საფრანგეთის სასამართლომ საქართველოს თურქული სამშენებლო გიგანტის, „ენკა განახლებადი ენერგიის“ (ENKA Renewables) სასარგებლოდ, ნამახვანის ჰესის მშენებლობის გამო $383 მილიონი დოლარის კომპენსაციის გადახდა დააკისრა. სასამართლომ დააკმაყოფილა საქართველოს მოთხოვნა გადაწყვეტილების აღსრულების შეჩერების შესახებ, რადგან თბილისმა განაცხადა, რომ დაუყოვნებლივი გადახდა ზიანს მიაყენებდა ქვეყნის ეკონომიკას. გადახდაზე პროცენტის დარიცხვის შემდეგ, საერთო კომპენსაციის ოდენობა $450 მილიონ დოლარს აჭარბებს. „ენკა განახლებადი ენერგიის“ მშობელმა კომპანიამ, სტამბოლში დაფუძნებულმა „ენკა ინშაათმა“, საქართველოს მთავრობას 2021 წლის სექტემბერში აცნობა ხელშეკრულების შეწყვეტის გადაწყვეტილების შესახებ, რაც ხელშეკრულების პირობების დარღვევითა და ფორსმაჟორით იყო განპირობებული. ხელისუფლება და ინვესტორი მოლაპარაკებებს აწარმოებდნენ, რათა მიეღწიათ შეთანხმებისთვის და თავიდან აეცილებინათ საარბიტრაჟო დავა. მთავრობის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ მიზანი იყო იმის უზრუნველყოფა, რომ კომპანიის გასვლას არ დაეზიანებინა არც ნამახვანის პროექტი და არც ქვეყანა. ეს უკანასკნელი გადაწყვეტილება თებერვლის შუა რიცხვებში პარიზის სააპელაციო სასამართლომ გამოიტანა. საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროში კომენტარი არ გაკეთებულა, თუმცა იურიდიული საქმე ჯერ არ დასრულებულა. ექსპერტები აფრთხილებენ, რომ თურქეთი უარს იტყვის გადახდებზე მოლაპარაკებაზე, განსხვავებით მსგავსი საქმისგან, რომელშიც საქართველო რუსეთის ერთ-ერთ უმსხვილეს საჯარო ენერგოკომპანია „ინტერ რაოსთან“ იყო ჩართული. „ინტერ რაოს“ მოგებული ჰქონდა მსგავსი საქმე საქართველოს წინააღმდეგ, რის შედეგადაც საქართველო დათანხმდა შვიდი გადახდის განხორციელებას, საერთო ჯამში $139 მილიონი დოლარის ოდენობით, პროცენტის ჩათვლით, 2025 წლის დეკემბრიდან 2028 წლის ივლისამდე პერიოდში. საქმე ეხება თბილისსა და „ენკა განახლებადი ენერგიას“ შორის დადებულ ხელშეკრულებას დასავლეთ საქართველოში ნამახვანის ჰესის მშენებლობისა და ექსპლუატაციის შესახებ, „ენკას“ მშობელი კომპანიის, „ენკა ინშაათის“ მიერ გამოქვეყნებული ფინანსური ანგარიშგების თანახმად. დოკუმენტმა დაადასტურა, რომ 2021 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, „ენკა განახლებადმა ენერგიამ“ ჩამოწერა 40.4 მილიონი დოლარის კაპიტალიზებული აქტივები, რომლებიც ქონებას, ჰესსა და მის მოწყობილობებს მოიცავდა. უცნობია, შეიძინა თუ არა საქართველოს მთავრობამ ეს განკარგული აქტივები, თუმცა ხელშეკრულება ინვესტორს აძლევდა უფლებას, მთავრობისგან მათი შეძენა მოეთხოვა. თურქულმა კომპანიამ ნამახვანის კასკადური ჰესის პროექტის განვითარებისა და ექსპლუატაციის ხელშეკრულება 2019 წლის აპრილში გააფორმა. პროექტი ორი ჰიდროელექტროსადგურისგან შედგება და მისი ექსპლუატაციაში გაშვება 2023 წელს, დაახლოებით $750 მილიონი დოლარის ღირებულებით იყო დაგეგმილი. მთავრობამ კასკადის მშენებლობა ერთი წლით შეაჩერა, თუმცა „ენკა ინშაათს“ პირველ ფაზაზე მუშაობის გაგრძელების უფლება მისცა. ხელისუფლება აგრძელებდა