გასულ შემოდგომაზე, ალბანეთის პრემიერ-მინისტრმა ედი რამამ მსოფლიოში პირველი ვირტუალური მინისტრი, „დიელა“ წარადგინა. მსახიობი ანილა ბიშა აცხადებს, რომ მას არასოდეს მიუცია თანხმობა მისი ხმისა და გამოსახულების ავატარისთვის გამოყენებაზე და სასამართლოში სარჩელი შეიტანა. 2025 წლის 11 სექტემბერს, ალბანელი მსახიობი ანილა ბიშა სახლში ოჯახთან ერთად იჯდა და ალბანეთის პრემიერ-მინისტრ ედი რამას მიერ ქვეყნის ახალი კაბინეტის პირდაპირ პრეზენტაციას უყურებდა. რაც მოჰყვა, მისთვის სრული სიურპრიზი იყო: მან დაინახა, რომ მინისტრად დაინიშნა — არა როგორც ცოცხალი პოლიტიკოსი, არამედ როგორც ავატარი. „დიელას“, რომელიც რამამ მსოფლიოში პირველ ვირტუალურ მინისტრად წარადგინა, ბიშას სახე და ხმა ჰქონდა. მთავრობისთვის ეს ტექნოლოგიური ინოვაციის თამამი დემონსტრირება იყო. ბიშასთვის, მსახიობისთვის, რომლის სასცენო და ეკრანული კარიერა თითქმის 40 წელს ითვლის, ეს სრულიად განსხვავებული რამ აღმოჩნდა. „თავიდან ოჯახთან ერთად ვიცინოდი“, — განუცხადა მან DW-ს. „ვერ მივხვდი, რა შედეგები მოჰყვებოდა“. ის, რაც ციფრული მოდერნულობის სიმბოლოდ იყო წარმოდგენილი, მალევე უფრო რთული რეალობა აღმოჩნდა. ვირტუალური მინისტრის იმიჯმა ალბანეთი მმართველობაში ხელოვნური ინტელექტის გამოყენების პიონერად წარმოაჩინა. მაგრამ სანახაობამ დაუფარავი კითხვები დატოვა, რამაც საბოლოოდ დებატები კაბინეტიდან სასამართლო დარბაზში გადაიტანა. სანამ ეკრანზე მინისტრი გახდებოდა, „დიელა“ ბევრად უფრო მარტივი რამ იყო. ავატარი თავდაპირველად გამოჩნდა, როგორც ციფრული ასისტენტი e-Albania-ზე, მთავრობის ონლაინ პორტალზე, რომელიც მოქალაქეებს საჯარო სერვისებში ნავიგაციაში ეხმარება. ბიშას სასამართლო სარჩელის თანახმად, მან 2024 წლის დეკემბერში ხელი მოაწერა კონტრაქტს, რომელიც ითვალისწინებდა მისი გამოსახულებისა და ხმის გამოყენებას კონკრეტული მიზნისთვის ერთი წლის ვადით. შემდეგ მოხდა კაბინეტის პრეზენტაცია, სადაც ალბანეთს წარუდგინეს ხელოვნური ინტელექტის ახალი მინისტრი, რომელსაც ჰქონდა ზუსტად იგივე სახელი, სახე და ხმა, რაც e-Albania-ს ციფრულ ასისტენტს და, შესაბამისად, მსახიობ ანილა ბიშას. ბიშა ამბობს, რომ მას არ აცნობეს, რომ ავატარი მინისტრის როლს შეასრულებდა. მისმა ადვოკატმა, არანიტ როშიმ, აღნიშნული კონტრაქტი შეზღუდული მოქმედების მქონედ აღწერა. „ეს იყო ექსკლუზიური ობიექტი, ექსკლუზიური მიზანი. ეს ნიშნავს, რომ მისი იმიჯი და ხმა არ შეიძლება გამოყენებულიყო სხვა პროდუქტისთვის“, — განაცხადა მან. მთავრობამ ბრალდებები უარყო. „ჩვენი აზრით, პრეტენზიას საფუძველი არ აქვს“, — განაცხადა მთავრობის წარმომადგენელმა და დასძინა, რომ საბოლოოდ სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს, ვინ არის მართალი. სამართლის ექსპერტები ამბობენ, რომ დავა პირველ რიგში საავტორო უფლებებს კი არა, პერსონალურ მონაცემთა დაცვას ეხება. „საქმის