რუსი დემოკრატიის მებრძოლის, ალექსეი ნავალნის 2024 წელს გარდაცვალების მიზეზად იშვიათი ბაყაყის შხამი დასახელდა. თუმცა, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ ის ბაყაყიდან მომდინარეობდეს. ეკვადორის მთისწინეთში მცხოვრებ საფრთხის ქვეშ მყოფ ბაყაყის სახეობებში აღმოჩენილი შხამი ალექსეი ნავალნის ციხეში გარდაცვალების მიზეზად დასახელდა. გერმანიის, საფრანგეთის, ნიდერლანდების, შვედეთისა და დიდი ბრიტანეთის მეცნიერებმა რუსი პროდემოკრატიული აქტივისტისა და ოპოზიციის ლიდერის, რომელიც 2024 წლის 16 თებერვალს გარდაიცვალა, გარდაცვალების შემდგომი ანალიზი ჩაატარეს. მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციის დროს გავრცელებულ ერთობლივ განცხადებაში მათ აღნიშნეს, რომ ნავალნის ქსოვილის ნიმუშებში ქიმიური ნივთიერება ეპიბატიდინის კვალი აღმოაჩინეს და რომ „მოწამვლა მისი გარდაცვალების უაღრესად სავარაუდო მიზეზი იყო“. ვინაიდან ნავალნი ციმბირში პატიმრობისას გარდაიცვალა, ხუთმა ქვეყანამ რუსეთი შხამის განზრახ შეყვანაში დაადანაშაულა. ეპიბატიდინი არის შხამი, რომელიც მოიპოვება შხამიანი ისრის ბაყაყების კანში და, როგორც ხუთმა ქვეყანამ აღნიშნა, ბუნებრივად არ გვხვდება რუსეთში. ბაყაყები, რომლებიც ამ ტოქსინს გამოიმუშავებენ, ეკვადორის მთისწინეთში ცხოვრობენ და მათ შორისაა ენტონის ისრის ბაყაყი (Epipedobates anthonyi) და მოჩვენებითი ისრის ბაყაყი (Epipedobates tricolor). ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მონაცემებით, მოჩვენებითი ისრის ბაყაყი საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობაა. ეს ბაყაყის სახეობები მწერებით იკვებებიან. მონელების დროს წარმოქმნილი ალკალოიდური ქიმიკატები კონცენტრირდება ტოქსინებად, რომლებიც ინახება ბაყაყების კანში. მათი კანი მკვეთრი ფერისაა, რაც მტაცებლებისთვის გამაფრთხილებელი ნიშანია. ბაყაყებმა განვითარების პროცესში სასიკვდილო ნივთიერებების მიმართ ტოლერანტობა გამოიმუშავეს. ბაყაყის კანის ტოქსინების მრავალი სახეობა არსებობს, მათ შორის დამბლა-გამომწვევი ბატრაქოტოქსინი. რა თქმა უნდა, ისრის ბაყაყებს ასე იმიტომ უწოდებენ, რომ მათ ისტორიულად სამხრეთ ამერიკის ძირძველი მოსახლეობა იყენებდა, რომლებიც ნადირობის წინ ისრისპირებს ამ სასიკვდილო სეკრეციით ფარავდნენ. ეპიბატიდინის მწარმოებელი ბაყაყების გამოყენება ამ პრაქტიკაში ცნობილი არ იყო. ნავალნიში აღმოჩენილი ეპიბატიდინი პირველად ამერიკელმა ქიმიკოსმა და ფარმაკოლოგმა ჯონ ვ. დეილიმ 1970-იან წლებში იდენტიფიცირა, როდესაც მან მოჩვენებითი შხამიანი ბაყაყებიდან ტოქსინის ერთ მილიგრამზე ნაკლები ამოიღო და გააანალიზა. მრავალი ცხოველური და მცენარეული ტოქსინი გადაკეთებულია სასარგებლო მედიკამენტებად, ტკივილგამაყუჩებლებად და