ტრამპი ახლა აცხადებს, რომ სამხრეთ ამერიკის ქვეყანაში ვიზიტს გეგმავს, თუმცა თარიღი ჯერ არ დადგენილა. მისი კომენტარები, რომლებიც გასულ პარასკევს გაკეთდა, მას შემდეგ მოჰყვა, რაც აშშ-ის ენერგეტიკის მდივანმა კრის რაიტმა ვენესუელაში ორდღიანი ვიზიტი დაასრულა, რათა შეეფასებინა, თუ როგორ იწყებს ქვეყანა ნავთობის სექტორის გახსნას ამერიკული კომპანიებისთვის. რაიტის ვიზიტი ვენესუელის ეროვნული ასამბლეის მიერ კანონის მიღებიდან მალევე შედგა, რომელიც ნავთობის ინდუსტრიაში როგორც კერძო, ისე უცხოურ ინვესტიციებს უშვებს, სახელმწიფო კონტროლის ორი ათწლეულის შემდეგ. ტრამპის აზრით, ეს აშშ-ის ნავთობის სექტორისთვის დიდი ბიზნეს შესაძლებლობაა. „ჩვენ ისეთი რაოდენობის ნავთობს მოვიპოვებთ, როგორიც ცოტას თუ უნახავს“, – განაცხადა მან იანვრის შუა რიცხვებში გამართულ პრესკონფერენციაზე, თეთრ სახლში ენერგეტიკის სექტორის ხელმძღვანელებთან შეხვედრის შემდეგ. მაგრამ აშშ-ის ნავთობკომპანიებისთვის, რომლებშიც ტრამპს სურს, რომ ვენესუელაში დიდი ინვესტიციები განახორციელონ, კითხვა მარტივია – რამდენად ამართლებს რიცხვები? უილიამ ჯექსონი, Capital Economics-ის განვითარებადი ბაზრების მთავარი ეკონომისტი, აცხადებს, რომ აშშ-ის პრეზიდენტის მიზანია „ვენესუელის ნავთობის სექტორის აღორძინება და ამ ენერგიის გამოყენება მიწოდების გაზრდისა და მომხმარებლებისთვის ხარჯების შემცირების მიზნით, რაც შესაძლოა შემოსავლის წყაროდ იქცეს უფრო მეგობრული ვენესუელური მთავრობისთვის, რათა წლების განმავლობაში არასწორი მენეჯმენტის შემდეგ ეკონომიკა აღდგეს“. აშშ-ის ენერგეტიკული კომპანიებისთვის კი დიდი პრაქტიკული სირთულეებია გადასალახი. ვენესუელის სახელმწიფო ნავთობკომპანია, PDVSA, თავისი ყოფილი დიდების ჩრდილია. მადუროს და მისი წინამორბედის, უგო ჩავესის მთავრობებმა კომპანია მთლიანად „გამოწურეს“ და ფული გამოიყენეს სოციალური ხარჯების – საცხოვრისის, ჯანდაცვისა და ტრანსპორტის – დასაფინანსებლად. თუმცა მათ ვერ შეძლეს ინვესტიციების განხორციელება ნავთობის მოპოვების დონის შესანარჩუნებლად, რამაც ბოლო წლებში მკვეთრად იკლო – ნაწილობრივ, მაგრამ არა მხოლოდ, აშშ-ის სანქციების გამო, რომლებიც შესაძლოა ახლა გადაიხედოს. „ვენესუელაში საქმე გაქვთ აღჭურვილობასთან, რომელიც მრავალი წლის უყურადღებობის გამო დეგრადირებულია“, – ამბობს ჯექსონი. „ათიდან 15 წლის წინ ვენესუელა დღეში 1.5 მილიონი ბარელით მეტ ნავთობს აწარმოებდა, ვიდრე დღეს.“ მონიკა დე ბოლე, პეტერსონის საერთაშორისო ეკონომიკის ინსტიტუტის უფროსი მკვლევარი, ეთანხმება, რომ PDVSA მძიმე მდგომარეობაშია. „ბევრი რამ მთლიანად უნდა დაიშალოს და ნულიდან აღდგეს“, – განუცხადა მან BBC-ს. „სინამდვილეში, თუ პოლიტიკურ შეზღუდვებს მნიშვნელობა არ ექნებოდა, საუკეთესო იქნებოდა PDVSA-ს სრული ლიკვიდაცია, მაგრამ ეს არ მოხდება. ეს დიდი ნაციონალისტური სიმბოლოა, ის სუვერენიტეტთან არის დაკავშირებული. იქნებოდნენ თუ არა ვენესუელელები მზად, გაეკეთებინათ ყველაფერი, რასაც აშშ ეტყვის და დანებებოდნენ? არ მგონია.