იტალიის პრემიერ-მინისტრი წლებია ქვეყნის ყველაზე სტაბილურ მთავრობას ხელმძღვანელობს — თუმცა, მომავალ თვეში დაგეგმილმა სასამართლო რეფორმის ეროვნულმა კენჭისყრამ შესაძლოა უკუაგდოს. რომი — იტალიის მემარჯვენე პრემიერ-მინისტრი ჯორჯია მელონი დიდ რისკზე მიდის მომავალ თვეში სასამართლო რეფორმის შესახებ რეფერენდუმის ჩატარებით, რამაც შესაძლოა მისი დაუმარცხებლობის აურა გაარღვიოს. ამ დროისთვის, მელონი რომსა და ბრიუსელში შეუჩერებელ ძალას ჰგავს და იტალიის უახლესი ისტორიის ყველაზე სტაბილურ მთავრობას ხელმძღვანელობს. ეს 22-23 მარტის რეფერენდუმს მაღალი ფსონების მანევრად აქცევს. გამარჯვება გაამყარებდა მის ძალაუფლებას და გააძლიერებდა მის იმიჯს, როგორც პოლიტიკურად ხელშეუხებელს, თუმცა კენჭისყრამ თანაბრად შეიძლება უკუაგდოს. იტალიაში რეფერენდუმები ადვილად შეიძლება გადაიზარდოს მთავრობისადმი ნდობის ვოტუმში, და მელონის კარგად ეცოდინება, რომ ყოფილ პრემიერ-მინისტრს, მატეო რენცის, 2016 წელს კონსტიტუციური რეფორმის წარუმატებელი რეფერენდუმის შემდეგ მოუწია თანამდებობიდან გადადგომა. სამართლებრივი სისტემის რეფორმირების მცდელობით, მელონი იტალიის ერთ-ერთ ყველაზე მგრძნობიარე ასპარეზზე შედის, რითაც თავს უხსნის ბრალდებებს, რომ ერევა უაღრესად დამოუკიდებელ სასამართლო სისტემაში, რომელსაც მემარჯვენეები ხშირად აკრიტიკებენ მემარცხენე მიკერძოების გამო. ეს მწარე დებატებია ხანგრძლივი პოლიტიკური ისტორიით. იტალიის მემარჯვენე ფრთა კვლავ განიცდის 1990-იან წლებში ქრისტიან-დემოკრატიული ისტებლიშმენტის გამწმენდი ისტორიული კორუფციული საქმეების გამო, და ხმაურიანი ყოფილი პრემიერ-მინისტრის, მილიარდერი მედია მაგნატის სილვიო ბერლუსკონის აჩრდილი, რომელიც 2023 წელს გარდაიცვალა, მძიმედ აწვება კენჭისყრას. ის ჩიოდა, რომ მის წინააღმდეგ აღძრული 35 სისხლის სამართლის საქმე მემარცხენე მოსამართლეებისა და მაგისტრატების მოტივირებული იყო, რომლებსაც მან „დემოკრატიის კიბო“ უწოდა. თუმცა, ათწლეულების განმავლობაში, მთავრობების უმეტესობა სიფრთხილეს იჩენდა სამართლებრივი სისტემის ძირეული რესტრუქტურიზაციის მიმართ. მაგრამ მელონი ახლა მზადაა იმოქმედოს. მისი მხარდამჭერები ამბობენ, რომ მარტის რეფერენდუმში შეთავაზებული რეფორმები მოახდენს სასამართლო სისტემის მოდერნიზებას, რომელიც ხშირად კრიტიკდება ნელი ტემპის, პოლიტიზირებულობისა და ანგარიშვალდებულების არქონის გამო, რითაც მას უფრო დააახლოებს ევროპულ მოდელებს. პრაქტიკაში, მოთხოვნილი ცვლილებები ძალზე ტექნიკურია. ისინი ეხება მოსამართლეთა და პროკურორთა მართვას, დაქირავებასა და დისციპლინას, მათ კარიერულ გზებს აცალკევებს და სასამართლო ზედამხედველობის ორგანოებს აკონსტრუქტებს. ამ საკითხების მთავარ მიზეზად ქცევით და საარჩევნო ყუთთან მიტანით, მელონიმ ეს ტექნიკური ცვლილება მისი ავტორიტეტის პირდაპირ გამოცდად აქცია. იუსტიციის მინისტრის მოადგილის, ფრანჩესკო პაოლო სისოსთვის, რეფორმა დიდი ხანია დაგვიანებულია. მისი მტკიცებით, მოსამართლეთა პროკურორებისგან გამიჯვნა გააძლიერებდა სამართლიანობას და საზოგადოების ნდობას სასამართლოების