ირანის ბირთვულ პროგრამაზე ახალი მოლაპარაკებების ფონზე, ისრაელის პრემიერ-მინისტრმა ბენიამინ ნეთანიაჰუმ სკეპტიციზმი გამოთქვა თეირანის მიერ დონალდ ტრამპთან შეთანხმების შესრულებასთან დაკავშირებით. შეერთებულ შტატებსა და ისრაელს შორის მჭიდრო კავშირებია, თუმცა ირანის ისლამურ რესპუბლიკასთან გამკლავებისას სტრატეგიული და ტაქტიკური განსხვავებები მაინც იჩენს თავს. აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის მიერ ირანის ახალი ბირთვული შეთანხმებისკენ სწრაფვის ფონზე, ორ ქვეყანას შორის მოლაპარაკებების მორიგი რაუნდი ამ კვირაში ჟენევაში გაიმართება. მოლაპარაკებების პროცესში შუამავლობას ომანი უწევს, რომელშიც მონაწილეობენ ახლო აღმოსავლეთში აშშ-ის სპეციალური წარმომადგენელი სტივ უიტკოფი, ტრამპის სიძე ჯარედ კუშნერი და ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრი აბას არაღჩი. როგორც აშშ-ს, ისე ისრაელს სურთ ხელი შეუშალონ ირანს ბირთვულ სახელმწიფოდ გადაქცევაში, ამავდროულად, შეზღუდონ თეირანის რეგიონული გავლენა და პროქსი მილიციები. ირანი, თავის მხრივ, დაჟინებით აცხადებს, რომ მისი ბირთვული პროგრამა მშვიდობიანი ხასიათისაა და წინააღმდეგობას უწევს მისი გავლენის შეზღუდვის მცდელობებს. თუმცა, მის ლიდერებს შესაძლოა სურდეთ დათმობებზე წასვლა, რათა თავიდან აიცილონ ღია კონფლიქტი, გასული წლის 12-დღიანი ომის გათვალისწინებით. ტრამპისთვის მთავარი პრიორიტეტი ირანთან ახალი „გარიგების“ მიღწევაა, განუცხადა DW-ს პოლიტიკურმა ანალიტიკოსმა რეზა თალებმა. ვაშინგტონი ამ მიზანს „მაქსიმალური ზეწოლის“ სტრატეგიით ახორციელებს, რომელიც ეკონომიკურ სანქციებს სამხედრო შეკავებასთან აერთიანებს. ისრაელი კი, ანალიტიკოსის თქმით, თეირანთან ნებისმიერ შეთანხმებას გაცილებით ნაკლებ მნიშვნელობას ანიჭებს და ფუნდამენტურად ეჭვქვეშ აყენებს რეჟიმთან ნებისმიერი გარიგების სიცოცხლისუნარიანობას. ისრაელის მთავრობას აინტერესებს, დაიცავს თუ არა ირანი შეთანხმებებს გრძელვადიან პერსპექტივაში. უსაფრთხოების ანალიტიკოსმა შუქრია ბრადოსტმა DW-ს განუცხადა, რომ აშკარაა, ტრამპის ადმინისტრაცია ამჟამად თეირანთან შეთანხმების მიღწევისკენაა მიმართული. „თეირანის სამლაპარაკო მაგიდასთან მისათრევად, ვაშინგტონი ეყრდნობა მასიურ ეკონომიკურ სანქციებს, განსაკუთრებით ირანული ნავთობის გაყიდვების წინააღმდეგ“, – თქვა მან და დასძინა, რომ მიზანია სისტემატურად გაანადგუროს რეჟიმის შემოსავლის წყაროები და ჩამოართვას მას ნებისმიერი ეკონომიკური „სუნთქვის სივრცე“. ეს პოლიტიკა მიზნად ისახავს ირანის კაპიტულაციას, ან სულ მცირე, მასშტაბური დათმობების გაკეთებას, რეგიონში დიდი ომის გამოწვევის გარეშე. სამხედრო მოქმედების მუქარა ამ სტრატეგიაში ძირითადად დამხმარე როლს ასრულებს, განაცხადა ექსპერტმა და მიუთითა აშშ-ის ავიამზიდების ბოლო განლაგებაზე ახლო აღმოსავლეთში. მიუხედავად იმისა, რომ ტრამპი საჯაროდ ვარაუდობდა შესაძლო „რეჟიმის შეცვლაზე“, ექსპერტ ბრადოსტის