სამხრეთ სუდანში არასტაბილურობა ღრმავდება: მინისტრების გადაყენება, მაჩარის სასამართლო პროცესი და ძალადობა

სამხრეთ სუდანში არასტაბილურობა ღრმავდება: 2020 წლის შემდეგ მეცხრე ფინანსთა მინისტრი, შეჩერებული პირველი ვიცე-პრეზიდენტი სამშობლოს ღალატის ბრალდებით სასამართლოს წინაშე წარსდგა და ქვეყნის უდიდეს შტატში უკიდურესი ძალადობა შეინიშნება. პრეზიდენტმა სალვა კიირმა სამხრეთ სუდანის გარდამავალ მთავრობაში მორიგი საკადრო ცვლილებების ფარგლებში ვიცე-პრეზიდენტი ჯოზეფინ ლაგუ იანგა თანამდებობიდან გაათავისუფლა. ეს მოხდა მას შემდეგ, რაც კიირმა ფინანსთა მინისტრი ბაქ ბარნაბა ჩოლიც გაათავისუფლა, რასაც ანალიტიკოსები სამხრეთ სუდანში მზარდი არასტაბილურობის სიმპტომად მიიჩნევენ. ჩოლმა თანამდებობა მხოლოდ 2025 წლის ნოემბერში დაიკავა. მისმა შემცვლელმა, სალვატორე გარანგმა, იგივე თანამდებობაზე 2018-2020 წლებში იმუშავა, თუმცა კორუფციულ ბრალდებებთან იყო დაკავშირებული. როგორც ემიგრაციაში მყოფმა მედია საშუალებამ „Radio Tamazuj“-მა გაავრცელა, ასევე შეიცვალა სამხრეთ სუდანის შემოსავლების სამსახურის გენერალური კომისარი უილიამ ანიუონ კუოლი და მისი მოადგილე. ამასობაში, გავრცელებული ინფორმაციით, დააკავეს ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურის (NSS) გენერალ-მაიორი მანასე მაჩარ ბოლი. ბოლო მოულოდნელი საკადრო ცვლილების მიზეზი არ დასახელებულა, რაც კიირის პრეზიდენტობისთვის დამახასიათებელი გახდა. „მმართველობის ინსტიტუტები ღრმად არის ფესვგადგმული ტომობრივი კუთვნილების, კორუფციის, არასწორი მენეჯმენტისა და არაკომპეტენტურობის პრობლემებში“, - განუცხადა ანალიტიკოსმა ბობოია ჯეიმს ედიმონდმა DW-ს. გარანგის დაბრუნება „კარგ ამბავს“ არ ნიშნავს, – განაცხადა ედიმონდმა, სოციალური პოლიტიკისა და კვლევების ინსტიტუტის წარმომადგენელმა. – „რაც ჩვენ გვჭირდება, არის გაძლიერებული ინსტიტუტები. საჭიროა, რომ ეს ინსტიტუტები, ეკონომიკური ინსტიტუტები, გაძლიერდეს, რათა მათ დამოუკიდებლად იფუნქციონირონ.“ ედიმონდმა DW-ს განუცხადა, რომ გათავისუფლებების რეგულარულობამ მთავრობაში დაუცველობის განცდა შექმნა, რის გამოც შემოსული ოფიციალური პირები ცდილობენ სწრაფად ისარგებლონ თანამდებობით. მმართველობის სისტემა, სადაც სამთავრობო თანამდებობები სამხრეთ სუდანის დანაწევრებულ პოლიტიკურ აქტორებს შორის მშვიდობის შესანარჩუნებლად გამოიყენებოდა, რისკის ქვეშაა. „თქვენ უბრალოდ უნდა ეძებოთ ფული ყველგან. ეს ფული რაც შეიძლება სწრაფად უნდა მოიპოვოთ, რადგან არ იცით, იქ ერთი კვირა, ერთი თვე თუ ერთი წელი გაძლებთ“, – განაცხადა ედიმონდმა. კითხვაზე, თუ რა ფაქტორებმა განაპირობა კიირის ბოლო საკადრო ცვლილებები, ედიმონდმა უპასუხა: „მრავალი გადაბირება მოხდა SPLM-iO-დან (სუდანის სახალხო განმათავისუფლებელი არმია-ოპოზიციაში) და სხვა ძალებიდან სალვა კიირის ბანაკში. ამ ადამიანების სალვა კიირთან შესანარჩუნებლად საჭიროა ფინანსური რესურსები.