მიმართ. „ბრალდებული, რომელიც სასამართლო დარბაზში შედის იმის ცოდნით, რომ მის მოსამართლეს პროკურორთან კავშირი არ აქვს, დამშვიდებული იქნება“, – განუცხადა სისტომ POLITICO-ს. „არასდროს მინახავს მსაჯი, რომელიც ერთ-ერთი გუნდის მშობლიური ქალაქიდან არის“. კრიტიკოსები, თუმცა, უფრო საეჭვოს ხედავენ. მათი აზრით, რეფორმა ნაკლებად ჰგავს მოდერნიზაციის ნეიტრალურ მცდელობას და უფრო მეტად – სასამართლო დამოუკიდებლობის შესუსტებისა და პროკურორებზე პოლიტიკური კონტროლის გაზრდის მცდელობას. ამ აღქმას აძლიერებს მთავრობის სულ უფრო დაპირისპირებული რიტორიკა სასამართლოების მიმართ. თავდაცვის მინისტრმა გუიდო კროზეტომ სასამართლო სისტემის ნაწილები მთავრობის პოლიტიკურ „ოპოზიციად“ მოქმედებაში დაადანაშაულა, ხოლო ვიცე-პრემიერი მატეო სალვინი, რომელსაც არაერთხულ მოუხდა სისხლისსამართლებრივი დევნის წინაშე დადგომა თავისი მკაცრი მიგრაციული პოლიტიკის გამო, რუტინულად წარმოაჩენს მოსამართლეებს, როგორც პოლიტიკურად მოტივირებულებს და საზოგადოებრივი განწყობებისგან მოწყვეტილებს. თავად მელონიმ ხშირად წარმოაჩინა სასამართლო გადაწყვეტილებები, როგორც დაბრკოლება მისი დღის წესრიგისთვის. იანვრის პრესკონფერენციაზე მან სასამართლო გადაწყვეტილებებს დააბრალა კანონისა და წესრიგის გამკაცრების მიზნით მის მცდელობათა ძირის გამოთხრა და იკითხა: „როგორ შეიძლება დავიცვათ იტალიელების უსაფრთხოება, თუ ყოველი ინიციატივა, რომელიც ამას ემსახურება, ზოგიერთი მოსამართლის მიერ სისტემატურად გაუქმდება?“ მისი ოპონენტებისთვის, ეს ზუსტად ის ენაა, რომელიც აძლიერებს შთაბეჭდილებას, რომ რეფორმა უფრო მეტად ათწლეულების მანძილზე მიმდინარე ძალაუფლების ბრძოლაში დომინირების დამყარებას ეხება, ვიდრე სასამართლო ეფექტურობისკენ სწრაფვას. იტალიის სასამართლო და პოლიტიკურ კლასებს შორის დაძაბულობა 1990-იანი წლების დასაწყისის „მანი პულიტეს“ (სუფთა ხელები) დევნას უკავშირდება, როდესაც პროკურორებმა უზარმაზარი კორუფციული ქსელი გამოავლინეს, რომელმაც პოლიტიკოსების მთელი თაობა გაანადგურა. მემარჯვენე ფრთისთვის, ეს წმენდა ხანგრძლივ უკმაყოფილებაში გადაიზარდა: რწმენაში, რომ სასამართლო სისტემა არის არჩეული პოლიტიკური აქტორი, გაუმართლებელი მაღალი მორალური სტატუსით. ეს კიდევ უფრო გაამწვავა ბერლუსკონის გარშემო არსებულმა, როგორც ჩანს, გაუთავებელმა სამართლებრივმა საგებმა. ყოფილი პროკურორი პიერკამილო დავიგო, რომელიც „მანი პულიტეს“ გუნდის წევრი იყო, ეჭვი არ ეპარება, რომ რეფორმა სასამართლოს მოთვინიერების პოლიტიკური მცდელობა იყო. „ეს არის სასამართლო კონტროლის მცდელობა, რადგან იტალიაში ისინი ძლიერები და ნამდვილად დამოუკიდებლები არიან, პოლიტიკოსების მიერ არ იმართებიან“, – განუცხადა მან POLITICO-ს. „ეს რეფორმა ზიანს მიაყენებს დამოუკიდებლობას და შეასუსტებს სასამართლოების ძალაუფლებას, მთავრობას უფრო მეტ ძალაუფლებას მისცემს, რადგან მთავრობა აკონტროლებს სადისციპლინო სასამართლოს“. დავიგომ უარყო მთავრობის მტკიცება, რომ მოსამართლეები პოლიტიკური მიზნებისთვის აფერხებდნენ პოლიტიკას, ამტკიცებდა...