თქმით, ფართომასშტაბიანი სამხედრო დარტყმა ვაშინგტონის მხოლოდ უკანასკნელი საშუალებაა. აშშ ერიდება გახანგრძლივებულ ომებში ხელახლა ჩართვას და, მისი აზრით, არ აქვს კონკრეტული გეგმა ძალაუფლების იძულებითი ცვლილებისთვის. აშშ-ის პერსპექტივიდან, ირანთან შეზღუდულმა შეთანხმებამ შეიძლება დრო მოიგოს და თავიდან აიცილოს დიდი კონფლიქტები, მაშინაც კი, თუ ის არ პასუხობს ისრაელის უსაფრთხოების ყველა შეშფოთებას. გარდა ამისა, ისრაელის უსაფრთხოების ინტერესების გათვალისწინებით, ვაშინგტონმა ასევე უნდა გაითვალისწინოს თავისი ევროპელი მოკავშირეები, გლობალური ენერგეტიკული ბაზრები და რეგიონში სამხედრო ესკალაციის რისკი. ისრაელისთვის ირანი ეგზისტენციალურ საფრთხეს წარმოადგენს და ისრაელის მთავრობა განაგრძობს ხაზგასმას, რომ რეჟიმთან ნებისმიერმა შეთანხმებამ სანდოდ უნდა აღმოფხვრას მისი ძალის პროექტირების უნარი. გასულ ოთხშაბათს, ნეთანიაჰუ ტრამპს თეთრ სახლში შეხვდა აშშ-ირანის მიმდინარე ბირთვულ მოლაპარაკებებზე კერძო საუბრისთვის. შეხვედრის შემდეგ ჟურნალისტებთან მოკლე კომენტარებში ტრამპმა ცოტა დეტალი გააზიარა, გარდა იმისა, რომ „დაჟინებით მოითხოვა“ ირანთან მოლაპარაკებების გაგრძელება, რათა დადგინდეს, შესაძლებელია თუ არა შეთანხმების მიღწევა. კვირას, იერუსალიმში კონფერენციაზე სიტყვით გამოსვლისას, ნეთანიაჰუმ გაიმეორა ისრაელის პოზიცია, რომ ირანთან ნებისმიერი შეთანხმება ითხოვს ირანის ბირთვული ინფრასტრუქტურის დემონტაჟს და არსებული გამდიდრებული ურანის მოცილებას. „არ უნდა არსებობდეს გამდიდრების შესაძლებლობა — არა გამდიდრების პროცესის შეჩერება, არამედ იმ აღჭურვილობისა და ინფრასტრუქტურის დემონტაჟი, რომელიც გამდიდრებას თავიდანვე შესაძლებელს ხდის“, – განაცხადა ნეთანიაჰუმ ამერიკის ებრაული ორგანიზაციების პრეზიდენტთა ყოველწლიურ კონფერენციაზე. ნეთანიაჰუმ დასძინა, რომ ის „სკეპტიკურად“ არის განწყობილი, რომ ირანელები შეასრულებენ ტრამპთან ნებისმიერ შეთანხმებას. ისრაელმა ასევე განაცხადა, რომ აშშ-ის მოლაპარაკებებმა ირანელებთან უნდა მოიცვას ირანის ბალისტიკური რაკეტები და თეირანის მხარდაჭერა რეგიონული პროქსების მიმართ. 2025 წლის ივნისში ირანთან ისრაელის 12-დღიანი ომის დროს, აშშ-მა დაბომბა ირანის რამდენიმე ბირთვული ობიექტი. ტრამპი არაერთხელ აცხადებდა, რომ დარტყმებმა „სრულიად გაანადგურა“ ირანის ბირთვული შესაძლებლობები, თუმცა ეს არასოდეს დადასტურებულა დამოუკიდებლად. ირანის ბირთვული ობიექტების ბოლოდროინდელმა სატელიტურმა ფოტოებმა აქტივობის ნიშნები აჩვენა. ვითარება ადგილზე გაურკვეველი რჩება, რადგან ირანმა ივნისის დარტყმების შემდეგ შეწყვიტა თანამშრომლობა ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოსთან (IAEA). ირანი უარყოფს, რომ ბირთვულ იარაღს ავითარებს, მაგრამ IAEA-მ ადრე შეაფასა, რომ ირანმა ურანი სამოქალაქო მოხმარებისთვის საჭირო დონეზე ბევრად მაღლა გაამდიდრა. ეს გაურკვევლობა ირანის ბირთვულ პროგრამასთან დაკავშირებით გრძელდება.