რუსეთის შეჭრის ფრენეტული საწყისი თვეებიდან ხანგრძლივი ომის დამქანცველ რეალობამდე, ალ-ჯაზირას რეპორტიორი ნილს ადლერი უკრაინიდან რეპორტაჟის ოთხ წელს იხსენებს. რუსეთ-უკრაინა: ოთხი წელი ომში. დასავლეთით ლვოვიდან სამხრეთით მარიუპოლამდე, არცერთ უკრაინელს, რომელსაც 2022 წლის 24 თებერვლამდე კვირების განმავლობაში ვესაუბრე, არ უწინასწარმეტყველა მომავალი. უკრაინის საზღვრის გასწვრივ 150 000-ზე მეტი რუსი სამხედრო იყო განლაგებული, თუმცა ადამიანების უმეტესობა ამ დაგროვებას პოლიტიკურ სპექტაკლად მიიჩნევდა. ზოგი ფიქრობდა, რომ მოსკოვი შესაძლოა უფრო შორს წასულიყო 2014 და 2015 წლებში რუსეთის მიერ მხარდაჭერილი სეპარატისტების მიერ დაკავებულ ტერიტორიებზე. ბევრს სჯეროდა, რომ არაფერი მოხდებოდა. შემდეგ, ერთ ღამეში, ქვეყანა სხვა სამყაროში გაიღვიძა. საჰაერო განგაშის სირენები ყოველდღიური ცხოვრების ნაწილი გახდა. გამოცხადდა საომარი მდგომარეობა. საგზაო ნიშნები მოხსნეს, რათა შემოჭრილი ჯარები გზას ასცდენოდნენ. მშვიდობიანი მოქალაქეები რიგში იდგნენ სროლის სასწავლად. ქალები და ბავშვები დასავლეთისკენ მიემართებოდნენ გადაჭედილი მატარებლებითა და ავტობუსებით, ევროპაში გადადიოდნენ ყველაფრით, რისი წაღებაც შეეძლოთ. პირველი წელი პატრიოტიზმის ზრდამ განსაზღვრა. უკრაინის პრეზიდენტი ვოლოდიმირ ზელენსკი, რომელსაც ერთ დროს შინ კრიტიკოსები დასცინოდნენ, ეროვნული წინააღმდეგობის განსახიერება გახდა. რადიოებიდან სამხედრო სიმღერები ისმოდა, ხოლო შემოწირულობები სამხედრო ფონდებში მიედინებოდა. უკრაინულმა ძალებმა შეაჩერეს რუსეთის მცდელობა, დაეკავებინათ დედაქალაქი კიევი, შემდეგ კი კონტრშეტევა წამოიწყეს, რამაც მათი მოკავშირეებიც კი გააკვირვა. სწორედ მაშინ დაიწყო რუსეთმა ტაქტიკის შეცვლა. დღემდე მახსოვს, როგორ ვისხედით სასტუმროში საუზმეზე, როდესაც ვიგრძენი – დაბალი, მღრღნელი გუგუნი, რომელიც ოთახში ვიბრირებდა, როდესაც ბალისტიკური რაკეტა 2022 წლის ოქტომბერში ცენტრალურ უკრაინაში, დნიპროს ერთ-ერთ ქუჩას დაეცა. ეს ისეთი არაბუნებრივი ხმაა, რომ ის სხეულს ადრენალინით ავსებს. დანაჩანგალი აწკარუნდა, მაგიდები შეირყა. ინსტინქტურად ავხედე. ადგილობრივებმა მოკლედ მიმოიხედეს, შემდეგ კი კერძებს დაუბრუნდნენ; ამ დროისთვის მათ უკვე სწავლობდნენ ომთან ერთად ცხოვრებას. ამ დარტყმებმა ახალი ფაზა აღნიშნა. რუსეთმა დაიწყო ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის – ელექტროსადგურების, ქსელების, გათბობის სისტემების – სისტემატური დაბომბვა, რამაც ქალაქები სიბნელეში ჩაძირა ზამთრის დადგომისთანავე. ელექტროენერგიის გათიშვები რუტინად იქცა. გენერატორები გამოჩნდა ეზოებსა და სადარბაზოებში, ხოლო ხალხი მაინც სამსახურში დადიოდა, ქურთუკებში გახვეული, გადაწყვეტილი, რომ გაეგრძელებინათ ცხოვრება. 