სატელიტური ანალიზი: ირანი ბირთვულ ობიექტებთან მიწისქვეშა კომპლექსებს აძლიერებს და შესაძლო თავდასხმებისთვის ემზადება

ახალი სატელიტური გამოსახულებების ანალიზის მიხედვით, ირანი ამაგრებს მიწისქვეშა კომპლექსს ერთ-ერთი ბირთვული ობიექტის მახლობლად. ეს აქტივობა ხდება დაძაბულობის ესკალაციის ფონზე, როდესაც ირანელ და ამერიკელ ოფიციალურ პირებს შორის მოლაპარაკებები გრძელდება. პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი ირანს ახალი სამხედრო მოქმედებებით ემუქრება, თუ ის თავის ბირთვულ პროგრამაზე ახალ შეთანხმებას არ დათანხმდება. აშშ-ში დაფუძნებული ანალიტიკური ცენტრის, მეცნიერებისა და საერთაშორისო უსაფრთხოების ინსტიტუტის (ISIS) მიერ პირველად გაანალიზებული ფოტოები აჩვენებს გვირაბების შესასვლელების გამაგრებას კოლანგ გაზ ლას მთაზე – ასევე ცნობილი როგორც „წერაქვის მთა“. ექსპერტები ამბობენ, რომ ეს ობიექტი შესაძლოა გამიზნული იყოს ირანის ურანის გამდიდრების საქმიანობის ან ძირითადი აღჭურვილობის დასაცავად, მაგრამ მისი ზუსტი დანიშნულება – და მოქმედებს თუ არა ის – გაურკვეველი რჩება. ირანი ამტკიცებს, რომ მისი ბირთვული პროგრამა სრულიად მშვიდობიანია და უარყოფს, რომ ბირთვული იარაღის შემუშავებას ცდილობს. თუმცა, ტრამპმა 2025 წლის ივნისში განაცხადა, რომ ირანი ბირთვული იარაღის შექმნიდან სულ რაღაც ერთი თვის დაშორებით იყო, როდესაც მან გასულ წელს ისრაელსა და ირანს შორის 12-დღიანი ომის დროს ბრძანა, დაერტყათ სამი მიწისქვეშა ბირთვულ ობიექტზე, სადაც ცენტრიფუგები გამოიყენებოდა მაღალგამდიდრებული ურანის საწარმოებლად. ტრამპის თქმით, დარტყმებმა ირანის გამდიდრების შესაძლებლობები „გაანადგურა“, მაგრამ ირანელი ოფიციალური პირები „ახალი ობიექტის დაწყებაზე ფიქრობდნენ“. „წერაქვის მთა“ არ იყო ერთ-ერთი იმ ადგილთაგანი, რომელიც 2025 წლის ივნისში აშშ-ისა და ისრაელის საჰაერო დარტყმების შედეგად დაზიანდა, მაგრამ ნატანზის ბირთვული ობიექტი, რომელიც დაახლოებით 2 კმ (1,24 მილი) ჩრდილოეთით მდებარეობს, დაზარალდა. 10 თებერვლის სატელიტური გამოსახულება აჩვენებს, თუ როგორ დევს ახალი ბეტონი „წერაქვის მთის“ ერთ-ერთი შესასვლელის თავზე. ადგილზე ჩანს ბეტონის მიწოდებისთვის გამოყენებული ბუმ-ტუმბო, რაზეც ISIS-ისა და გაერთიანებულ სამეფოში დაფუძნებული სადაზვერვო ანალიზის ფირმა Maiar-ის ანალიტიკოსები შეთანხმდნენ. სხვა გვირაბის შესასვლელთან ქვა და ნიადაგი უკან არის გადაწეული და მოსწორებული. იქვე არის ახალი, ბეტონით გამაგრებული სტრუქტურაც. ISIS-ის ექსპერტები ვარაუდობენ, რომ ეს ცვლილებები მიზნად ისახავს გვირაბების შესასვლელების გამაგრებას და დამატებითი დაცვის უზრუნველყოფას პოტენციური საჰაერო დარტყმისგან. ISIS ამბობს, რომ მძიმე სამშენებლო ტექნიკისა და მასალის მუდმივი არსებობა მიუთითებს იმაზე, რომ ობიექტი ჯერ არ არის მზად ოპერაციებისთვის. „წარსულში ირანი მშენებლობას მოწინავე ცენტრიფუგების ასაწყობი ქარხნის აღდგენას უკავშირებდა, მაგრამ ობიექტის ზომა, ისევე როგორც მაღალი მთის