მარკოს უმცროსის პრეზიდენტობა: კორუფცია, ეკონომიკური სირთულეები და პოლიტიკური დინასტიების ტვირთი ფილიპინებში

პრეზიდენტ ფერდინანდ მარკოს უმცროსს მოუწოდებენ, დაშალოს პოლიტიკური დინასტიების სისტემა, რომელიც, როგორც ამბობენ, კორუფციის კულტურას წარმოშობს. ფილიპინებში მასშტაბური საპროტესტო აქციები ატყდა წყალდიდობის კონტროლის პროექტებთან დაკავშირებული კორუფციული სკანდალის გამო. „ბონგბონგი ჩვენი მთავარი საზრუნავია. ის ზედმეტად უდარდელი და ზარმაცია“, – წერდა ფილიპინების მაშინდელი პრეზიდენტი ფერდინანდ მარკოს უფროსი 1972 წელს. მარკოს უფროსი ამ სიტყვებით თავის ერთადერთ ვაჟს და სეხნიას, მეტსახელად ბონგბონგს, გულისხმობდა. მას აწუხებდა, თუ როგორი იქნებოდა მომავალი ახალგაზრდა მარკოსისთვის. „ბიჭმა უნდა გააცნობიეროს თავისი სისუსტე – უდარდელი, თავნებური ხასიათი, რომელიც მასში შეიძლება ჩამოყალიბდა“, – აფრთხილებდა მამა დღიურში. ნახევარი საუკუნის შემდეგ, მისი ვაჟი – ფერდინანდ „ბონგბონგ“ მარკოს უმცროსი – 2022 წლის არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ, ფილიპინების მე-17 პრეზიდენტად დაიდებდა ფიცს. მარკოს უმცროსის პრეზიდენტად არჩევა მისი ოჯახის დრამატული რეაბილიტაციის ნიშანი იყო მასობრივი ქუჩის პროტესტების შემდეგ, რამაც მარკოს უფროსი ხელისუფლებიდან გადააყენა და ოჯახი 1986 წელს დევნილობაში გაუშვა. საინაუგურაციო სიტყვაში მარკოს უმცროსმა გაიხსენა თავისი გარდაცვლილი მამის პრეზიდენტობა – თუმცა მან გვერდი აუარა სასტიკი დიქტატურის წლებს და სახელმწიფო რესურსების სავარაუდო გაძარცვას – რათა 110 მილიონი ფილიპინელისთვის „უკეთესი მომავლის“ იმედი გამოეხატა. „ჩემგან არანაირ საბაბს არ მიიღებთ“, – განაცხადა მარკოს უმცროსმა თანამდებობაზე ფიცის დადებისას. „არ იმედგაცრუვდებით“. მაგრამ თანამდებობაზე სამი წლის შემდეგ, მარკოს უმცროსის პოპულარობა განელდა. ვიცე-პრეზიდენტ სარა დუტერტესთან მისი პოლიტიკური ალიანსი დაინგრა და მისი ადმინისტრაცია მრავალმილიარდიან კორუფციულ სკანდალშია ჩაფლული, რამაც ქვეყანა გაურკვევლობის პერიოდში ჩააგდო. პრეზიდენტი, რომელიც ერთიანობის პლატფორმით მართავდა კამპანიას, ახლა იბრძვის, რომ უხელმძღვანელოს გაყოფილ ერს, რომელიც ღრმად იმედგაცრუებულია მისი უღიმღამო საქმიანობით. მამის გადამყენებელი სახალხო რევოლუციის 40 წლისთავზე, მარკოს უმცროსი ვერ გაექცევა ისტორიას, რადგან ოპოზიციის ზოგიერთი პოლიტიკური ფრაქცია მის გადაყენებას ითხოვს – ბედი, რომელიც მის მამას 1986 წლის 25 თებერვალს ეწია. პოლიტიკური ანალიტიკოსი და ეკონომისტი ენდრიუ მასიგანი პირდაპირ საუბრობს. მასიგანმა თქვა, რომ ფილიპინებში მიმდინარე მოვლენები იმის შედეგია, რომ ამომრჩეველმა „დიქტატორის პრივილეგირებული შვილი“ უფრო კომპეტენტურ კანდიდატს ამჯობინა. „[მარკოს უმცროსი] ერთიანობის ლოზუნგითა და დაპირებით აწარმოებდა საარჩევნო კამპანიას. ეკონომისტები და პოლიტიკური ექსპერტები ვარაუდობდნენ, რომ ამის უკან რაღაც გეგმა იდგა. ჩვენ ველოდით და უკვე სამი წელი გავიდა. ასეთი რამ არ არსებობს“, – თქვა მან. „მისი გეგმა იყო პრეზიდენტობა. ეს იყო ეგოისტური