2023 წლისთვის ომის საფასურის იგნორირება უფრო და უფრო რთული ხდებოდა. კიევში რუსული ჯარები დიდი ხანია უკან იყვნენ დახეული და მიუხედავად იმისა, რომ საჰაერო იერიშები გრძელდებოდა, ცხოვრება საომარ ნორმალურობას დაუბრუნდა. ადრეული ბრძოლის ველის ეიფორიაც გაქრა, რადგან ბრძოლა სანგრების ომში გადაიზარდა – რაც პირველი მსოფლიო ომის საშინელ მოგონებებს იწვევს, ოღონდ ახლა ცაში დრონების ჩრდილით. როდესაც 2026 წლის იანვარში დავბრუნდი, დაღლილობა აშკარა იყო. ღრმა ყინვამ მილიონობით ადამიანი ელექტროენერგიის, გათბობისა და წყლის გარეშე დატოვა. რუსეთმა გამოიყენა სიცივე ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმების გასაძლიერებლად. დარტყმები ყველაზე მძიმე იყო ღამით, როდესაც საჰაერო თავდაცვისა და რაკეტების გუგუნს ცაში ნაცნობი ჭახჭახი ემატებოდა: ძრავები, რომლებიც ეგრეთ წოდებულ კამიკაძე დრონებს დედაქალაქის გარშემო სხვადასხვა სამიზნეზე მიმართავდნენ. ამავე დროს, მსხვილმა კორუფციულმა სკანდალმა, რომელიც პრეზიდენტთან დაკავშირებულ მაღალჩინოსნებს ეხებოდა, შეარყია საზოგადოებრივი ნდობა – მწარე ამბავი ქვეყანაში, სადაც ხალხი უკვე ცდილობდა სითბოს შენარჩუნებას. ის ფაქტი, რომ სკანდალი ენერგეტიკულ სექტორს უკავშირდებოდა, მხოლოდ ამძაფრებდა რისხვას. ყველა, როგორც ჩანს, ომის ენაზე საუბრობდა თავისუფლად. ყვავილების დახლთან მდგომი მოხუცი ქალიდან ავტობუსის მოლოდინში მყოფ მოსწავლემდე, ყველას შეეძლო ტელეგრამის გაფრთხილებებიდან მომავალი საფრთხეების იდენტიფიცირება – რა ტიპის დრონები, რაკეტები, ფრენის მარშრუტები – თითქმის ინსტინქტურად. ოთხი წლის შემდეგ, სირენების გაჟღერებისას ადამიანები აღარ ტოვებენ საწოლებს. გაფრთხილებები ზედმეტად ხშირია. ბევრი დილით ადრე მოდის და თავშესაფრის ძებნა ყოველთვის პრაქტიკული არ არის. ადამიანებს უბრალოდ ენერგიაც აღარ აქვთ. უკრაინა გლოვობს. გაეროს ადამიანის უფლებათა სადამკვირვებლო მისიამ უკრაინაში დაადასტურა, რომ 2025 წელს კონფლიქტთან დაკავშირებულმა ძალადობამ ქვეყანაში 2 514 მშვიდობიანი მოქალაქე იმსხვერპლა და 12 142 დააზიანა. სამშვიდობო მოლაპარაკებები შესაძლოა მიმდინარეობდეს, რასაც საზღვარგარეთ ფრთხილი ოპტიმიზმით მიესალმებიან, მაგრამ ქუჩებში ეს თითქმის არ აღინიშნება. „ყოველდღიურად ვხვდები იმას, რაც მოდის“, – იყო სტანდარტული პასუხი, როდესაც პოტენციური ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ ვკითხე. ცივი, გადაღლილი და გამოფიტული ადამიანები გადაწყვეტილნი არიან ზედმეტად არ იმედოვნონ – რადგან იმედი, ამ ომში, კიდევ ერთი რამ გახდა, რაც შეიძლება წაართვან.