ოქროსა და ვერცხლის ფასების მოულოდნელი ვარდნა: რამ შეარყია ბაზარი რეკორდული ზრდის შემდეგ?

გასულ კვირას რეკორდული მაჩვენებლების მიღწევის შემდეგ, ოქროსა და ვერცხლის ფასებმა მოულოდნელად მიმართულება შეიცვალა. DW განიხილავს, როგორ გადაიზარდა ეიფორიული ზრდა მკვეთრ, ნდობის შემრყევ ვარდნაში. ხუთშაბათს უნციაზე 5,580 დოლარზე (4,705 ევრო) მაღლა რეკორდული მაჩვენებლის მიღწევის შემდეგ, ოქრომ პარასკევს ბოლო წლების განმავლობაში ყველაზე მკვეთრი ერთდღიანი ვარდნა განიცადა, დაახლოებით 9%-ით შემცირდა. გაყიდვები ამით არ დასრულებულა. ორშაბათისთვის კლება გაღრმავდა და მეტალმა კიდევ 3.3% დაკარგა, უნციაზე 4,545 დოლარამდე დაეცა, სანამ აღდგენას დაიწყებდა. ძვირფასი ლითონის მკვეთრ ვარდნამდე ახალი რეკორდი დაფიქსირდა იმ ფონზე, როდესაც ინვესტორები უსაფრთხო თავშესაფრის აქტივებში აბანდებდნენ ფულს მსხვილ ეკონომიკებში ჯიუტი ინფლაციისა და გეოპოლიტიკური დაძაბულობის გამო აშშ-ჩინეთის სავაჭრო ურთიერთობებთან, აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის გრენლანდიის ამბიციებთან, რუსეთის ომთან უკრაინაში და ირანის როლთან რეგიონულ კონფლიქტებში. ფინანსური ბაზრები ასევე რეაგირებდნენ აშშ-ის ფედერალური რეზერვის მიერ საპროცენტო განაკვეთების მოახლოებული შემცირების მოლოდინებზე. ეს ნაბიჯი, როგორც წესი, ასუსტებს დოლარს და ზრდის ოქროზე მოთხოვნას. ფასების ზრდის კიდევ ერთი მამოძრავებელი ძალა იყო ქოლ-ოპციების — კონტრაქტების, რომლებიც ტრეიდერებს აძლევს უფლებას, იყიდონ ფინანსური პროდუქტები, როგორიცაა ოქრო, განსაზღვრულ ფასად მომავალში — მასიური შესყიდვა. ამან აიძულა ოპციების გამყიდველები, ეყიდათ თავად ლითონი შესაძლო ზარალისგან თავის დასაცავად, რამაც შექმნა ციკლი, რამაც ფასები კიდევ უფრო მაღლა აწია. ვერცხლმა, ამასობაში, გასულ კვირას საკუთარი მოულოდნელი ზრდა განიცადა, ხუთშაბათს უნციაზე რეკორდულ 121.64 დოლარს მიაღწია, სანამ მალევე თითქმის მესამედით დაეცემოდა. ორშაბათისთვის ის საერთო ჯამში დაახლოებით 41%-ით შემცირდა, დაახლოებით 72 დოლარამდე, სანამ აღდგენას დაიწყებდა. ვერცხლის ექსტრემალური ზრდა გამოწვეული იყო სპეკულაციური ვაჭრობითა და სამრეწველო მოთხოვნის მოულოდნელად ძლიერი მოლოდინებით, რადგან ვერცხლი სულ უფრო ხშირად გამოიყენება ელექტრონიკაში, ხელოვნურ ინტელექტსა (AI) და სუფთა ენერგიის წარმოებაში. ჩინეთში, სპეკულაციური ფულის ნაკადმა ასევე შეზღუდა შიდა ვერცხლის მიწოდება, რამაც ფასები კიდევ უფრო მაღლა აწია. ფასების მკვეთრი ცვლილება ძირითადად გამოწვეული იყო ორი განცხადებით, რომლებმაც ბაზრის განწყობა შეცვალეს და ფართომასშტაბიანი იძულებითი გაყიდვები გამოიწვიეს. პირველ რიგში, პარასკევს დონალდ ტრამპმა კევინ უორში ფედერალური რეზერვის თავმჯდომარედ წარადგინა. უორში, რომელიც ჯერომ პაუელს შეცვლის აშშ-ის ცენტრალური ბანკის ხელმძღვანელის პოსტზე, განიხილება როგორც პრაგმატული, დამოუკიდებელი ხმა ეკონომიკური კრიზისის ეპოქის გამოცდილებით. ბაზრებმა ეს განმარტეს, როგორც უფრო ორთოდოქსული არჩევანი, რომელიც ნაკლებად სავარაუდოა, რომ დაემორჩილოს თეთრი სახლის მოწოდებებს მკვეთრი, დაუყოვნებელი განაკვეთების შემცირების