გეგმა. ეს არის პრეზიდენტობა ბონგბონგ მარკოსის შესახებ ბონგბონგ მარკოსისთვის“, – დასძინა მან. „მას უბრალოდ სურდა, რომ დაბინძურებული მარკოსის სახელისთვის ჩამოერეცხა ლაქა“, – დაამატა მან. როგორც პრეზიდენტმა, მარკოს უმცროსმა „გაფლანგა“ ფილიპინების დემოგრაფიული უპირატესობა, განაგრძო მასიგანმა და მიუთითა ქვეყნის ახალგაზრდობაზე, რომელიც მოსახლეობის თითქმის ნახევარს შეადგენს. ასეთი ახალგაზრდა და დინამიური საზოგადოების გათვალისწინებით, ქვეყნის ეკონომიკა წელიწადში 7-8 პროცენტით უნდა გაზრდილიყო ახლა, თქვა მასიგანმა. ამის ნაცვლად, 2025 წელს ეკონომიკამ დუნე 4.4 პროცენტიანი ზრდა აჩვენა, რაც მნიშვნელოვნად ჩამორჩება მთავრობის 5.5-6.5 პროცენტიან მიზანს, დასძინა მან. სუზან ქურდლიმ, მანილის დე ლა სალის უნივერსიტეტის ასისტენტ პროფესორმა, განაცხადა, რომ მარკოს უმცროსის ექვსწლიანი ვადის პირველი სამი წელი „მართლაც ხელიდან გაშვებული შესაძლებლობების პერიოდი იყო“. ქურდლის თქმით, „ბუნდოვანი მიმართულება“, რომლითაც ფილიპინები მიდის, მოსალოდნელი იყო, „რადგან მარკოს უმცროსი არასდროს ეყრდნობოდა მკაფიო პოლიტიკურ პროგრამას“. „მან არჩევნებში გაიმარჯვა, დიდწილად, ტომობრიობის, სახელის ცნობადობისა და ალიანსების შექმნის გამოცდილი ტაქტიკის გამოყენებით“, – თქვა მან. ფილიპინების სტატისტიკის სამსახურის (PSA) მონაცემებით, უცხოური ინვესტიციები 2024 წლის $9.42 მილიარდიდან 2025 წელს $4.7 მილიარდამდე განახევრდა, რაც ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში ყველაზე მკვეთრი ვარდნაა. ამავე დროს, უმუშევრობა გაიზარდა 2024 წლის 3.8 პროცენტიდან 2025 წელს 4.2 პროცენტამდე, აჩვენა PSA-ს მონაცემებმა. 2025 წელს შრომის საერთო ბაზარზე მხოლოდ 172 000 სამუშაო ადგილი დაემატა, რაც IBON Foundation-ის კვლევითი ცენტრის მიხედვით, ბოლო 25 წლის განმავლობაში სამუშაო ადგილების შექმნის მხრივ მეხუთე ყველაზე ცუდი წელი იყო. ეკონომიკური შესაძლებლობების ნაკლებობა და უმუშევრობა ფილიპინებისთვის მომდევნო ორი წლის განმავლობაში უმთავრეს რისკებს წარმოადგენს, აღნიშნულია მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის (WEF) 2026 წლის გლობალური რისკების ანგარიშში. თუკი სუსტმა ეკონომიკურმა მაჩვენებლებმა ფილიპინელები უკმაყოფილო დატოვა, კორუფციის ბრალდებებმა ისინი სიბრაზით აღავსო. „მასთან და მის ოჯახთან დაკავშირებულმა სკანდალურმა ბრალდებებმა განსაკუთრებით გააღიზიანა ამომრჩევლები“, – განუცხადა მანილის დე ლა სალის უნივერსიტეტის ქურდლიმ Al Jazeera-ს. „მათ ნამდვილად შეარყიეს მარკოს უმცროსის, როგორც ეროვნული ლიდერის, აღქმული ლეგიტიმურობა.“ „საერთაშორისო გამჭვირვალობის“ (TI) მიერ ჩატარებული კორუფციის აღქმის უახლესი ინდექსი ამ შეფასებას ასახავს. ანტიკორუფციული ორგანიზაციის უახლესი ანგარიშის მიხედვით, ფილიპინები ექვსი საფეხურით დაეცა და 182 მოცული ტერიტორიიდან 120-ე ადგილზე გავიდა. „საერთაშორისო გამჭვირვალობის“ ანგარიშის საპასუხოდ, პრეზიდენტის პრესსპიკერმა კლერ კასტრომ განაცხადა, რომ მარკოს უმცროსს „არ დაუკარგავს ინტერესი“ კორუფციასთან ბრძოლის მიმართ...