შეხვედრებს კომპანიის წარმომადგენლებთან და დიალოგს პროექტის მოწინააღმდეგე დემონსტრანტებთან. პროტესტი მასშტაბური იყო და მასში მონაწილეობდნენ გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციები, რელიგიური ჯგუფები, ფართო საზოგადოება და მედია. პროექტის მოწინააღმდეგეები გარემოსდაცვით და უსაფრთხოების საკითხებზე საუბრობდნენ, რამაც დაპირისპირება საერთო-ეროვნულ საპროტესტო მოძრაობად აქცია, თბილისში გამართული აქციებით. ემოციების ჩაცხრობისა და მას შემდეგ, რაც გიგანტური პროექტების წინააღმდეგ გამართული აქციების მონაწილეები ქუჩებში აღარ გამოსულან, მერაბ ლომინაძემ, „ენკა ინშაათის“ ყოფილმა ოფიციალურმა პირმა, რომელმაც კომპანია იურიდიული პროცესების დაწყებისას დატოვა, განაცხადა, რომ სამი ჰიდროელექტროსადგურის პროექტი საქართველოს მომავლისთვის გადამწყვეტი და აბსოლუტურად გარდამტეხი იქნებოდა. თუმცა, მისი აზრით, მოთხოვნილი თანხა გაბერილი იყო და მიესალმა გადახდის შეჩერების გადაწყვეტილებას. „მე მეეჭვება, რომ მთავრობასა და თურქულ მხარეს შორის რაიმე შეთანხმება შედგეს“, – განაცხადა მან. „ჯარიმა არაორდინარულია, მაგრამ თურქებს სრული უფლება ჰქონდათ, მოეთხოვათ თავიანთი პრეტენზიები, თუ სასამართლო დააკმაყოფილებდა მათ მოთხოვნებს. საინტერესოა, რა წარმოადგინა ქართულმა მხარემ ამ არაორდინარული ჯარიმის შესაჩერებლად“, – აღნიშნა ლომინაძემ. ლომინაძეს ასევე მოუწია კომენტარის გაკეთება პროექტის ყოფილი მოწინააღმდეგეების ამჟამინდელ დუმილზე. „არ არის საინტერესო, სად წავიდნენ ეს ანტი-ჰეს აქტივისტები – რელიგიური ჯგუფები თუ გარემოსდამცველები. უფრო მნიშვნელოვანია კითხვა: სად არიან ისინი, ვინც ამბობდა, რომ ამ პროექტს თავად ააშენებდნენ? სად არიან ისინი ახლა?“ „რეგიონში უბრალოდ არაფერია შედარებული. სომხეთს აქვს ატომური ენერგია, და ეს არ არის ის, რასაც შეგვიძლია დავეყრდნოთ უსაფრთხოების თვალსაზრისით“, – განაცხადა მან და ხაზი გაუსვა ბირთვული ენერგიის გამოყენებისადმი მზარდ გლობალურ ანტიპათიას. მან ასევე გამოთქვა შეშფოთება საინვესტიციო კლიმატის შესახებ: „მე მეეჭვება, რომ რომელიმე ინვესტორი ახლა შემოვიდეს პროექტის გადასაბარებლად და თან მემკვიდრეობით მიიღოს წინა პრობლემები. მე ვერ ვხედავ ვინმეს, ვინც ამ გარემოებებში $1.5 მილიარდ დოლარს გადაიხდის“. ლომინაძემ ივარაუდა, რომ მთავრობას შეეძლო შიდა რესურსების მობილიზება – მაგალითად, საპენსიო ფონდის მეშვეობით – რათა თავად დაეწყო მშენებლობა და მოგვიანებით გაეყიდა დასრულებული პროექტი ან გადაეცა ოპერატორისთვის. „რეგიონში მიმდინარე მოვლენები – უკრაინაში, ირანსა და მეზობელ აზერბაიჯანში – არ დაუშვებს, რომ საერთაშორისო ინტერესი მარტივად ჩვენსკენ გადმოინაცვლოს. ეს სამი სადგური ჩვენი ენერგეტიკული მომავლის ხერხემალი უნდა გახდეს. დანაშაული იქნება, თუ არ გამოვიყენებთ ჩვენს რესურსებს. ეს სირცხვილია.“ გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ, „ენკას“ სპიკერმა, რომელმაც ვინაობის გამხელა არ ისურვა, განაცხადა, რომ დამატებითი კომენტარები არ გაკეთდებოდა. „თურქმა წარმომადგენლებმა ამჟამად სრულად დატოვეს ქვეყანა, აქ არავინ არის“, – აღნიშნეს მათ.