კენიაში ფულის თაიგულების მზარდი ტრენდი ცენტრალური ბანკების შეშფოთებას იწვევს

ნამდვილად, ნაირობის ბევრი მცხოვრებისთვის, კენიის დედაქალაქი ყოველ 14 თებერვალს წითლად იყო შეღებილი. ვალენტინობის დღეს ადამიანები იცვამდნენ წითელს, სიყვარულისა და რომანტიკის ფერს, ან ატარებდნენ წითელ ვარდებს. ვაჭრები სწრაფად იყენებდნენ ამ შესაძლებლობას, ყიდიდნენ ახალ ყვავილებს ადგილობრივი ფერმებიდან, რადგან კენია მოჭრილი ყვავილების ერთ-ერთი წამყვანი მწარმოებელია მსოფლიოში. თუმცა, ბოლო დროს, რბილი წითელი ფურცლების ნაცვლად, ზოგიერთმა ადამიანმა დაიწყო ფულის კუპიურების გამოყენება – ყავისფერი, ლურჯი ან იასამნისფერი ბანკნოტები, რომლებიც იკეცება, გორდება ან ერთმანეთზე მაგრდება ყვავილების მსგავს თაიგულებად. ეს ტენდენცია გავრცელდა აფრიკის სხვა ქვეყნებშიც და იმდენად მასშტაბური გახდა, რომ შეშფოთება გამოიწვია კენიის, უგანდის, რუანდის, ბოტსვანისა და ნამიბიის ცენტრალურ ბანკებში. მათ ყველამ გაავრცელეს საჯარო გაფრთხილება ბანკნოტების დაზიანების ან გაფუჭების წინააღმდეგ, ასეთი „ფულის თაიგულების“ შექმნისას. კენიის ცენტრალური ბანკი (CBK) აცხადებს, რომ მრავალ შემთხვევაში, ბანკნოტები „წებოვანია, სკოჩით არის დამაგრებული, დალუქულია სტეპლერით, მიკრული ან სხვაგვარად მიმაგრებული“. დაზიანებული კუპიურები შესაძლოა არ მიიღოს ბანკომატებმა (ATM) და ფულის დახარისხების მოწყობილობებმა, რაც ნიშნავს, რომ ისინი მიმოქცევიდან უნდა იქნას ამოღებული, რაც გადასახადის გადამხდელებს ხარჯებთან უკავშირდება. თავის განცხადებაში, CBK-მ აღნიშნა, რომ იგი არ ეწინააღმდეგება ფულადი საჩუქრების გამოყენებას – მხოლოდ ისეთ პრაქტიკებს, რომლებიც აზიანებს კუპიურებს – ეს არის დანაშაული, რისთვისაც „ფულის თაიგულების“ შემქმნელებს შვიდ წლამდე პატიმრობა ემუქრებათ. ფულის თაიგულები პოპულარული გახდა ცნობილი ადამიანებისა და ონლაინ ინფლუენსერების წყალობით, რომლებიც ხშირად აზიარებენ ვიდეოებს, სადაც ასეთ საჩუქრებს ჩუქნიან. ზეიმები არ შემოიფარგლება მხოლოდ ვალენტინობის დღით – ისინი ვრცელდება დაბადების დღეებზე და სხვა განსაკუთრებულ შემთხვევებზე, რაც ნიშნავს, რომ ფულის თაიგულებზე მოთხოვნა მთელი წლის განმავლობაშია. თაიგულები სხვადასხვა დიზაინისაა, შემქმნელები კუპიურებს აწყობენ თითოეული მომხმარებლის გემოვნებისა და ბიუჯეტის მიხედვით. ნაირობის ცენტრში მდებარე მაღაზია „Gift and Flowers“-ის ფლორისტის, ანგელა მუთონის თქმით, ასეთ თაიგულებში გამოყენებული ფულის ოდენობა მნიშვნელოვნად განსხვავდება – ის შეიძლება იყოს 1,000 შილინგიდან ($8; £6) ერთ მილიონ შილინგამდე. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი თაიგული ყვავილოვანი დიზაინით ან ყვავილებისა და ფულის ნაზავით, ელეგანტური შეფუთვით იქმნება, ისინი ასევე შეიძლება იყოს ტორტის დიზაინის ნაწილი ან საჩუქრის ყუთებში იყოს მოთავსებული. მუთონი ამბობს, რომ ფულის თაიგულები ბოლო ორი წლის განმავლობაში გახდა პოპულარული. ვალენტინობის დღის წინ, CBK-ის გაფრთხილების მიუხედავად, ის ყოველდღიურად იღებდა 15-დან 20-მდე თაიგულის შეკვეთას. „ყველას უყვარს ფული“, – ეუბნება ის BBC-ს და