შესახებ, მოთხოვნებს, რომლებიც ტრამპმა არაერთხელ მიმართა პაუელს. უორშის ნომინაციამ აშშ დოლარი გააძვირა, განსხვავებით ინვესტორების ვარაუდისაგან, რომ ტრამპის ადმინისტრაცია უფრო სუსტ ვალუტას შეეგუებოდა. ფედერალური რეზერვის თავმჯდომარეობის კანდიდატთა სიაში ტრეიდერები უორშს ინფლაციასთან მიმართებაში ყველაზე აგრესიულად მიიჩნევენ, რაც ზრდის უფრო მკაცრი მონეტარული პოლიტიკის მოლოდინს, რაც გააძლიერებს დოლარს და ზეწოლას მოახდენს ოქროზე, რომელიც დოლარში ვაჭრობს. შაბათ-კვირას ჩიკაგოს სასაქონლო ბირჟამ (Chicago Mercantile Exchange), სადაც ოქროსა და ვერცხლის ფიუჩერსებით აქტიურად ვაჭრობენ COMEX-ის (Commodity Exchange, Inc.) მეშვეობით, გაზარდა მარჟის მოთხოვნები. ეს არის მინიმალური გირაო, რომელიც ტრეიდერებმა უნდა შეინარჩუნონ თავიანთი ლევერიჯირებული ან დავალიანებით დაფინანსებული პოზიციებისთვის. განცხადება იყო მცდელობა, შეეჩერებინა გადაჭარბებული რისკის აღება და უზრუნველყოფილიყო ბაზრის სტაბილურობა. ცვლილებები ძალაში უნდა შევიდეს ორშაბათს ბაზრების დახურვის შემდეგ. ძვირფასი ლითონების გაყიდვების სისწრაფემ და მასშტაბებმა ტრეიდერები შეარყია და გამოიწვია ლევერიჯირებული პოზიციების სწრაფი დახურვა და რისკისადმი მზაობის მკვეთრი შემცირება. „ოქროს დღევანდელი მასშტაბური ვარდნა არის ისეთი რამ, რაც 2008 წლის გლობალური ფინანსური კრიზისის ბნელი დღეების შემდეგ არ მინახავს“, – განუცხადა Reuters-ის საინფორმაციო სააგენტოს IG-ის ბაზრის ანალიტიკოსმა ტონი სიკამორმა. 2008 წელს Lehman Brothers-ის კოლაფსის შემდეგ, ოქრო თავდაპირველად მეოთხედზე მეტით დაეცა, პიკური მაჩვენებლიდან დაახლოებით 1,000 დოლარიდან, უნციაზე დაახლოებით 700 დოლარამდე. მოგვიანებით ლითონი ძლიერად აღდგა, რადგან ის განიხილებოდა როგორც უსაფრთხო თავშესაფრის აქტივი, როდესაც გლობალურმა ცენტრალურმა ბანკებმა დაიწყეს მასიური ეკონომიკური სტიმულირების ზომები, მათ შორის რაოდენობრივი შერბილება (QE) და საპროცენტო განაკვეთები ნულამდე შეამცირეს. მიმდინარე ვარდნის დროს, რამდენიმე ტრეიდერმა განაცხადა, რომ პარასკევს ყველაზე მასშტაბური გაყიდვების დროს ლიკვიდურობა აორთქლდა, რამაც გაზარდა ფასების ცვალებადობა და გაართულა პოზიციებიდან გამოსვლა ბაზრის მნიშვნელოვნად გადაადგილების გარეშე. სხვა ანალიტიკოსებმა მიუთეს გადაჭარბებულ ბულიშურ ფსონებზე, რამაც ძვირფასი ლითონების ბაზარი დაუცველი გახადა ფასების შემობრუნების შემდეგ. Bloomberg-მა ციტირებს JPMorgan-ის ძვირფასი ლითონების ყოფილ ტრეიდერს რობერტ გოტლიბს, რომელმაც თქვა: „მთავარი ის არის, რომ ვაჭრობა ზედმეტად გადატვირთული იყო“, დასძინა რა, რომ შედეგად მიღებულმა დანაკარგებმა შესაძლოა ფასები კონტროლის ქვეშ შეინარჩუნოს, რადგან ტრეიდერები ახალ რისკებზე წასვლას უფრო ნაკლებად მოისურვებენ. ფასების დრამატულმა ცვლილებამ ტრეიდერები დააფიქრა, დასრულდა თუ არა ბუმი სინამდვილეში, თუ უბრალოდ პაუზას აკეთებს გადახურებული ზრდის შემდეგ. „კითხვა, რომელსაც ახლა ყველა სვამს, არის: რა მოხდება შემდეგ?“ – ციტირებს AFP-ის სააგენტო ავსტრალიური ფინანსური ბროკერის Pepperstone-ის უფროს მკვლევარ სტრატეგს მაიკლ ბრაუნს.