სომეხ-აზერბაიჯანელი ექსპერტების მესამე შეხვედრა: 2025 წლის 8 აგვისტოს ვაშინგტონის სამიტზე დამტკიცებული სამშვიდობო დღის წესრიგის განხორციელება, მისი გავლენა რეგიონზე და თანამშრომლობა ფართო სპექტრის სფეროებში – ეკონომიკიდან კულტურამდე – იყო იმ თემებს შორის, რომელიც სომხეთისა და აზერბაიჯანის სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებმა ინიციატივა „მშვიდობის ხიდის“ მესამე მრგვალი მაგიდის ფარგლებში განიხილეს. როგორც JAMnews-ი ადრე იტყობინებოდა, შეხვედრა სომხეთის საკურორტო ქალაქ წაღკაძორში 13–14 თებერვალს გაიმართა. დისკუსიებში მონაწილეობა მიიღო სომხური მხრიდან 20-მა და აზერბაიჯანული მხრიდან 19-მა ექსპერტმა, მათ შორის JAMnews-ის სომხური ოფისის დირექტორმა. „ერევანსა და ბაქოში ჩვენ, არსებითად, რკინის ფარდის გარღვევის პირველი მცდელობები გავაკეთეთ. პირველივე შეხვედრიდან არცერთ მხარეს არ გასჭირვებია იმ საკითხების წამოჭრა, რაც მათ აწუხებდათ. ყველა თემა, რომელიც ჩვენს საზოგადოებებში განიხილება, ამ მაგიდასთანაც არის გაჟღერებული“, – განაცხადა პოლიტიკურმა ანალიტიკოსმა არეგ კოჩინიანმა, ანალიტიკური ცენტრის „სომხეთის საბჭოს“ ხელმძღვანელმა. მონაწილეებმა ორდღიანი დისკუსიები პრესკონფერენციაზე შეაჯამეს. ინიციატივა „მშვიდობის ხიდის“ კოორდინატორებმა, არეგ კოჩინიანმა და ფარჰად მამედოვმა, ხაზი გაუსვეს შეხვედრის გაფართოებული ფორმატის მნიშვნელობას, რომელიც მოიცავდა ექსპერტთა საზოგადოების და მედიის წარმომადგენლებს. მამედოვის თქმით, ინიციატივა ორი პარალელური მიმართულებით მუშაობს: სომხურ და აზერბაიჯანულ საზოგადოებებთან მუშაობა და ერთობლივი პროექტების შემუშავება და განხორციელება. მან დაამატა, რომ მომავალი ინიციატივების იდეები უკვე გამოიკვეთა. „ჩვენ დავიწყეთ კონკრეტული პროექტები, რომლებზეც ახლა ვმუშაობთ. ეს მოიცავს ერთობლივ სტატიებს, კვლევებს და სხვა ინიციატივებს, რომელთა განხორციელებაც განსაზღვრავს ჩვენი ძალისხმევის პროგრესს“, – დაამატა კოჩინიანმა. ორგანიზატორებმა ასევე გააზიარეს მრგვალი მაგიდის დისკუსიების დეტალები, სომეხ ოფიციალურ პირებთან შეხვედრების შესახებ ინფორმაცია, ორდღიანი მოლაპარაკებების შეფასებები და ინიციატივის სამომავლო პერსპექტივები. სომხეთისა და აზერბაიჯანის სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებს შორის პირველი შეხვედრა 2025 წლის ოქტომბერში ერევანში გაიმართა. ერთი თვის შემდეგ სომეხი ექსპერტები ბაქოში გაემგზავრნენ. თითოეული მხარე ხუთი მუდმივი ექსპერტით არის წარმოდგენილი. მეორე შეხვედრის შემდეგ ცნობილი გახდა, რომ მხარეები შეთანხმდნენ სამუშაო კონტაქტებისა და ურთიერთვიზიტების გაგრძელებაზე. ამ დროისთვის ინიციატივას უკვე „მშვიდობის ხიდი“ ერქვა. ორი ქვეყნის სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლები განიხილავენ ყველა საკითხს, რაც სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის ოფიციალური