ტრამპის ახალი ტარიფები და გლობალური ვაჭრობის გაურკვევლობა უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ

ევროკავშირიდან ვიეტნამამდე, დიდ ბრიტანეთსა და ინდოეთამდე, მრავალმა ქვეყანამ გააფორმა ან დაასრულა სავაჭრო შეთანხმებები აშშ-სთან. აშშ-ის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებამ, რომელმაც დონალდ ტრამპის ფართომასშტაბიანი ტარიფები უკანონოდ გამოაცხადა, გლობალურ ვაჭრობაში კვლავ გაურკვევლობა შეიტანა, რადგან აშშ-ის პრეზიდენტმა შაბათს ახალი 15-პროცენტიანი ტარიფი დააწესა. 2025 წლის იანვარში მისი ინაუგურაციიდან რამდენიმე კვირის შემდეგ, ტრამპმა მტრებისა და მოკავშირეების წინააღმდეგ ტარიფები დააწესა საერთაშორისო საგანგებო ეკონომიკური უფლებამოსილების აქტის (IEEPA) გამოყენებით, რითაც ვაჭრობის ომი გააჩაღა, რომელმაც შეარყია გლობალური ვაჭრობა. მაგრამ პარასკევს, 6-3 ხმით მიღებული გადაწყვეტილებით, უმაღლესმა სასამართლომ დაადასტურა, რომ ტრამპმა გადააჭარბა თავის უფლებამოსილებას 1977 წლის კანონის გამოყენებით, რომელიც აშშ-ის პრეზიდენტებს კონკრეტულ ეროვნულ საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირების საშუალებას აძლევდა. სასამართლოს განცხადებით, ტარიფები გადასახადის სახეა და კონსტიტუციის I მუხლის თანახმად, საგადასახადო უფლებამოსილება ექსკლუზიურად კონგრესს ეკუთვნის. სასამართლოს გადაწყვეტილება, თუმცა, არ ვრცელდება ტრამპის ტარიფებზე ფოლადზე, ალუმინზე, ხე-ტყეზე და საავტომობილო პროდუქტებზე, რადგან ისინი დაწესდა სხვა კანონის – 1962 წლის სავაჭრო გაფართოების აქტის 232-ე სექციის – საფუძველზე. განაჩენის შემდეგ, განრისხებულმა ტრამპმა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებს „სულელები და თოჯინები“ უწოდა, რომლებიც „ძალიან არაპატრიოტები და არალოიალურები არიან ჩვენი კონსტიტუციის მიმართ“. მან დაუყოვნებლივ მოაწერა ხელი აღმასრულებელ ბრძანებას 1974 წლის აშშ-ის სავაჭრო აქტის 122-ე სექციის საფუძველზე, რათა 24 თებერვლიდან დაეწესებინა 10-პროცენტიანი საბაზო ტარიფი ყველა იმ ქვეყნისთვის, რომელთანაც აშშ ვაჭრობს. შაბათს მან ტარიფი 15 პროცენტამდე გაზარდა, რაც ამ სავაჭრო კანონით ნებადართული უმაღლესი განაკვეთია. მაშ, რა არის ეს ახალი სავაჭრო კანონი, რომელიც ტრამპმა ტარიფების დასაწესებლად გამოიყენა? რას ნიშნავს ეს სავაჭრო შეთანხმებებისთვის, რომლებიც აშშ-მ უკვე გააფორმა მსოფლიოს ქვეყნებთან? აი, რა ვიცით: აშშ-ის კანონმდებლობით, 1974 წლის აშშ-ის სავაჭრო აქტის 122-ე სექცია პრეზიდენტს უფლებას აძლევს, დააწესოს ტარიფები 15 პროცენტამდე, რათა გაუმკლავდეს „დიდ და სერიოზულ საგადამხდელო ბალანსის დეფიციტს“. ამ კანონის მიხედვით ტარიფების დაწესება შესაძლებელია მხოლოდ 150 დღის განმავლობაში, თუ აშშ-ის კონგრესი მის გაგრძელებაზე არ დათანხმდება. ტრამპი პირველი პრეზიდენტია, ვინც ეს კანონი ტარიფების დასაწესებლად გამოიყენა. პარასკევს გაკეთებულ განცხადებაში, თეთრმა სახლმა აღნიშნა, რომ ზოგიერთი საქონელი, როგორიცაა გარკვეული სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტები, მაგალითად, საქონლის ხორცი, პომიდორი, ბუნებრივი რესურსები და სასუქები, რომლებიც აშშ-ში ვერ იწარმოება, ასევე საავიაციო პროდუქტები, დროებით გადასახადს არ დაექვემდებარება. შანტანუ სინგმა, საერთაშორისო სავაჭრო იურისტმა, აღნიშნა, რომ რადგან ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც აშშ-ის პრეზიდენტმა ეს სამართლებრივი უფლებამოსილება გამოიყენა, სავარაუდოდ, ის შეიძლება გასაჩივრდეს. „მაგრამ მთავრობას აქვს მნიშვნელოვანი უფლება, ეს განსაზღვროს, რადგან სავაჭრო დეფიციტი შეიძლება საგადამხდელო ბალანსის დეფიციტის ნაწილი იყოს“, – განუცხადა მან Al Jazeera-ს. ტრამპმა ტარიფები გაამართლა, როგორც აშშ-ის 900 მილიარდ დოლარზე მეტი სავაჭრო დეფიციტის დაბალანსების საშუალება. რამდენიმე ქვეყანამ გასულ წელს სავაჭრო შეთანხმებები გააფორმა, რათა ტრამპის დამსჯელი ტარიფებისგან თავი დაეცვა. დიდმა ბრიტანეთმა, ინდოეთმა და ევროკავშირმა, სხვებთან ერთად, შეთანხმებები დადეს აშშ-ში ექსპორტზე ტარიფების შესამცირებლად. მაგრამ მიმდინარე სატარიფო სპექტაკლმა ეჭვქვეშ დააყენა ამ სავაჭრო შეთანხმებების მომავალი. დაეკისრებათ თუ არა მათ ახალი 15-პროცენტიანი ტარიფი, თუ შეთანხმებებში გათვალისწინებული შეთანხმებული განაკვეთი? ინდოეთს დაეკისრება თუ არა 18-პროცენტიანი ტარიფი, როგორც ეს სავაჭრო შეთანხმებით არის გათვალისწინებული, თუ 15 პროცენტი, როგორც ტრამპმა შაბათს განაცხადა? პარასკევს ჟურნალისტებთან საუბარში ტრამპმა განაცხადა, რომ ზოგიერთი ეს სავაჭრო შეთანხმება ძალაში დარჩება. „სავაჭრო შეთანხმებები, რადგან ისინი საერთაშორისოა, სავარაუდოდ, ძალაში დარჩება“, – განაცხადა სინგმა, საერთაშორისო სავაჭრო იურისტმა. თუმცა, უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ, მისი თქმით, ტრამპის ადმინისტრაციასთან სავაჭრო შეთანხმებების გაფორმების დიდი სტიმული, რომელიც კონკურენტებამდე უფრო დაბალი ურთიერთშემხვედრი ტარიფის მიღება იყო, გაქრა. „ეს ამცირებს სავაჭრო პარტნიორების სტიმულს, შეასრულონ შეთანხმების თავიანთი ნაწილი დროებით“, – განაცხადა მან. აი, ზოგიერთი სავაჭრო შეთანხმება და მათი მომავლის მიმოხილვა. დიდმა ბრიტანეთმა ერთ-ერთმა პირველმა გააფორმა სავაჭრო შეთანხმება აშშ-სთან გასულ მაისში, მას შემდეგ რაც მას დაეკისრა 5-პროცენტიანი ტარიფები ფოლადისა და ალუმინის ექსპორტზე, ასევე 25-პროცენტიანი ტარიფი მანქანებსა და ავტონაწილებზე. მათი შეთანხმების თანახმად, აშშ დათანხმდა, რომ დიდ ბრიტანეთიდან ფოლადისა და ალუმინის იმპორტზე ნულოვანი ტარიფები იქნებოდა, ხოლო სხვა საქონელზე – 10 პროცენტი. გასული წლის დეკემბერში, ორმა ერმა ასევე შეთანხმდა ნულოვან ტარიფებზე ფარმაცევტულ და სამედიცინო პროდუქტებზე. პარასკევის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ, უილიამ ბეინმა, ბრიტანეთის სავაჭრო პალატის სავაჭრო პოლიტიკის ხელმძღვანელმა, განცხადებაში აღნიშნა, რომ გადაწყვეტილება „მცირედით ეხმარება ბიზნესისთვის გაურკვევლობის მოხსნას“. პარასკევს, სპიკერმა მედიას განუცხადა, რომ ბრიტანეთის მთავრობა „აშშ-სთან მუშაობდა“, რათა უკეთ გაერკვია, თუ როგორ იმოქმედებდა სასამართლოს გადაწყვეტილება დიდ ბრიტანეთზე. სასამართლოს გადაწყვეტილება გავლენას არ მოახდენს დიდი ბრიტანეთის შეთანხმებაზე ფოლადის, ალუმინისა და ფარმაცევტული პროდუქტების ექსპორტზე. მაგრამ ბეინმა განაცხადა, რომ ახალი 15-პროცენტიანი გლობალური სატარიფო განაკვეთი, რომელიც 1974 წლის სავაჭრო აქტის 122-ე სექციის საფუძველზე დაწესდა, „ცუდი იქნება ვაჭრობისთვის, ცუდი აშშ-ის მომხმარებლებისა და ბიზნესისთვის და შეასუსტებს გლობალურ ეკონომიკურ ზრდას.“