მიერ უზრუნველყოფილი დაცვა, დაუყოვნებლივ შეშფოთებას იწვევს იმის თაობაზე, ხომ არ იგეგმება დამატებითი მგრძნობიარე აქტივობები, როგორიცაა ურანის გამდიდრება“, - განაცხადეს მათ. სატელიტურმა გამოსახულებებმა ასევე აჩვენა, რომ ბოლო კვირებში სარემონტო სამუშაოები და თავდაცვითი გამაგრება მიმდინარეობს ახლომდებარე ნატანზის ბირთვულ ობიექტზე და ისპაანის ბირთვულ კომპლექსში, რომელიც ჩრდილოეთით 125 კმ-ში (77 მილი) მდებარეობს. ისპაანში, გვირაბის კომპლექსის ყველა შესასვლელი ახლა მიწით არის გადაკეტილი, როგორც ISIS-ის მიერ განხილული სატელიტური გამოსახულებები ცხადყოფს. ISIS-ის თქმით, გვირაბების შესასვლელების ამგვარი შევსება „ხელს შეუწყობს“ ნებისმიერი საჰაერო დარტყმის „შერბილებას“, ასევე დაეხმარება თავდაცვაში ხმელეთზე თავდასხმისგან, რათა დაიკავონ ან გაანადგურონ ნებისმიერი მაღალგამდიდრებული ურანი, რომელიც შესაძლოა შიგნით ინახებოდეს. ასევე ისპაანის ბირთვულ ობიექტზე ახალი სახურავი აშენდა. შენობა, რომელიც გასულ წელს ისრაელის თავდასხმის შედეგად დაზიანდა, სავარაუდოდ, ცენტრიფუგების დასამზადებლად გამოიყენებოდა. მიწისზედა სამუშაოები ასევე ჩანს ნატანზის ბირთვულ ობიექტზე იმ ადგილას, რომელიც გასული წლის ივნისში ისრაელისა და აშშ-ის საჰაერო დარტყმების შედეგად დაზიანდა. დეკემბრის დასაწყისიდან იანვრამდე, გამდიდრების ქარხანაში დაზიანებულ დრონის საწინააღმდეგო გალიაზე სახურავი აშენდა. ISIS-მა შეაფასა, რომ სახურავი დაემატა იმისათვის, რათა დაბლოკოს ნებისმიერი მცდელობა, დააკვირდნენ, რას აკეთებდა ირანი მის ქვეშ. პროფესორი სინა აზოდი, აშშ-ში ჯორჯ ვაშინგტონის უნივერსიტეტის ახლო აღმოსავლეთის კვლევების პროგრამის დირექტორი, ამბობს, რომ ირანი „მოქმედებს იმ ვარაუდით, რომ თავდასხმები მოხდება და მათ მაქსიმალურად უნდა დაიცვან ობიექტები“. „ირანის ბირთვული პროგრამა არ განადგურებულა“, – დასძინა მან. „ცხადია, როგორც კი გექნებათ ცოდნა, შესაძლებლობები და ტექნოლოგია პროგრამის რეკონსტრუქციისთვის, ყოველთვის შეგიძლიათ ყველაფრის აღდგენა.“ რაფაელ გროსი, გლობალური ბირთვული მეთვალყურეობის სააგენტოს, ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს (IAEA) ხელმძღვანელმა BBC-ს განუცხადა, რომ ირანსა და აშშ-ს შორის ახალი ბირთვული შეთანხმება შესაძლებელია და სასწრაფოდ აუცილებელია. „ყველა ჩართულ პირთან საუბრის შემდეგ, ვგრძნობ, რომ შესაძლებლობების ფანჯარა გვაქვს, მაგრამ შესაძლებლობების ფანჯრებს აქვთ მიდრეკილება, რომ საკმაოდ უეცრად და მოულოდნელად დაიხუროს, ამიტომ ვფიქრობ, რომ მომენტი უნდა გამოვიყენოთ“, – განაცხადა მან მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციაზე მიცემულ ინტერვიუში. მან ასევე თქვა, რომ მისი აზრით, ირანის სავარაუდო 400 კგ მაღალგამდიდრებული ურანი – რომელიც იარაღის ხარისხამდე მოკლე ტექნიკური ნაბიჯის დაშორებითაა – რჩება მიწისქვეშა გვირაბებსა და კამერებში, სადაც აშშ-მ გასული წლის ივნისში ბუნკერების გამანადგურებელი ბომბები ჩამოაგდო. გრაფიკა: ტომ შილი