რუსი ოპოზიციონერი ლიდერი ალექსეი ნავალნი შხამიანი ბაყაყის ტოქსინისგან შემუშავებული შხამით მოკლეს, – ამის შესახებ დიდმა ბრიტანეთმა და ევროპელმა მოკავშირეებმა განაცხადეს. ნავალნის ციმბირის გამოსასწორებელ კოლონიაში გარდაცვალებიდან ორი წლის შემდეგ, ბრიტანეთმა და მისმა მოკავშირეებმა მომხდარში კრემლი დაადანაშაულეს, რაც მისი სხეულიდან აღებული ნიმუშების ანალიზს ეფუძნება. მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციიდან საუბრისას, გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა მდივანმა ივეტ კუპერმა განაცხადა, რომ „მხოლოდ რუსეთის მთავრობას ჰქონდა საშუალება, მოტივი და შესაძლებლობა“ გამოეყენებინა ეს შხამი, სანამ ნავალნი რუსეთში პატიმრობაში იმყოფებოდა. საინფორმაციო სააგენტო „ტასის“ ცნობით, მოსკოვმა ეს დასკვნა „საინფორმაციო კამპანიად“ შეაფასა, თუმცა კუპერის თქმით, ტოქსინ „ეპიბატიდინის“ აღმოჩენას ნავალნის ორგანიზმში უდანაშაულო ახსნა არ გააჩნია. მაშინ, როდესაც კუპერმა დასკვნები გამოაცხადა, გაერთიანებულმა სამეფომ, შვედეთმა, საფრანგეთმა, გერმანიამ და ნიდერლანდებმა ერთობლივი განცხადება გაავრცელეს. კუპერი ამ შაბათ-კვირას კონფერენციაზე ნავალნის ქვრივს, იულია ნავალნაიას შეხვდა. „რუსეთი ნავალნის საფრთხედ აღიქვამდა“, – განაცხადა კუპერმა ღონისძიებაზე. „ამ ფორმის შხამის გამოყენებით რუსეთის სახელმწიფომ აჩვენა ის საზარელი იარაღები, რომლებიც მის განკარგულებაშია და ის უზომო შიში, რაც მას პოლიტიკური ოპოზიციის მიმართ აქვს“, – დაამატა მან. განცხადებაში მოკავშირეებმა აღნიშნეს: „მხოლოდ რუსეთის სახელმწიფოს ჰქონდა საშუალება, მოტივი და შესაძლებლობა, რომ ეს მომაკვდინებელი ტოქსინი ნავალნის წინააღმდეგ გამოეყენებინა ციმბირში, რუსეთის გამოსასწორებელ კოლონიაში მისი პატიმრობის დროს, და ჩვენ მას მის სიკვდილზე პასუხისმგებლად მივიჩნევთ. ეპიბატიდინი ბუნებრივად გვხვდება ველურ შხამიან ბაყაყებში სამხრეთ ამერიკაში. ტყვეობაში მყოფი შხამიანი ბაყაყები არ წარმოქმნიან ამ ტოქსინს და ის ბუნებრივად არ გვხვდება რუსეთში. ნავალნის სხეულში მისი არსებობის უდანაშაულო ახსნა არ არსებობს“. საგარეო საქმეთა სამინისტრომ განაცხადა, რომ დიდმა ბრიტანეთმა ქიმიური იარაღის აკრძალვის ორგანიზაციას აცნობა რუსეთის მიერ ქიმიური იარაღის კონვენციის სავარაუდო დარღვევის შესახებ. ნავალნის „უზარმაზარი გამბედაობის“ შექებისას, დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრმა სერ კირ სტარმერმა განაცხადა, რომ „მისმა სიმართლის გამოაშკარავების მტკიცე სურვილმა დატოვა ხანგრძლივი მემკვიდრეობა“. „მე ყველაფერს ვაკეთებ, რათა დავიცვა ჩვენი ხალხი, ჩვენი ღირებულებები და ჩვენი ცხოვრების წესი რუსეთისა და პუტინის მკვლელური განზრახვის საფრთხისგან“, – დაამატა მან. საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ჟან-ნოელ ბაროტმა ასევე განაცხადა, რომ მისი ქვეყანა „პატივს მიაგებს“ ნავალნის, რომელიც, მისი აზრით, „მოკლეს თავისუფალი და დემოკრატიული რუსეთისთვის ბრძოლის გამო“. ნავალნი – ანტიკორუფციული აქტივისტი და რუსეთის ყველაზე ხმამაღალი ოპოზიციონერი ლიდერი – მოულოდნელად ციხეში, 2024 წლის 16 თებერვალს, 47 წლის ასაკში გარდაიცვალა. 