“ თუმცა, სამხრეთ სუდანის მთავრობის ნავთობიდან მიღებული შემოსავლები შემცირდა, რაც დიდწილად ჩრდილოელ მეზობელ სუდანში მიმდინარე სამოქალაქო ომის შედეგია. „ისინი ნავთობზე იყვნენ დამოკიდებულნი მთავრობის შემოსავლების 90%-ზე მეტით, და ამის 70% დაიკარგა სუდანში მიმდინარე ომის გამო“, – განუცხადა DW-ს დენიელ აკეჩმა, საერთაშორისო კრიზისული ჯგუფის უფროსმა ანალიტიკოსმა. იგი სამხრეთ სუდანის მთავრობას „გადარჩენის რეჟიმში“ მყოფად აღწერს. „რესურსები არ არსებობს და პრეზიდენტს მხარდაჭერის ბაზის შემცირება უწევს“, – დასძენს აკეჩი. გავრცელებული ინფორმაციით, 280 000 ადამიანი გაიქცა თავისი სახლებიდან ჯონგლის შტატის რვა რაიონში, რომელიც თეთრი ნილოსის მდინარეს ესაზღვრება. მისი დედაქალაქი, ბორი, ჯუბადან დაახლოებით 200 კილომეტრში (124 მილი) ჩრდილოეთით მდებარეობს. აქ ექიმები სულ უფრო მეტ პაციენტს ხვდებიან, რადგან სამედიცინო მარაგი მცირდება. დევიდ ტორმა, ბორის საავადმყოფოს მოვალეობის შემსრულებელმა დირექტორმა, ჟურნალისტებს განუცხადა: „იმ ადამიანების რაოდენობის ზრდის გამო, რომლებსაც მომსახურება სჭირდებათ, თითქმის ყველაფერი ამოგვეწურა. გარკვეულ მომენტში შესაძლოა პაციენტები დავკარგოთ.“ თებერვალში UNICEF-მა განაცხადა, რომ 825 000 ბავშვი მწვავე არასრულფასოვანი კვების რისკის ქვეშაა ერთიანობის, ჯონგლისა და აღმოსავლეთ ეკვატორიის შტატებში. ლტოლვილები სამხრეთ სუდანის ეროვნულ არმიასა და მეტოქე SPLA-iO-სთან დაკავშირებულ მილიციებს შორის ძალადობრივ შეტაკებებს გაურბიან, რომლის პოლიტიკური ლიდერია რიეკ მაჩარი – კიირის შეჩერებული პირველი ვიცე-პრეზიდენტი. აკეჩი ამბობს, რომ ჯონგლის შტატში არსებულ ძალადობასა და დედაქალაქ ჯუბაში არსებულ პოლიტიკურ არეულობას შორის „ძალიან ძლიერი კავშირია“ და დასძენს, რომ მაჩარის დაპატიმრებამ და სამშობლოს ღალატის ბრალდებით სასამართლო პროცესმა „ფაქტობრივად გააერთიანა ოპოზიცია“, რომელიც ჩვეულებრივ დანაწევრებულია. ბრძოლები განახლდა 2025 წელს, ჯუბაში მაჩარის დაპატიმრების შემდეგ. სამხრეთ სუდანის იუსტიციის დეპარტამენტმა მაჩარის მოკავშირეებიც დააკავა, რამაც ორ განმათავისუფლებელ მძიმეწონოსანს შორის ძალაუფლებისთვის ბრძოლა გაამწვავა. „სალვა კიირის მიერ მისი მხარდაჭერის ბაზის რესტრუქტურიზაციამ, ფაქტობრივად მისმა შევიწროებამ, ის და უსაფრთხოების სექტორი დაასუსტა“, – განაცხადა აკეჩმა. მაჩარის და კიირის ბანაკებს შორის მეტოქეობამ 2013-დან 2018 წლამდე სამოქალაქო ომი გამოიწვია, რომელსაც სავარაუდოდ 400 000 ადამიანი ემსხვერპლა. 2018 წელს განხორციელებულმა ძალაუფლების განაწილების შეთანხმებამ, რომლის მიხედვითაც კიირი პრეზიდენტი გახდა, მაჩარი კი ვიცე-პრეზიდენტი, ქვეყანა მოკლედ დაასტაბილურა. თუმცა მას შემდეგ იგი გააკრიტიკეს იმის გამო, რომ ვერ შეძლო კეთილდღეობის მოტანა მსოფლიოს უახლესი ქვეყნისთვის, რომელიც მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე კორუმპირებულ ერად ითვლება. კონფლიქტმა, რომელსაც აკეჩი „ჩვეულებრივ ომად“ აღწერს, კიირის მთავრობის მოწინააღმდეგე მილიციების მნიშვნელოვანი შეტევები იხილა, რომლებმაც ჯონგლის ქალაქები დაიკავეს.