იტალიის რეკორდული გამოსვლა ზამთრის ოლიმპიადაზე: საშინაო უპირატესობის ეფექტი?

იტალიელმა სპორტსმენებმა 2026 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე რეკორდული 24 მედალი მოიპოვეს. რამდენად არის მათი წარმატება განპირობებული საშინაო ასპარეზობით? ფრანჩესკა ლოლობრიჯიდას მიერ ქალთა 3000 მეტრზე სიჩქარულ სრიალში ოლიმპიური რეკორდის დამყარებიდან, რამაც იტალიას პირველი ოქრო მოუტანა, მოთხილამურე ფედერიკა ბრინიონეს მიერ სამ დღეში მეორე ოქროს მედლის მოპოვებამდე, ეს ზამთრის ოლიმპიადა მრავალი თვალსაზრისით იტალიის იყო. მათ მიერ მოპოვებული 24 მედალი* მათი საუკეთესო შედეგია ზამთრის ოლიმპიადების ისტორიაში; წინა რეკორდი, 20 მედალი, 30 წელზე მეტი ხნის წინ ლილეჰამერში დაფიქსირდა. მაგრამ რამდენად არის იტალიის წარმატება განპირობებული იმით, რომ ისინი საკუთარ ქვეყანაში ასპარეზობენ? როგორც აშშ-მ, ასევე კანადამ ძალიან წარმატებული თამაშები ჩაატარეს 2002 და 2010 წლებში, შესაბამისად, როდესაც ისინი მასპინძლობდნენ. სამხრეთ კორეამ და ჩინეთმა მასპინძლობისას უფრო მეტი მედალი მოიპოვეს, ვიდრე ოდესმე, მაგრამ ისტორიულად რომ ვთქვათ, საშინაო უპირატესობის კონცეფცია უფრო რთულია. კარლ სინგლეტონი არის შოტლანდიის სტერლინგის უნივერსიტეტის ეკონომიკის უფროსი ლექტორი და აქვს მრავალი ნაშრომი დაწერილი ოლიმპიადებზე საშინაო უპირატესობის იდეის ანალიზით. 2021 წელს მან თანაავტორობით შექმნა კვლევა, რომელიც იკვლევდა ზაფხულისა და ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებს 1896-დან 2021 წლამდე და მისმა დასკვნებმა აჩვენა, რომ ოლიმპიადების განმავლობაში საშინაო უპირატესობა თანდათან შემცირდა. ეს ლოგიკურია, სპორტისა და ღონისძიებების მრავალფეროვნების ზრდის, ასევე კონკურენციისა და მონაწილეობის გაზრდის გათვალისწინებით. იტალიაში ამ თვეში 90-ზე მეტი ქვეყანა ასპარეზობს, მაშინ როცა 1924 წელს, პირველ ზამთრის ოლიმპიადაზე, მხოლოდ 16 იყო. „თუ ოლიმპიური თამაშების ხანგრძლივ ისტორიას გადავხედავთ, საშინაო უპირატესობა ახლა შესაძლოა ყველაზე მცირეა, რაც კი ოდესმე ყოფილა, თუმცა ის მაინც აშკარად არსებობს და მნიშვნელოვანია“, – განუცხადა სინგლეტონმა DW-ს. იტალიამ პეკინში სულ 17 მედალი მოიპოვა, აქედან ორი ოქრო. 2026 წელს, საშინაო თოვლსა და ყინულზე, თამაშები ჯერაც არ დასრულებულა და მათ უკვე მოპოვებული აქვთ 24 მედალი, მათ შორის რვა ოქრო. მათი წარმატების ყველაზე თვალსაჩინო ნაწილი ქალების მიერ შესრულებული მთავარი როლია. სინგლეტონის მონაცემები აჩვენებს, რომ ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებში 1988-დან 2016 წლამდე საშინაო უპირატესობა „მამაკაცთა ღონისძიებებში დაახლოებით 50%-ით მეტი იყო, ხოლო ქალთა ღონისძიებებში არ არსებობდა“. იტალიელმა ქალებმა შეცვალეს ეს ყველაფერი, როგორც წელს, ასევე გასულ წელს. მათ წელს უკვე მოიპოვეს მედლები, როგორც ინდივიდუალურმა სპორტსმენებმა, ასევე გუნდების შემადგენლობაში, 16 ღონისძიებაში (ოთხით მეტი, ვიდრე გასულ თამაშებზე). „ქალთა სპორტი ბევრად უფრო კონკურენტუნარიანი გახდა, მეტი დაფინანსება, მეტი ხელმისაწვდომობა“, – თქვა სინგლეტონმა. „ასე რომ, ახლა შესაძლოა ხედავთ, რომ საშინაო უპირატესობა ქალთა სპორტის მეშვეობით ძლიერდება და