როდესაც სპორტსმენები, რომლებიც ერთ ქვეყანაში დაიბადნენ, სხვა ქვეყნის სახელით ასპარეზობენ, მოქალაქეობისა და იდენტობის შესახებ საუბარი მალევე იწყება. მაგრამ რას ნიშნავს ეს? იტალიაში ოქროს მედლის მოგების შემდეგ, ლუკას პინეირო ბრაათენმა, რომელიც გახდა პირველი სამხრეთამერიკელი ზამთრის ოლიმპიური მედალოსანი, განაცხადა: „უბრალოდ ვიმედოვნებ, რომ ბრაზილიელები ამას შეხედავენ და ნამდვილად გააცნობიერებენ, რომ თქვენი განსხვავებულობა თქვენი სუპერძალაა“. პინეირო ბრაათენი, რომელიც 2022 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე ნორვეგიის სახელით ასპარეზობდა და ბრაზილიელი დედისა და ნორვეგიელი მამის შვილია, არ არის ერთადერთი სპორტსმენი შერეული მოქალაქეობით. თუმცა, მისმა წარმატებამ კვლავ გააცოცხლა ხანგრძლივი დებატები ოლიმპიურ თამაშებზე მოქალაქეობისა და იდენტობის შესახებ. გისბერტ ონკი არის როტერდამის ერასმუსის უნივერსიტეტის პროფესორი, რომელიც სპეციალიზებულია გლობალურ ისტორიაში, სპორტში, სპორტსმენების მიგრაციასა და ეროვნულ იდენტობაში. ნიდერლანდელი პროფესორი ამბობს, რომ სპორტში მოქალაქეობის განხილვისას რამდენიმე მნიშვნელოვანი დაინტერესებული მხარეა გასათვალისწინებელი. ინდივიდუალურ სპორტსმენებს სურთ უმაღლეს დონეზე ასპარეზობა, მაგრამ შესაძლოა აღმოჩნდნენ გამგზავნ სახელმწიფოს შორის, რომელსაც სურს მათი შენარჩუნება ვარჯიშსა და კარიერაში ინვესტირების შემდეგ, და მიმღებ სახელმწიფოს შორის, რომელსაც შეუძლია მედალი მოითხოვოს და ამით გაზარდოს თავისი პრესტიჟი. შემდეგ არის სპორტული ფედერაციები, რომლებსაც სურთ თანაბარი სათამაშო პირობების შექმნა საერთაშორისო ასპარეზზე, და აუდიტორია, რომელსაც სურს იგრძნოს კავშირი თავის სპორტულ გმირებთან. „არსებობს კონკურენცია იმაზე, თუ ვინ წყვეტს კუთვნილებას“, – განუცხადა ონკმა DW-ს. „სახელმწიფოები გთავაზობენ მოქალაქეობას, მაგრამ ახლა, სპორტში, სახელმწიფოები სულ უფრო ხშირად უზრუნველყოფენ მოქალაქეობის მიღების გარკვეულ დაჩქარებულ პროცედურებს, რომლებიც ჩვეულებრივი ადამიანებისთვის მიუწვდომელია.“ კარენ მაკგარი არის მაკმასტერის უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი კანადაში, ჰამილტონში, რომელიც სპეციალიზებულია სპორტის ანთროპოლოგიაში. მაკგარი თვლის, რომ ერთ-ერთი ყველაზე გადამწყვეტი ფაქტორი ელიტარულ დონეზე ასპარეზობის სურვილია. „საერთაშორისო სპორტულ შეჯიბრებებში, როგორიცაა ოლიმპიური თამაშები, სპორტსმენები სულ უფრო მეტად გადაინაცვლებენ იმ ქვეყანაში, რომელიც მათ ყველაზე მეტ რესურსს, სტიმულს ან კონკურენტული წარმატების შანსებს სთავაზობს“, – განუცხადა მაკგარიმ DW-ს. „ყინულზე ცეკვაში საფრანგეთის ამჟამინდელ ოლიმპიურ ჩემპიონს, ლორენს ფურნიე ბოდრის, უასპარეზია კანადის, დანიისა და საფრანგეთის სახელით. ზოგიერთი გულშემატკივარი ასეთ პრაქტიკას ეგოისტურად, ზედმეტად ინდივიდუალისტურად ან „ოლიმპიურ“ სოციოცენტრულ მენტალიტეტთან შეუსაბამოდ მიიჩნევს, რომელიც „ერს“ შეჯიბრის ცენტრში აყენებს, სხვები კი გულგრილები არიან.“ საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის (სოკ-ის) ქარტია ადგენს, რომ სპორტსმენმა, რომელსაც ერთი ქვეყანა ჰყავს წარმოდგენილი ოლიმპიურ თამაშებზე ან სხვა მსხვილ საერთაშორისო შეჯიბრზე, სამი წელი უნდა დაელოდოს, სანამ სხვა ქვეყნის სახელით იასპარეზებს. მაგრამ, რადგან სოციო-ეკონომიკური და პოლიტიკური კლიმატი იცვლება, იცვლება მოქალაქეობის აღქმაც, განსაკუთრებით სპორტში. „მოსკოუ თაიმსის“ ინფორმაციით, 30-ზე მეტი რუსი სპორტსმენი, რომლებმაც შეიცვალეს სპორტული მოქალაქეობა, ამ თვეში იტალიაში სხვა ქვეყნების სახელით ასპარეზობენ. „მე კანადიდან ვარ, მაგალითად, და კანადური პატრიოტიზმი და ნაციონალიზმი ამჟამად ძალიან მაღალია, ძირითადად, როგორც წინააღმდეგობის ფორმა ტარიფების მუქარისა და (აშშ-ის პრეზიდენტ) დონალდ ტრამპის პოლიტიკური გაკონტროლების მუქარის წინააღმდეგ“, – განმარტა მაკგარიმ. „როდესაც პოლიტიკური დაძაბულობა იზრდება, მაგალითად, ერები ხშირად ხდებიან იზოლირებული, ექსკლუზივისტური და ნაციონალისტური, რამაც შეიძლება გავლენა იქონიოს ოლიმპიურ თამაშებზეც, განსაკუთრებით მედია გაშუქებასთან დაკავშირებით.“ უკრაინელი ზამთრის ოლიმპიელის ვლადისლავ ჰერასკევიჩის ისტორია ამის კიდევ ერთი მაგალითი შეიძლება იყოს. მოქალაქეობის შეცვლა ახალი მოვლენა არ არის. შესაძლოა, უფრო საინტერესოა ის ფაქტი, რომ ერების წარმოდგენის იდეა არ ყოფილა ოლიმპიური თამაშების დაფუძნების საფუძველი. „თავიდან, ცხადია, არ არსებობდა რეგულაციები“, – თქვა ონკმა. „მთელი იდეა იყო ის, რომ სპორტსმენებმა საკუთარი თავი უნდა წარმოედგინათ და არა ქვეყანა ან მეფე.“ მართლაც, საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის თანადამფუძნებელმა, ბარონმა პიერ დე კუბერტენმა განაცხადა: „ჭეშმარიტი ოლიმპიური გმირი, ჩემი აზრით, არის ინდივიდუალური ზრდასრული მამაკაცი.“ მიუხედავად იმისა, რომ მისი იდეა გენდერის თვალსაზრისით მოძველებულია, სპორტსმენზე, და არა ერზე, ფოკუსირება ინტრიგულია. მაგრამ საბოლოოდ ქვეყნებს სთხოვეს თავიანთი საუკეთესო სპორტსმენების შერჩევა და გაგზავნა, და სწორედ მაშინ დაიწყო ცვლილებები. „და აქ ხედავთ, როგორ შემოდიან ქვეყნები თავიანთი ინტერესებით, ფინანსური და პოლიტიკური ასპექტებით, დროშისა და ჰიმნის მნიშვნელობით“, – განმარტა ონკმა. გარდა ამისა, ონკი მიიჩნევს, რომ მედლების ცხრილის შექმნამ, რომელიც 1920-იან და 30-იან წლებში გაჩნდა, როდესაც ოლიმპიური თამაშები უფრო მეტად აღიარებულ ღონისძიებად იქცა და აშშ-სა და ბრიტანეთს შორის კონკურენცია გამძაფრდა, ხელი შეუწყო ერებს შორის კონკურენციის განვითარებასაც. მიუხედავად ამისა, 1980-იანი წლებიდან მოყოლებული გაზრდილი მიგრაციისა და საერთაშორისო სპორტსმენების მობილურობის ფონზე, ვარჯიშისა და განვითარების თვალსაზრისით, მოქალაქეობის კულტურული კონსტრუქტი კვლავ ღირებული დარჩა. „მოქალაქეობასა და ნაციონალიზმს აქვს საბაზრო ღირებულება შიდა კონტექსტში“, – თქვა მაკგარიმ. „ოლიმპიური კორპორატიული სპონსორები, მაგალითად, აცნობიერებენ თავიანთი სპორტსმენების „ადგილობრივ“ სპორტსმენებად წარმოჩენის ღირებულებას...