არსი პერსონალური მონაცემების დარღვევაა“, — აცხადებს ელტონ პეპო, ტირანის უნივერსიტეტის სამართლის ფაკულტეტის ასოცირებული პროფესორი. ალბანეთის კანონმდებლობით, რომელიც სრულად შეესაბამება ევროკავშირის მონაცემთა დაცვის სტანდარტებს, პირის გამოსახულება და ხმა პერსონალურ მონაცემებად კვალიფიცირდება. „ნებისმიერი გამოყენება კონტრაქტით გათვალისწინებული ვადის ან შეთანხმებული მიზნის მიღმა, დარღვევას წარმოადგენს“, — განუმარტა მან DW-ს. ბიშამ ადმინისტრაციულ სასამართლოს სთხოვა, შეაჩეროს მისი გამოსახულებისა და ხმის გამოყენება საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე. დროებითი შეჩერების შესახებ სასამართლო განხილვა 23 თებერვალს არის დაგეგმილი. თავის სარჩელში ის მოპასუხეებად ასახელებს მინისტრთა საბჭოს, ინფორმაციული საზოგადოების ეროვნულ სააგენტოს (AKSHI), ავატარის წარმოებაში მონაწილე კერძო კომპანიას და პრემიერ-მინისტრ ედი რამას. ის ასევე ითხოვს 1 მილიონ ევროს მორალური ზიანის ანაზღაურებისთვის. ანილა ბიშას თქმით, თვეების განმავლობაში ადამიანები მას საჯაროდ „მინისტრ დიელას“ სახელით მიმართავენ. ციფრულმა ფიგურამ მის უკან მდგომი პიროვნების დაჩრდილვა დაიწყო. ეს გადახურვა აღარ არის ტექნიკური, არამედ პირადი. მარკ მარკუ, ტირანის უნივერსიტეტის ისტორიისა და ფილოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი და ჟურნალისტიკისა და კომუნიკაციის დეპარტამენტის ლექტორი, ასეთ შემთხვევებს იდენტობის დუბლირების ფორმად აღწერს. „გამოსახულებასთან ერთად, თქვენ არ ყიდით თქვენს პიროვნებას“, — განუცხადა მან DW-ს და განმარტა, რომ ადამიანს შეუძლია ლიცენზია გასცეს თავის მსგავსებაზე კონკრეტული მიზნისთვის, მაგრამ ეს ავტომატურად არ გადასცემს მათ რწმენას, ღირებულებებს ან პოლიტიკურ პოზიციას. „არავის აქვს უფლება, წაართვას ვინმეს იდენტობა და გამოიყენოს იგი შეთანხმებულის მიღმა“. ასევე მნიშვნელოვანი განსხვავებაა ავატარისა და მინისტრის როლს შორის: ციფრული ასისტენტი ტექნიკურ კითხვებს პასუხობს; მინისტრი სახელმწიფოს სახელით საუბრობს. მინისტრად დანიშვნის შემდეგ, „დიელა“ ალბანეთის პარლამენტში დიდ ეკრანზე გამოჩნდა, რათა კანონმდებლებისთვის ხელოვნური ინტელექტის მინისტრის რანგში მიემართა. ის ასევე მონაწილეობდა სხვადასხვა საჯარო ღონისძიებებში ქვეყნის შიგნით და მის ფარგლებს გარეთ. სცენარი შეიძლება სხვებმა დაწერონ, მაგრამ სახე იგივე რჩება. ბიშა ამბობს, რომ ზოგჯერ ეშინოდა, რა შეიძლება ეთქვა მის ციფრულ ორეულს. „ზოგიერთ შემთხვევაში, მაგალითად, ალბანეთის პარლამენტში, ვნერვიულობდი“, — თქვა მან. საერთაშორისო დონეზე პროექტი აღინიშნა. 2026 წლის თებერვალში, „დიელა“ 100-ზე მეტი ქვეყნიდან 1500-ზე მეტი განაცხადიდან შეირჩა, რათა დუბაიში გამართულ მსოფლიო მთავრობების სამიტზე „Global Future Fit Seal“-ის ჯილდო მიეღო — ეს არის ჯილდო, რომელიც მთავრობის ინოვაციებს აღიარებს.