ჰავანის რევოლუციის მუზეუმში საკმაოდ მასშტაბური გამოფენა ეთმობა კუბაში არსებულ მდგომარეობას 1959 წლამდე, სანამ რევოლუცია მოვიდოდა ხელისუფლებაში. ყოფილ, მდიდრულად მორთულ საპრეზიდენტო სასახლეში განთავსებული ფოტოები და ზეპირი ჩვენებები დეტალურად აღწერს ფულხენსიო ბატისტას, კუბის მაშინდელი სამხედრო მმართველის დიქტატურის პერიოდის მძიმე სიღარიბესა და ფესვგადგმულ კორუფციას. მთავარი და დაუვიწყარი გამოსახულებაა ქალი, რომელიც მიწის იატაკიან, პალმის ფოთლებისგან აგებულ ქოხში შეშაზე ამზადებს საჭმელს. მსგავსი სურათები გვხვდება სახელმწიფო მუზეუმებში მთელი კუნძულის მასშტაბით, ღორების ყურიდან ბირანამდე, კუბის რევოლუციის მამის, ფიდელ კასტროს დაბადების ადგილამდე. დასკვნა ნათელია: რევოლუციონერებმა კუბელები იხსნეს უვიცობისა და გაჭირვებისგან, რომელიც მათ ვაშინგტონის მიერ მხარდაჭერილი დე ფაქტო ლიდერის მმართველობის პირობებში ჰქონდათ, და მიიყვანეს ისინი ღირსებამდე, განათლებამდე და ჭეშმარიტ დამოუკიდებლობამდე. თუმცა დღეს, ლისანდრა ბოტეი უფრო მეტად აიგივებს საკუთარ თავს იმ გაღატაკებულ ქალთან ფოტოდან, ვიდრე რევოლუციონერებთან, რომლებმაც მისი ქვეყანა ბატისტასგან გაათავისუფლეს. „ჩვენ ახლა ზუსტად ასე ვცხოვრობთ, ზუსტად ისე ვართ“, – ამბობს დიასახლისი ლისანდრა ჰავანაში, საკუთარი სახლის გარეთ, რომელიც ლითონის ფურცლებითა და ხის ნაჭრებით არის აწყობილი. „ყოველ დილით, სანაპიროზე [ჰავანაში] უნდა ჩავიდეთ და შეშა ვეძებოთ. მერე სახლში მოგვაქვს, რომ საუზმე მოვამზადოთ – იმიტომ, რომ თუ ელექტროენერგია მოვა, სკოლის საათებში მოდის“. ლისანდრას ცხრა წლის ქალიშვილი იმ დილით სკოლაში მშიერი წავიდა, განმარტავს ის, თვალებზე ცრემლი მოადგა. მისმა მეუღლემ, ბრენეი ერნანდესმა – მშენებელმა, რომელსაც თითქმის არ აქვს სამუშაო – თქვა, რომ მათ ხშირად წარმოდგენაც არ აქვთ, საიდან მოვა შემდეგი კვება. „ყოველდღე იგივე შიმშილია, იგივე გაჭირვება“, – ამბობს ის, თეთრი ბრინჯის ქვაბს ურევს – რათა მისი ქალიშვილი სკოლიდან სახლში, სულ მცირე, ცხელ სადილზე მაინც დაბრუნდეს. მას შემდეგ, რაც კორონავირუსის პანდემიის გამო კუბის ეკონომიკა თავისუფალ ვარდნაშია, ბრენეის მყიფე სახლში, ჰავანის გარეუბანში, თვეებია გაზი არ მიეწოდება. ის და მისი მეზობლები შეშითა და ნახშირით უკვე ამზადებდნენ საჭმელს, სანამ აშშ-ის ჯარებმა 3 იანვარს ძალის გამოყენებით არ ჩამოაშორეს ხელისუფლებას კუბის უახლოესი მოკავშირე, ვენესუელის პრეზიდენტი ნიკოლას მადურო. მას შემდეგ, ვაშინგტონმა, როგორც ჩანს, სრული კონტროლი დაამყარა ვენესუელის ნავთობის ინდუსტრიაზე და კომუნისტური კუნძულისთვის ნავთობის მიწოდება შეწყდა. აშშ-ის ათწლეულების მანძილზე მოქმედი ეკონომიკური ემბარგო კუბის მიმართ უპრეცედენტოდ გაძლიერდა: აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ტარიფებით დაემუქრა ნებისმიერ ქვეყანას, რომელიც ნავთობს გაუგზავნის დაზარალებულ კუნძულს. კუბის ტრადიციული მოკავშირეებიდან – იქნება ეს