2020 წელს ის „ნოვიჩოკის“ ნერვულ-პარალიტიკური აგენტით მოწამლეს. მან გერმანიაში მკურნალობა გაიარა და რუსეთში დაბრუნებისთანავე აეროპორტში დააკავეს. შაბათის განცხადებამდე, ნავალნის მეუღლე, იულია ნავალნაია, თანმიმდევრულად ამტკიცებდა, რომ მისი ქმარი მოწამვლით მოკლეს 2024 წელს, არქტიკის გამოსასწორებელ კოლონიაში სასჯელის მოხდისას. გასული წლის სექტემბერში, ნავალნაიამ განაცხადა, რომ ორი ქვეყნის ლაბორატორიების მიერ კონტრაბანდული ბიოლოგიური ნიმუშების ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ქმარი „მოკლული“ იყო. მან არ მოგვაწოდა დეტალები სავარაუდოდ გამოყენებული შხამის, ნიმუშების ან ანალიზის შესახებ, თუმცა მოუწოდა ორ ლაბორატორიას, გამოექვეყნებინათ მათი შედეგები. განცხადებაზე რეაგირებისას, ნავალნაიამ თქვა: „პირველივე დღიდან დარწმუნებული ვიყავი, რომ ჩემი ქმარი მოწამლული იყო, მაგრამ ახლა მტკიცებულება არსებობს. მადლობელი ვარ ევროპული სახელმწიფოების იმ ზედმიწევნითი მუშაობისთვის, რომელიც მათ ორი წლის განმავლობაში შეასრულეს და სიმართლის გამოაშკარავებისთვის“, – დაამატა მან. სახელმწიფო საინფორმაციო სააგენტო „ტასის“ ცნობით, კრემლის სპიკერმა მარია ზახაროვამ განაცხადა: „ყველა საუბარი და განცხადება საინფორმაციო კამპანიაა, რომელიც მიზნად ისახავს ყურადღების გადატანას დასავლეთის მწვავე პრობლემებიდან“. რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმირ პუტინმა, რომელიც სიცოცხლეში საგულდაგულოდ ერიდებოდა ნავალნის სახელის ხსენებას, მის გარდაცვალებიდან ერთი თვის შემდეგ მოკლედ ახსენა, განაცხადა რა, რომ ადამიანის სიკვდილი „ყოველთვის სამწუხარო მოვლენაა“. სიკვდილის მომენტში ნავალნი სამი წელი იყო დაპატიმრებული ყალბი ბრალდებებით და ცოტა ხნის წინ გადაიყვანეს გამოსასწორებელ კოლონიაში. რუსული ცნობების თანახმად, 47 წლის ნავალნიმ თავის ციმბირის გამოსასწორებელ კოლონიაში მცირე ხნით გაისეირნა, თქვა, რომ შეუძლოდ გრძნობდა თავს, შემდეგ კი დაეცა და გონება არასოდეს აღუდგენია. „BBC Russian“-თან საუბრისას, ტოქსიკოლოგიის ექსპერტმა ჯილ ჯონსონმა განაცხადა, რომ ეპიბატიდინი „მორფინზე 200-ჯერ უფრო ძლიერია“. „ცენტრალური ნერვული სისტემის რეცეპტორებზე მოქმედებით, მას შეუძლია გამოიწვიოს კუნთების კრუნჩხვა და დამბლა, კრუნჩხვები, გულისცემის შენელება, სუნთქვის უკმარისობა და საბოლოოდ სიკვდილი“, – თქვა მან. ეს უკიდურესად იშვიათი ნეიროტოქსინი მხოლოდ ერთი სახეობის ველურ ბაყაყში გვხვდება მცირე რაოდენობით, და მხოლოდ მაშინ, როდესაც ბაყაყი სპეციფიკურ დიეტას იცავს, – განაცხადა ჯონსონმა, აღწერს რა მას, როგორც „ადამიანის მოწამვლის წარმოუდგენლად იშვიათ გზას“. მან თქვა: „ველური ბაყაყის სწორ ადგილას პოვნა, რომელიც სწორ დიეტას იცავს სწორი ალკალოიდების წარმოსაქმნელად, თითქმის შეუძლებელია... თითქმის“.