ჯესი ჯექსონის „კერძო დიპლომატია“, რომელმაც ამერიკელი ჯარისკაცები იუგოსლავიის ტყვეობიდან იხსნა

1999 წლის მაისი იყო. აშშ-ის არმიის სერჟანტი ენდრიუ რამირესი უკვე ერთ თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში იმყოფებოდა იუგოსლავიის ძალების ტყვეობაში, ატარებდა დღეებს ბნელ საკანში და უძლევდა დაკითხვებს. სულ რამდენიმე კვირით ადრე, რამირესი და ორი სხვა ჯარისკაცი ჩვეულებრივ პატრულირებაზე იმყოფებოდნენ მაკედონიისა და იუგოსლავიის საზღვართან ახლომდებარე კოსოვოს ომის დროს, როდესაც ისინი მოულოდნელად მტრის ძალებს წააწყდნენ და ხანმოკლე ბრძოლის შემდეგ დანებდნენ. ტყვეობაში მყოფმა რამირესმა თითქმის არაფერი იცოდა, რომ კულისებში სამი ამერიკელი ტყვის გათავისუფლების მიზნით ძალისხმევა მიმდინარეობდა, განუცხადა მან BBC-ს ინტერვიუში. ამ ძალისხმევას – თეთრი სახლის სურვილის საწინააღმდეგოდ – მოძღვარი ჯესი ჯექსონი ხელმძღვანელობდა, რომელიც სამშაბათს, 84 წლის ასაკში გარდაიცვალა. რამირესის დატყვევების დროს, ნატოს ძალები, აშშ-ის მეთაურობით, მასშტაბური საჰაერო კამპანიის დაწყებიდან სულ რამდენიმე დღეში იყვნენ, რომლის მიზანიც მაშინდელი სერბეთის ლიდერის, სლობოდან მილოშევიჩის იუგოსლავიის მთავრობის იძულება იყო, კოსოვოდან გასულიყო. 57 წლის ჯექსონს უკვე ჰქონდა გამოცდილება იმისა, რასაც ზოგიერთი „კერძო დიპლომატიას“ უწოდებდა და რაც საზღვარგარეთ მყოფი ამერიკელების დახმარებას ისახავდა მიზნად. ეს მოიცავდა 1984 წელს სირიის ძალების მიერ ლიბანში ჩამოგდებული აშშ-ის საზღვაო ძალების პილოტის გათავისუფლებას, კუბაში ტყვედ მყოფი 22 ამერიკელის გათავისუფლებას და პირველი ყურის ომის წინა პერიოდში ერაყის მთავრობის მიერ დაკავებული აშშ-ის მოქალაქეების გათავისუფლებას. მაგრამ 1999 წლის დასაწყისში, კლინტონის ადმინისტრაცია ჯექსონის ჩართულობის იდეის წინააღმდეგი იყო და ჩუმად აფრთხილებდა მას, რომ დაბომბვა გაგრძელდებოდა მაშინაც კი, თუ ის მოქმედებას დაიწყებდა. ამავე დროს, იუგოსლავიის მთავრობა შეთავაზებებს უგზავნიდა ილინოისის წარმომადგენელს – და მოგვიანებით გუბერნატორს – როდ ბლაგოევიჩს, რომელიც მაშინ კონგრესში ერთადერთი სერბი-ამერიკელი იყო. „სახელმწიფო დეპარტამენტმა არ მომცა უფლება წავსულიყავი. მე მხოლოდ ახალბედა კონგრესმენი ვიყავი“, – იხსენებდა ბლაგოევიჩი BBC-სთან ინტერვიუში. მაგრამ პოლიტიკური კონსულტანტის, დევიდ აქსელროდის, მოგვიანებით ყოფილი პრეზიდენტ ბარაკ ობამას უფროსი მრჩევლის, შეთავაზებით, ბლაგოევიჩი ჯექსონს შეუერთდა, პირველად მისი ვაჟის, ჯესი უმცროსის, მეშვეობით დაუკავშირდა. „ჯექსონმა უარი თქვა ჩამოსვლაზე, თუკი მას ჩვენს ჯარისკაცებთან შეხვედრის უფლებას არ მისცემდნენ. მე შევძელი გარანტიის მოპოვება იქაური მთავრობისგან“, – განაცხადა ბლაგოევიჩმა. „გაგვაფრთხილეს, რომ არ წავსულიყავით, რადგან