მექსიკა, რუსეთი, ჩინეთი, ვიეტნამი თუ ირანი – არც ერთს არ შეუვსია ვენესუელის მიერ დატოვებული სიცარიელე, თუმცა აშშ-ის ხაზინამ ამ კვირაში განაცხადა, რომ შეამსუბუქებდა შეზღუდვებს ნავთობის გაყიდვების შეზღუდულ რაოდენობაზე, „კუბელი ხალხის მხარდასაჭერად კომერციული და ჰუმანიტარული მიზნებისთვის“. ეს ნაბიჯი ვაშინგტონსა და ჰავანას შორის მზარდი დაძაბულობის ფონზე გადაიდგა. კუბის მთავრობამ განაცხადა, რომ მისმა მესაზღვრეებმა სასიკვდილოდ დაჭრეს ოთხი ადამიანი, რომლებიც აშშ-ში რეგისტრირებული ჩქაროსნული კატარღით მგზავრობდნენ. ნათქვამია, რომ ეს პირები იყვნენ კუბის მოქალაქეები, რომლებიც ცხოვრობდნენ შეერთებულ შტატებში. აშშ-ის ოფიციალური პირის თქმით, კუბელმა ოფიციალურმა პირებმა, რომლებიც კატარღას აჩერებდნენ, მოკლეს სულ მცირე ერთი ამერიკელი მოქალაქე და დაჭრეს მეორე. აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ განაცხადა, რომ შეერთებული შტატები იძიებდა „ძალიან უჩვეულო“ ინციდენტს. „ვაშინგტონის ძველი სტრატეგია კუბასთან მიმართებაში აღარ მოქმედებს და ვინც ეს ჯერ კიდევ ვერ გაიაზრა, შოკი ელის“, – ამბობს კუბელი ეკონომისტი რიკარდო ტორესი. „ტრამპი თამაშის წესებს ცვლის“. ტრამპმა განაცხადა, რომ „კუბა დაცემის პირასაა“, რითაც გააძლიერა ზეწოლა კუნძულზე ცივი ომის შემდეგ მის ყველაზე მოწყვლად მომენტში. ზოგიერთი კომენტატორის თქმით, ვაშინგტონის მიერ მადუროს ვენესუელაში ხელისუფლებიდან ჩამოშორების ერთ-ერთი მიზანი იყო კუბის ეკონომიკური კრიზისის გაღრმავება. როგორც ჩანს, ტრამპის ადმინისტრაცია იმედოვნებს, რომ შეასუსტებს რევოლუციას – შესაძლოა საბოლოოდ – და ხელს შეუწყობს კუნძულზე სახელმწიფო სოციალიზმის კოლაფსს. ძირითადი გათვლა მარტივია: შიდა კრიზისის გაუარესებამ შეიძლება შექმნას პირობები კუბის რევოლუციის შიგნიდან დასაშლელად. გაცილებით ნაკლებად ცხადია, გამოიწვევს თუ არა ასეთი სტრატეგია რეჟიმის ცვლილებას, თუ კომუნისტური კუბის მთავრობა, როგორც ეს წარსულ კრიზისებში გააკეთა, გაუძლებდა და ახალ გზებს მოძებნის. საწვავის კრიზისის შედეგები კუბის მთელ ტერიტორიაზე იგრძნობა. ჰავანაში ელექტროენერგიის გათიშვები დღეში 15 საათს ან მეტ ხანს გრძელდება. საავადმყოფოები სიბნელეშია და მხოლოდ გადაუდებელი შემთხვევები მიიღება. სკოლები ხშირად დაკეტილია. ქუჩის კუთხეებში ნაგავი დაგროვილია, რადგან სახელმწიფო ნაგვის მანქანებს არ აქვთ საწვავი მის შესაგროვებლად. გამხდარი და ხანდაზმული მაცხოვრებლები ხშირად გვხვდებიან, რომლებიც გადაყრილ ნარჩენებში ქექავენ. კუნძულისთვის, რომელიც ამაყობდა თავისი სოციალური უსაფრთხოების ქსელით, რომელიც მან თავისი ხალხისთვის 1959 წლიდან შექმნა – საყოველთაო ჯანდაცვა, გაუნათლებლობის აღმოფხვრა, ჩვილთა სიკვდილიანობის მაჩვენებლებისა და პრევენციული დაავადებების წინააღმდეგ ბრძოლა – სურათი მძიმეა და უარესდება. მადუროს დაპატიმრების შემდეგ ერთი მუდმივი კითხვაა: რამდენ ხანს შეძლებს კუბა გაუძლოს კუნძულზე ახალი საწვავის მიწოდების გარეშე?