ჩვენ სულ უფრო ნაკლებად ვგრძნობთ თავს კომფორტულად ველურ სივრცეებში. მეცნიერებს, რომლებიც თვალს ადევნებენ ბუნების შფოთვის, იგივე ბიოფობიის ზრდას, აქვთ გარკვეული იდეები, თუ როგორ დავუკავშირდეთ ბუნებას ისე, რომ არ ვიგრძნოთ გადატვირთვა. ტყეში სეირნობა, ბაღზე ზრუნვა ან თუნდაც გამწვანებული ბორცვების ყურება - ეს არის ბუნებასთან ურთიერთობის ის ფორმები, რომლებიც ხშირად სულის მკურნალობად აღიქმება. არსებობს სიტყვაც ბუნების სიყვარულისთვის: ბიოფილია. სპექტრის მეორე ბოლოში კი ბიოფობიაა – ბუნების შიში. ტრადიციულად, ის შეიძლება გამოყენებული იყოს დიდი მტაცებლების, ობობების, გველების და სხვა შხამიანი ან საშიში არსებების შიშის აღსაწერად. თუმცა, ბოლო წლებში მკვლევრები სრულიად განსხვავებული პროპორციების ბიოფობიას აკვირდებიან. შვედეთის ლუნდის უნივერსიტეტის გუნდმა გააანალიზა ადამიანისა და ბუნების ურთიერთობის თემაზე ჩატარებული თითქმის 200 კვლევა. შედეგი: ბუნებასთან ჩვენი ურთიერთობა, როგორც ჩანს, უარესდება. ლუნდის უნივერსიტეტის წარმომადგენელმა იოჰან კიელბერგ იენსენმა, რომელიც ხელმძღვანელობდა ამ მიმოხილვის კვლევას, განაცხადა, რომ ის ავლენს მკაფიო კავშირს ბუნებასთან ნეგატიურ ურთიერთობასა და ურბანული ცხოვრების სტილისკენ მზარდ ტენდენციას შორის. იენსენის თქმით, ამან შეიძლება მომავალში მნიშვნელოვანი გავლენა იქონიოს. "დღეს მსოფლიოს მოსახლეობის უმრავლესობა ქალაქებში ცხოვრობს, რაც იმას ნიშნავს, რომ მომავალი თაობები შესაძლოა ბიოფობიის გაზრდილი რისკის ქვეშ აღმოჩნდნენ", - განუცხადა მან DW-ს. მეცნიერება ადამიანების ბუნებისგან გაუცხოებას 1970-იანი წლების ბოლოდან აკვირდება. ამის შესახებ ბერლინელი ფსიქოლოგი დირკ სტემპერი ამბობს, რომლის კვლევითი ინტერესები შფოთვის მართვასა და პიროვნულ განვითარებას მოიცავს. ეს ძირითადად ინდუსტრიულ ქვეყნებს ეხება. "ბავშვები სულ უფრო მეტად იზრდებიან მაღალურად დახურულ, არაბუნებრივ გარემოში და დროის უმეტეს ნაწილს ატარებენ შენობებში და ციფრულ გარემოში", - თქვა მან. "არსებობს ფიზიკური და სენსორული გამოცდილების ნაკლებობა, როგორიცაა ცოცვა, დასვრა ან ცხოველებზე დაკვირვება." თუმცა, სწორედ ასეთი გამოცდილება ქმნის ბუნებასთან სიახლოვეს – სიახლოვეს, რომელიც, ფსიქოლოგ ლეა დომის თქმით, მნიშვნელოვანია პლანეტაზე ზრუნვის კუთხით. „გარემოს, ბუნებისა და კლიმატის დაცვისთვის ბრძოლის მზაობა უფრო დიდია, როდესაც საკუთარ თავს ბუნებასთან დაკავშირებულად ვგრძნობთ“, - თქვა დომმა, რომელიც კლიმატის ცვლილებისა და ჯანმრთელობის გერმანული ალიანსის (KLUG) წევრია. იენსენმა დასძინა, რომ ნიადაგის „ბინძურად“ და მიწის ჭიების „ამაზრზენად“ მიჩნევის იდეა შეიძლება ერთი თაობიდან მეორეს გადაეცეს. „თუ მშობლებს ნეგატიური დამოკიდებულება აქვთ ბუნების მიმართ, ამან შეიძლება გავლენა მოახდინოს მათ შვილებზე, რამაც შემდეგ შეიძლება გამოიწვიოს ბუნებასთან სიახლოვის შემცირების დაღმავალი სპირალი“, - განაცხადა მან. სტემპერი დასძენს, რომ როდესაც ბავშვებს განმეორებით ეუბნებიან „ფრთხილად იყავით ტკიპებთან“ ან არ შეეხოთ გარკვეულ საგნებს, ისინი, სავარაუდოდ, ბუნებას საფრთხის ადგილად აღიქვამენ. ამას ეკოლოგიური განათლების სპეციალისტი სუზან სიგლიც შეხვედრია. ის მუშაობს Querwaldein-ში, არაკომერციულ ორგანიზაციაში გერმანიის ქალაქ კიოლნში, რომელიც მიზნად ისახავს ადამიანებში, განსაკუთრებით ბავშვებში, ბუნებასთან პოზიტიური ურთიერთობის ჩამოყალიბებას. „როდესაც ბავშვებს ვთხოვთ, ტყეში გრძელი ტოტები შეაგროვონ, ზოგიერთს უხალისოდ ეხება, ზოგი ცხვირსახოცსაც კი იყენებს, ზოგი კი საერთოდ არ ეხება და არაფერს მოაქვს“, - ამბობს ის. სიგლის თქმით, ბევრი ბავშვი არ შეეხება ფიჭვის გირჩებს ან წაბლს, ამჯობინებს მათ უბრალოდ შეხედვას. ისინი კიდევ უფრო ნაკლებად სავარაუდოა, რომ შეეხონ მიწის ჭიებს ან უვნებელ მწერებს, როგორიცაა პატარა ხოჭოები. ლუნდის უნივერსიტეტის გუნდმა ასევე აღმოაჩინა, რომ ბუნების შიში შეიძლება მტრობაშიც კი გადაიზარდოს. არსებობს კვლევები, რომლებიც ადასტურებენ ბიოფობიასა და ისეთი მტაცებლების მოკვლის მოწოდებებს შორის კავშირს, როგორებიცაა დათვები, მგლები ან ზვიგენები. ბუნებასთან ჩვენი ურთიერთობა ასევე დიდწილად განისაზღვრება ჩვენი კულტურითა და იმ ისტორიებით, რომლებიც მის შესახებ გვსმენია. „ცენტრალურ ევროპაში ტყე ადრე საფრთხის, გარეული ცხოველების, შიმშილის, მტაცებლებისა და მაგიური საფრთხეების ადგილად ითვლებოდა“, - აღნიშნა ფსიქოლოგმა სტემპერმა. მხოლოდ XIX საუკუნის დასაწყისში რომანტიზმის კულტურულ მოძრაობასთან ერთად გახდა ტყეები გერმანიაში მონატრების ადგილებად. რომანტიზმის პერიოდში – XVIII საუკუნის ბოლოდან XIX საუკუნის შუა ხანებამდე – მრავალი მხატვარი და მწერალი ყურადღებას ამახვილებდა ინდივიდის მიერ მაგიური, ზებუნებრივი ან სასწაულებრივი მოვლენების ძიებაზე, რაც იმ დროის სწრაფი ტექნოლოგიური პროგრესის რეაქცია იყო. „დღეს ჩვენ განვიცდით ბუნების შიშის ერთგვარ დაბრუნებას: არა მტაცებლებისა და გარეული ცხოველების გამო, არამედ გაუცხოების, მედია ჩარჩოებისა და ციფრული განრიდების გამო“, - თქვა სტემპერმა. მან დასძინა, რომ ციფრული მედია ხშირად ასახავს ბუნების დამახინჯებულ სურათს, ერთგვარ „ჰიპერრეალობას“, რომელიც ბუნდოვანს ხდის საზღვრებს ორიგინალსა და – უმეტესწილად გაფილტრულ – ასლს შორის. შედეგად, „ვირტუალურ ბუნებრივ გამოცდილებას, როგორიცაა ინსტაგრამის პოსტები ან კომპიუტერული თამაშები, უფრო ინტენსიური და „რეალური“ ეფექტი აქვს, ვიდრე ტყეებთან, მდელოებთან ან ცხოველებთან რეალურ შეხვედრებს“, - განმარტა მან. მაშ, რატომ უნდა წავიდეთ ნამდვილ ტყეში, როდესაც ინსტაგრამზე „უსაფრთხო“ ტყე გაცილებით ლამაზად გამოიყურება? იმიტომ, რომ ეს ჩვენთვის კარგია. „როდესაც დროს ვატარებთ ბუნებაში, ეს ხელს უწყობს ჩვენს მენტალურ ჯანმრთელობას“, - თქვა დომმა. „კვლევები აჩვენებს, რომ ტყეები და ბუნება ამსუბუქებს ADHD-ს (ყურადღების დეფიციტის და ჰიპერაქტიურობის სინდრომს).