საშიში იყო“. აპრილის ბოლოს, ჯექსონი, ბლაგოევიჩთან და მრავალკონფესიურ დელეგაციასთან ერთად, ბელგრადში გაფრინდა და პირდაპირ მილოშევიჩს შეხვდა განთავისუფლების შუამავლობის იმედით. „მე უნდა დამერწმუნებინა ის, თუ რა ვარიანტები ჰქონდა“, – განუცხადა ჯექსონმა მოგვიანებით Associated Press-ს. „ომის ერთ-ერთი წარუმატებლობა დიპლომატიის, კომუნიკაციისა და ნდობის წარუმატებლობაა“. რამირესმა და დანარჩენმა ორმა ჯარისკაცმა, სერჟანტმა კრისტოფერ სტოუნმა და სპეციალისტმა სტივენ გონსალესმა, არ იცოდნენ, რომ ეს ყველაფერი ხდებოდა. „ყოველგვარი ახსნა-განმარტების გარეშე [იუგოსლავებმა] მოვიდნენ და წაგვიყვანეს. ხელბორკილებითა და ყველაფრით ოთახში შეგვიყვანეს. მე დავინახე CNN-ის კამერები და სხვა საინფორმაციო სააგენტოები“, – განაცხადა რამირესმა. „და იქ იყო მოძღვარი ჯესი ჯექსონი“, – დასძინა მან. „ჩვენ არაფერი ვიცოდით და წარმოდგენა არ გვქონდა, რა ხდებოდა. მოგვიანებით ვუთხარი ხუმრობით, რომ მეგონა იქაურობა შეშლილი იყო – მოძღვარი ჯექსონიც კი დაატყვევეს!“ კულისებში მოლაპარაკებები კვლავ დაძაბული იყო. „ეს იყო სამი ან ოთხი დღე, სრულიად ფრენეტული“, – დასძინა ბლაგოევიჩმა. „მილოშევიჩმა თავდაპირველად შესთავაზა, რომ ერთი ან ორი ჯარისკაცი წაეყვანა. ჯექსონი მტკიცედ იდგა თავის პოზიციაზე. მან თქვა, რომ ჩვენ არ წავიყვანთ მხოლოდ ერთს ან ორს. ან ყველა მათგანს წავიყვანთ, ან არც ერთს“. „ჯესი ჯექსონი იყო ცენტრალური ფიგურა“, – დაამატა ილინოისის ყოფილმა წარმომადგენელმა. „მე ძირითადად მისი ჩანთების მატარებელი ვიყავი“. იუგოსლაველებმა დათმეს. ჯარისკაცები 1 მაისს გაათავისუფლეს და 2 მაისს ჯექსონთან და მის დელეგაციასთან ერთად ხორვატიაში გადავიდნენ, სანამ გერმანიაში მდებარე აშშ-ის ბაზაზე გააფრენდნენ. „[ჯექსონი] ძალიან თავდაჯერებული იყო“, – იხსენებს რამირესი მათ თავდაპირველ შეხვედრებს. „მან თქვა, რომ ჩვენს გარეშე არ წავიდოდა და რომ ჩვენი ოჯახები შეერთებულ შტატებში ჩვენ გვგულშემატკივრობდნენ. მას სურდა დარწმუნებულიყო, რომ ვიცოდით, ის ჩვენთან ერთად ბრუნდებოდა სახლში“. რამირესმა არმია გათავისუფლებიდან დაახლოებით ერთი წლის შემდეგ დატოვა და მშობლიურ კალიფორნიაში დაბრუნდა. ის ჯექსონთან კონტაქტს ინარჩუნებდა, ჩიკაგოში ჩაფრინდა, რათა თავისი ახალშობილი ვაჟი გაეცნო მისთვის და დროდადრო მთელი ქვეყნის მასშტაბით სხვადასხვა ღონისძიებაზე ხვდებოდა. ის „გულდაწყვეტილი“ იყო იმის გაგებით, რომ ადამიანი, რომელმაც მისი გათავისუფლება უზრუნველყო, გარდაიცვალა. „მან რაღაც გააკეთა ჩვენთვის. მას არ მოეთხოვებოდა ამის გაკეთება“, – დასძინა რამირესმა. „ნამდვილად მჯერა, რომ მან ეს იმიტომ გააკეთა, რომ დაინახა გასაჭირში მყოფი ადამიანი და იფიქრა, რომ ჩარევა შეეძლო. მან ეს გააკეთა ჩვენთვის და ჩვენი ოჯახებისთვის. ჩვენ სამუდამოდ მადლიერნი ვართ მისი“.