ემთხვევა იმ საშინაო უპირატესობას, რომელსაც ყოველთვის ან უფრო ხშირად ხედავდით მამაკაცთა სპორტში“. სინგლეტონის კვლევა მიუთითებს ოთხ ძირითად ფაქტორზე, რომლებიც გავლენას ახდენენ საშინაო უპირატესობაზე – მხარდამჭერი საშინაო გულშემატკივარი, მოგზაურობის არარსებობა, პირობებთან/ტრასებთან ნაცნობობა და მსაჯების ხელსაყრელი მიკერძოება. და, 2026 წელს, იტალიის მცირე უპირატესობები, სავარაუდოდ, ობიექტებთან მათი ნაცნობობით არის განპირობებული. იტალიამ ამ თამაშებისთვის მხოლოდ ორი ახალი ობიექტი დაამატა – სასრიალო ცენტრი და მრავალჯერ განხილული Santagiulia-ს ყინულის არენა. „ასე რომ, მათ ყველაფერთან ნაცნობობა აქვთ, რაც შესანიშნავია“, – თქვა სინგლეტონმა და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ იტალიელებს, სავარაუდოდ, სხვა სპორტსმენებამდე ჰქონდათ შესაძლებლობა ევარჯიშათ სხვა ობიექტებზე. ამ თოვლზე გაზრდა მსოფლიოს საუკეთესო სპორტსმენების რიცხვში ყოფნასთან ერთად, შესანიშნავი სტიმული იყო ამ სპორტსმენებისთვის, რომ კვარცხლბეკზე მოხვედრილიყვნენ. „მათ მაქსიმალურად გამოიყენეს ნაცნობობის ფაქტორი ამ თამაშებზე“, – განაცხადა სინგლეტონმა. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი რამ მომენტალურად სიამოვნებისთვისაა განკუთვნილი, ყოველთვის დაისმება კითხვები ასეთი ღონისძიებების ხანგრძლივობისა და მემკვიდრეობის შესახებ, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ამხელა თანხაა ინვესტირებული. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, იქნება თუ არა „გადმოღვრილი“ შედეგი (spillover performance) 2030 წლის ზამთრის ოლიმპიადაზე საფრანგეთში? სინგლეტონის მონაცემები ავლენს მნიშვნელოვან მტკიცებულებებს, რომ ზაფხულის თამაშებზე „გადმოღვრილი“ შედეგები რეალურია, მაგრამ ზამთრის თამაშებისთვის საშუალოდ ასეთი შედეგი არ ყოფილა. სინამდვილეში, თუ გადავხედავთ ბოლო მასპინძლებს, უფრო მეტად შეინიშნება მკვეთრი შემცირების ტენდენცია. მას შემდეგ, რაც ჩინეთმა 2022 წელს შინ 15 მედალი მოიპოვა, მილანსა და კორტინაში მათ მხოლოდ ხუთი მოიგეს. სამხრეთ კორეა 2018 წელს საშინაო 17 მედლიდან 2022 წელს ცხრამდე დავიდა, ამჯერად კი მხოლოდ ექვსი აქვს. მიუხედავად იმისა, რომ მედლები სულაც არ არის იმის ბარომეტრი, ჯანსაღია თუ არა ქვეყნის სპორტული განვითარების გზები, ისინი აშკარად მნიშვნელოვანია მასპინძლებისთვის. იმედი, როგორც ყოველთვის მსხვილი სპორტული ღონისძიებების შემთხვევაში, ის არის, რომ როგორც მასპინძლობის აქტი, ასევე საშინაო სპორტსმენების წარმატება შთააგონებს მომავალ თაობას. თუმცა, სინგლეტონი მიიჩნევს, რომ არ არსებობს ბევრი ძლიერი მტკიცებულება იმისა, რომ ოლიმპიადა ხანგრძლივ მონაწილეობის ცვლილებებს იწვევს. მართლაც, ღირებულება ბევრისთვის დიდი პრობლემაა. თუმცა, მას შეუძლია შეცვალოს რაღაც რიცხვებს მიღმა. „მე პროფესიით მაკროეკონომისტი ვარ და ჩემს სტუდენტებს ყოველთვის ვეუბნები, რომ მრავალი რამ არის, რისი რაოდენობრივი შეფასებაც მშპ-ში არ შეგვიძლია, რაც არ აისახება ეროვნულ ანგარიშებში და მე ვფიქრობ, რომ ეს ნივთები ღირებულია“, – განაცხადა სინგლეტონმა. „შესაძლოა, ვერ იტყვით, რომ საწყისი ფული ღირდა, რადგან ამ შედარების გაკეთება რთულია, მაგრამ მოგონებები, ემოციები…“