გრძელდება მათი კვლევა რთულად სამკურნალო დაავადებების, როგორიცაა კიბო, პოტენციური სამკურნალო საშუალებების გამოსავლენად. ამგვარად, ეპიბატიდინი გამოკვლეულ იქნა ადამიანის შესაძლო სარგებლობისთვის, როგორც პოტენციური არადამოკიდებულების გამომწვევი ტკივილგამაყუჩებელი საშუალება. მაგრამ ტოქსინი იმდენად ძლიერია, რომ მის სასიკვდილო და არასასიკვდილო დოზებს შორის მცირე განსხვავებაა, რის გამოც ფარმაცევტებმა ვერ შეძლეს მისი ეფექტური ტკივილგამაყუჩებლად გადაქცევა ადამიანებისთვის. მეცნიერები რეგულარულად იღებენ ცხოველურ შხამებსა და ტოქსინებს კვლევისთვის და სამედიცინო პრეპარატებისა და ანტიდოტების შესაქმნელად. თუმცა, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ რუსეთი ეკვადორში გაფრინდებოდა ისრის ბაყაყის შხამის ნიმუშის ამოსაღებად. ამის ნაცვლად, ხელისუფლება მიიჩნევს, რომ შხამი ლაბორატორიაში იქნებოდა სინთეზირებული. ვილ მირზაიანოვმა, რუსმა ანალიტიკოსმა ქიმიკოსმა, რომელიც 1990-იანი წლებიდან ცხოვრობს ამერიკის შეერთებულ შტატებში და საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ გაამჟღავნა თავისი მონაწილეობა ახალი „ნოვიჩოკის“ (ანუ „ახალბედა“) აგენტების შემუშავებაში, განაცხადა, რომ „სიახლეს არ წარმოადგენდა“ ის ფაქტი, რომ რუსეთის ორგანული ქიმიისა და ტექნოლოგიების სახელმწიფო კვლევითი ინსტიტუტი (გოსნიიოხტ) ბუნებრივ ტოქსინებთან მუშაობდა, აღნიშნა რა, რომ ინსტიტუტში ასევე შემუშავებული იყო რიცინისა და ფენტანილის აგენტები. მისი თქმით, უფრო სავარაუდოა, რომ გამოყენებული ნებისმიერი ტოქსინი ლაბორატორიულად იყო შექმნილი. „ვფიქრობ, ეს ისრის ბაყაყის შხამი სინთეზირებული იყო, რადგან ძალიან რთულია წარმოიდგინო, რომ მათ კილოგრამები, შესაძლოა 100 გრამიც კი, სამხრეთ ამერიკიდან ჩამოიტანეს“, – განუცხადა მირზაიანოვმა DW-ს. მირზაიანოვმა განაცხადა, რომ სავარაუდოდ, რუსეთის უსაფრთხოების სამსახურები, რომლებსაც საკუთარი მოწინავე ლაბორატორიები აქვთ, იქნებოდნენ პასუხისმგებელნი შხამის შეყვანაზე. მიუხედავად იმისა, რომ ხუთმა ქვეყანამ თავიანთი შედეგები ნავალნის განზრახ მოწამვლის მტკიცებულებად გამოაცხადა, რუსეთმა ბრალდებები უარყო. ნავალნი მანამდე, 2020 წელს, გერმანიაში გადაიყვანეს ნერვული აგენტით მოწამვლის შედეგად გამოწვეული სიცოცხლისთვის საშიში დაავადებით. რუსეთმა პასუხისმგებლობა მაშინაც უარყო. ნავალნის ქვრივმა, იულია ნავალნაიამ, ხუთი ქვეყნის დასკვნები მისი მკვლელობის „მეცნიერულად დადასტურებულ“ მტკიცებულებად შეაფასა და სოციალურ მედიაში განაცხადა, რომ „[ვლადიმერ] პუტინმა ქიმიური იარაღით მოკლა ალექსეი“. ანალიზში მონაწილე ხუთმა ქვეყანამ რუსეთს ქიმიური იარაღის აკრძალვის ორგანიზაციას მიმართა ქიმიური იარაღის კონვენციის დარღვევის გამო.