დასძენს, რომ ნაღდი ფულის ჩუქება ათავისუფლებს საჩუქრის არჩევის სტრესისგან. ზოგიერთი კენიელი კი ამტკიცებს, რომ ეს მხოლოდ იმას აჩვენებს, რომ ადამიანები უფრო მატერიალისტურები ხდებიან, ცდილობენ იყიდონ სიყვარული ფულით და არა რომანტიკით. „ეს ერთგვარი თანატოლთა წნეხია“, – ეუბნება BBC-ს 24 წლის ჰასკელ ოსტინი. ის ამჯობინებს ყვავილების ჩუქებას, ხოლო ფულის ჩუქების იდეას „მატერიალისტურს“ უწოდებს. მაგრამ თუ ფულის ჩუქება მაინც აუცილებელია, ის პირდაპირ გადარიცხვას ამჯობინებს, ვიდრე მის დაკეცვას ან თაიგულად გაფორმებას. ქალი, რომელიც საკუთარ თავს მხოლოდ ლინად ასახელებს, იმედგაცრუებულია CBK-ის გაფრთხილების დროით, რომელიც ვალენტინობის დღის წინ გამოქვეყნდა, რადგან ის მოუთმენლად ელოდა ასეთი თაიგულის მიღებას. „ხალხი მაინც აღფრთოვანებულია ამ ტენდენციით“, – ეუბნება ის BBC-ს კოინანგის ქუჩაზე, ყვავილების ყიდვის პოპულარულ ადგილას ნაირობიში. „მე ფულს ვამჯობინებდი“, – ეუბნება BBC-ს ნიკოლ რონო. „ვის არ უყვარს ფული? ყვავილები კარგია, დიახ, მაგრამ ახლა, CBK-ის ნათქვამის გათვალისწინებით, ფულის ჩუქება კვლავ შესაძლებელია მისი დაზიანების გარეშე“, – ამბობს ის. უნივერსიტეტის სტუდენტისთვის, ბენჯამინ ნამბვაიასთვის, ის ფაქტი, რომ მიმღებები, როგორც წესი, ქალები არიან, სოციალურ მოლოდინებზეა დაფუძნებული. ის BBC-ს ეუბნება, რომ ფულის თაიგულების ჩუქების კულტურა „ცუდი რამ არის“ და შეიძლება „ურთიერთობების განადგურებით“ დასრულდეს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ის ქმნის მოლოდინს მაშინაც კი, როცა ადამიანს ფულის გაჩუქების საშუალება არ აქვს. ის ყვავილების ჩუქებას ამჯობინებს. „ვფიქრობ, ყვავილები მშვენიერია, რადგან ეს პატარა ზეიმია ან უბრალოდ იმის საჩვენებლად, თუ რამდენად გიყვარს ეს ადამიანი“, – ამბობს ის. ეკონომიკის ექსპერტი ოდჰიამბო რამოგი ამბობს, რომ ეს ყველაფერი „ცხოვრებისადმი ჩვენს კაპიტალისტურ მიდგომას“ ეხება. „კაპიტალისტურ საზოგადოებებს ამოძრავებს რეკლამა, მარკეტინგი და ისეთი განსაკუთრებული დღეები, როგორიცაა ვალენტინობა, ძალიან კარგი შესაძლებლობაა.“ ფლორისტ მუთონის თქმით, ეს იმაზეა დამოკიდებული, თუ როგორ სურს ადამიანს სიყვარულის გამოხატვა. „გიყვარდეთ ადამიანები ისე, როგორც მათ სურთ, რომ უყვარდეთ“, – ამბობს ის, თუმცა აღიარებს, რომ საბოლოო ჯამში, ფული დგას ყველაფრის გულში. „ფულით ბევრი რამის ყიდვა შეგიძლიათ. შეიძლება არ იცოდეთ, რა მოსწონს ვინმეს, მაგრამ ფული არის გამოსავალი.“ ფულის თაიგულების შესახებ დისკუსიები სოციალურ მედიაში CBK-ის გაფრთხილების შემდეგ ფართოდ გავრცელდა, რამაც როგორც ქება, ისე დაცინვა გამოიწვია. მან გამოიწვია გარკვეული იუმორიც, მაგალითად, ჩაპატის პურისგან დამზადებული თაიგულების მემები. TikTok-ზე ამ ტენდენციაზე საუბრისას, კენიელმა სკოტ იან ობარომ თქვა, რომ შესაძლოა ამან „თავის მოწონების“ კულტურასაც შეუწყო ხელი. რამოგი ამტკიცებს, რომ ყვავილების ჩუქების იდეა აფრიკაში ძირითადად უცხო კონცეფციაა, რაც, მისი თქმით, ხსნის, თუ რატომ არის ფულის ჩუქების კულტურა უფრო ადვილად მიღებული. „აფრიკელი თითქმის არასდროს ჩუქნიდა ყვავილებს…“