“ ტრამპმა აშშ-ის ნავთობკომპანიებს სთხოვა, მინიმუმ 100 მილიარდი დოლარი (75 მილიარდი ფუნტი) დაეხარჯათ ვენესუელის დაზიანებული ინფრასტრუქტურის აღდგენაზე – რაც აბსოლუტური აუცილებლობაა, სანამ მისი გაყიდვების გაზრდის გეგმა განხორციელდება. ოფიციალურად, ვენესუელას ნავთობის 300 მილიარდი ბარელი მარაგი აქვს – თუმცა 2023 წელს მან მხოლოდ 211.6 მილიონი ბარელი ნავთობი ექსპორტზე გაიტანა, დაახლოებით 4 მილიარდი დოლარის ღირებულების. შედარებისთვის, მეორე ადგილზე მყოფ საუდის არაბეთს 267 მილიარდი ბარელი მარაგი აქვს, მაგრამ იმავე პერიოდში მისი ექსპორტის ღირებულება 181 მილიარდი დოლარი იყო. ასე რომ, ყოველ შემთხვევაში, ქაღალდზე, გაუმჯობესების შესაძლებლობა არსებობს. თუმცა, ჯექსონი ამბობს, რომ ეჭვები არსებობს ვენესუელის ნავთობის მარაგების რეალურ ზომასთან დაკავშირებით. ჩავესის პრეზიდენტობის დროს ვენესუელამ მისი მარაგების კლასიფიკაცია ხელახლა მოახდინა. ადრე მიაჩნდათ, რომ მხოლოდ 80 მილიარდი ბარელი მოპოვებადი ნავთობი იყო, მაგრამ 2011 წლისთვის მისი მოხსენებული მაჩვენებელი თითქმის ოთხჯერ გაიზარდა. ეს სტატისტიკური ცვლილება იმ დროისთვის ნავთობის მაღალმა ფასებმა განაპირობა, რამაც ადრე არარეალიზებადი პროექტები მიმზიდველი გახადა. „ეს იყო დიდი ნაბიჯი – ნახტომი – რომელიც ადამიანებმა ეჭვქვეშ დააყენეს,“ – ამბობს ჯექსონი. „მაგრამ ახლა მსოფლიო ნავთობით არის გაჯერებული და გაურკვეველია, რამდენად მოქმედებს იგივე გათვლები დღესაც.“ როდესაც ჩავესი ვენესუელის პრეზიდენტი გახდა 1999 წელს, ნავთობის ფასები იზრდებოდა. 2010-იანი წლების დასაწყისში ერთი ბარელი ხშირად დაახლოებით 100 დოლარი ღირდა, რაც მთავრობას უხვ ფულს აძლევდა სოციალურ პროგრამებში ჩასადებად. მაგრამ დღევანდელი ფასებით, რომელიც დაახლოებით 65 დოლარს შეადგენს, ქვეყანა ნაკლებად გონივრულ ინვესტიციად გამოიყურება. ვენესუელის ნავთობი ასევე უფრო უარესი ხარისხისაა, ვიდრე საუდის არაბეთის ანალოგი. მისი მჟავე, მძიმე ნედლი ნავთობი რთული მოსაპოვებელი და გადასამუშავებელია, ხოლო მისი მაღალი გოგირდის შემცველობა მას კოროზიულს ხდის მილსადენებისთვის. ვენესუელის ინდუსტრიის აღორძინებამ შესაძლოა პრობლემები შეუქმნას კანადას, რომელიც მსგავსი სიბლანტის ნავთობს აწარმოებს და მის დიდ ნაწილს აშშ-ში ექსპორტზე აგზავნის, თუმცა ანალიტიკოსები რისკს მცირედ მიიჩნევენ. Capital Economics-ის კვლევის მიხედვით, კანადური ნავთობი კონკურენტუნარიან ფასად დარჩება, მაშინაც კი, თუ ვენესუელის წარმოება გაიზრდება. ამასობაში, ვენესუელის ეკონომიკურმა კრიზისმა თითქმის რვა მილიონი ადამიანის ეგზოდუსი გამოიწვია, რომლებიც უკეთესი ცხოვრების საძებნელად გაიქცნენ. ეს მოიცავს ნავთობის ტუმბოების მუშაობისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან ექსპერტიზას: კვალიფიციური ინჟინრები, რომლებიც ადრე PDVSA-ს თანამშრომლები იყვნენ, ახლა სხვაგან მუშაობენ, სისტემა კი მინიმალური პერსონალით ძლივს ფუნქციონირებს. ტომას უოტერსი, S&P Global Ratings-ის კვლევითი ფირმის მმართველი დირექტორი და ნავთობისა და გაზის სექტორის ხელმძღვანელი, აცხადებს.