მოლაპარაკებების დღის წესრიგშია, სამშვიდობო ხელშეკრულების ხელმოწერიდან რეგიონული კომუნიკაციების განბლოკვამდე. აზერბაიჯანული დელეგაცია სომხეთში სახმელეთო გზით ჩავიდა და არა თვითმფრინავით, როგორც ეს 2025 წლის ოქტომბერში მოხდა. ცხრამეტი აზერბაიჯანელი ექსპერტი სახელმწიფო საზღვარი ტავუშ-ღაზახის მონაკვეთზე გადაკვეთა. ისინი გაიარეს აზერბაიჯანულ სოფელ აშაგი ასკიპარას და სომხურ სოფელ ვოსკეპარის მახლობლად მდებარე ტერიტორიაზე. საზღვრის ეს ნაწილი დელიმიტირებული და დემარკირებულია. აზერბაიჯანული დელეგაცია სახლში იმავე გზით დაბრუნდა. ინიციატივის მონაწილეებმა ამას „ნდობის მშენებლობის კიდევ ერთი პრაქტიკული ნაბიჯი“ უწოდეს. „ჩვენ ისტორიულ პერიოდს განვიცდით. ჩვენი საზღვრის გადაკვეთა სიმბოლური ნაბიჯი იყო. მრავალი წლის განმავლობაში პირველად, სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლები საზღვარს ფეხით კვეთენ, დელიმიტირებული და დემარკირებული მონაკვეთის გავლით. ეს არ არის მხოლოდ ლოგისტიკური ნაბიჯი. ეს ასევე ფსიქოლოგიური ეტაპია, როგორც ჩვენთვის, ასევე ჩვენი საზოგადოებებისთვის“, – განაცხადა ქამალა მამედოვამ, ონლაინ გამოცემა 1news.az-ის მთავარმა რედაქტორმა და აზერბაიჯანიდან მრგვალი მაგიდის მონაწილემ. ბორის ნავასარდიანის, ერევნის პრესკლუბის საპატიო პრეზიდენტის თქმით, გადაკვეთამ მნიშვნელოვანი პრეცედენტი შექმნა. „ჩვენმა აზერბაიჯანელმა პარტნიორებმა საზღვარი გადაკვეთეს. ეს იყო მათგან მამაცი ნაბიჯი, რომ პირველებმა გააკეთეს ეს და გაიარეს საზღვრის დემარკირებული მონაკვეთი“, – თქვა მან. ინიციატივის მონაწილეთა თქმით, მათ ორი დღე დაუთმეს სომხეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობების ამჟამინდელი ეტაპისა და სამომავლო პერსპექტივების განხილვას. ამ კონტექსტში ექსპერტებმა იმსჯელეს: „მრგვალი მაგიდის მონაწილეების თანამშრომლობაზე ცალკე სესია გამახვილდა. მათ განიხილეს ერთობლივი პროგრამების იდეები, კომუნიკაციის სტრატეგიები და ორ საზოგადოებას შორის ურთიერთქმედების მექანიზმები“, – განაცხადეს ორგანიზატორებმა. მათ განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმეს ნდობის მშენებლობას, ხალხთაშორის დიპლომატიას და საზოგადოებებს შორის კონტაქტების წახალისებას. „ამ ფორმატში რეგულარულ კონტაქტებს შეუძლია მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანოს ურთიერთნდობის განმტკიცებაში, პროფესიული თანამშრომლობის გაფართოებასა და სომხეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობების თანდათანობით ნორმალიზებაში“, – განაცხადეს ინიციატივა „მშვიდობის ხიდის“ მონაწილეებმა. მათი თქმით, სომეხმა ექსპერტებმა სომხური საზოგადოებისთვის საინტერესო ყველა საკითხი განიხილეს „მშვიდობის ხიდის“ ინიციატივის აზერბაიჯანელ მონაწილეებთან – ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე. ინიციატივა „მშვიდობის ხიდის“ მონაწილეები ასევე შეხვდნენ მაღალჩინოსნებს.