ისრაელის პარლამენტი სიკვდილით დასჯის საკამათო კანონპროექტს განიხილავს. გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს ექსპერტები აცხადებენ, რომ კანონპროექტი არღვევს სიცოცხლის უფლებას და ახდენს პალესტინელთა დისკრიმინაციას. ისრაელმა სიკვდილით დასჯა ბოლოს 1962 წელს გამოიყენა, როდესაც ხანგრძლივი სასამართლო პროცესის შემდეგ იერუსალიმში სიკვდილით დასაჯა ადოლფ აიხმანი, ნაცისტური ჰოლოკოსტის ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა. თუმცა, ათწლეულების შემდეგ და 2023 წლის 7 ოქტომბერს ჰამასის მიერ განხორციელებული ტერორისტული თავდასხმების კვალდაკვალ, ისრაელის კანონმდებლებმა კვლავ დაიწყეს მცდელობა, მიიღონ ძალზე საკამათო კანონი, რომელიც აღადგენს სიკვდილით დასჯას იმ პალესტინელებისთვის, რომლებიც ისრაელის სამხედრო სასამართლოების მიერ იქნებიან ნასამართლევი. კანონპროექტის მოწინააღმდეგეები ამტკიცებენ, რომ ის არაეთიკური და რასისტულია, ახდენს დისკრიმინაციას ებრაელ ისრაელელებსა და პალესტინელებს შორის, რადგან მისი გამოყენება მხოლოდ პალესტინელებზეა გათვლილი. კანონპროექტის ამჟამინდელი ვარიანტი ითვალისწინებს სავალდებულო სიკვდილით დასჯას გარკვეული დანაშაულებისთვის იმ პალესტინელებისთვის, რომლებსაც სამხედრო სასამართლოები გაასამართლებენ. გარდა ამისა, კანონპროექტი გამორიცხავს სასჯელის შეწყალების ან შეცვლის ნებისმიერ შესაძლებლობას. კანონპროექტმა პირველი მოსმენა გაიარა 2025 წლის ნოემბერში ისრაელის ქნესეთში. შემდეგ ის დაბრუნდა ეროვნული უსაფრთხოების კომიტეტში შემდგომი განხილვისთვის და კანონად ქცევისთვის საჭიროა მეორე და მესამე მოსმენების გავლა. გაურკვეველია, მოხდება თუ არა ეს და როდის. კანონპროექტის სპონსორები არიან მემარჯვენე-რადიკალური პარტია „ებრაული ძალის“ დეპუტატები, რომლებსაც მხარს უჭერენ „ლიკუდისა“ და „ისრაელ ბეიტენუს“ კანონმდებლები. კენჭისყრის შემდეგ, იტამარ ბენ-გვირმა, „ებრაული ძალის“ ლიდერმა და ეროვნული უსაფრთხოების მინისტრმა, კანონპროექტს „ისრაელის სახელმწიფოს ისტორიაში ყველაზე მნიშვნელოვანი კანონპროექტი“ უწოდა. „ყველა ტერორისტმა იცოდეს – ეს კანონპროექტი არის კანონპროექტი, რომელიც შეაშინებს. ეს არის კანონპროექტი, რომელიც დააფრთხობს. ეს არის კანონპროექტი, რომელიც აიძულებს მათ ათასჯერ დაფიქრდნენ, სანამ კიდევ ერთ 7 ოქტომბერს ჩაიდენენ“, – განაცხადა მან. კანონპროექტის ისრაელელმა მოწინააღმდეგეებმა, მათ შორის უსაფრთხოების ოფიციალურმა პირებმა, უზენაესი სასამართლოს ყოფილმა მოსამართლეებმა, ექიმებმა და რაბინებმა, ღია წერილით გააკრიტიკეს ის, როგორც „განსაკუთრებით ექსტრემალური და განსაკუთრებული დებულებები“. ჰაგაი ლევინი, ისრაელის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ექიმთა ასოციაციის თავმჯდომარე, მონაწილეობდა ქნესეთში გამართულ დისკუსიებში და ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას. „ჩვენ ვეწინააღმდეგებით სიკვდილით დასჯის ამგვარ ფორმას, რომელიც რასისტულია და მიიღება სათანადო განხილვის გარეშე, ყველა იმ სხვადასხვა გარემოების გათვალისწინების გარეშე, რაც მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული“, – თქვა ლევინმა, რომელიც ომის დროს ასევე ხელმძღვანელობდა მძევლებისა და დაკარგულთა ოჯახების ფორუმის სამედიცინო ჯგუფს. ლევინი აღიარებს, რომ ისრაელის საზოგადოების ნაწილში განწყობა შეიცვალა, ზოგიერთი კი 7 ოქტომბრის თავდასხმების შემდეგ უფრო მკაცრ სასჯელს მოითხოვს. წლების განმავლობაში, სიკვდილით დასჯის აღდგენის რამდენიმე მცდელობა იყო, მაგრამ მათ დიდი წარმატება არ მოჰყოლია. „მე ვიყავი მძევლებისა და მათი ოჯახების ექიმი და ვნახე საშინელი გავლენა ადამიანების სიცოცხლეზე და უდანაშაულო ადამიანების მკვლელობა. სრულად მესმის შურისძიების ეს გრძნობები. მაგრამ, თქვენ არ გამოგაქვთ განაჩენი თქვენი მრისხანებისა და შურისძიების საფუძველზე. ჩვენ დემოკრატიული ქვეყანა ვართ. ჩვენ უნდა მივიღოთ სწორი გადაწყვეტილება ქვეყნის სასარგებლოდ“, – განაცხადა მან. დაახლოებით 1,200 ადამიანი დაიღუპა სასტიკი თავდასხმის დროს, ხოლო 251 ისრაელელი და უცხო ქვეყნის მოქალაქე ჰამასმა მძევლად აიყვანა. ღაზაში მომდევნო გამანადგურებელ ომში 70,000-ზე მეტი პალესტინელი დაიღუპა, კიდევ ბევრი დაკარგული იყო ნანგრევების ქვეშ. ასობით ისრაელელი ჯარისკაციც დაიღუპა. „ეს ისრაელის კანონპროექტი ტერორს უქმნის პალესტინელ ხალხს, ჩვენ ვეწინააღმდეგებით მას“, – განუცხადა DW-ს რამალადან ამჯად ალ ნაჯარმა, პალესტინელ პატიმართა საზოგადოების წარმომადგენელმა. „ის დიდ დაძაბულობას და შიშს ქმნის პალესტინელი პატიმრების ოჯახებისთვის“. კანონპროექტი ითვალისწინებს, რომ პირი, რომელმაც ისრაელის მოქალაქეების სიკვდილი გამოიწვია „განზრახ ან გულგრილობით, რასიზმის ან მოსახლეობის მიმართ მტრობის მოტივით, და ისრაელის სახელმწიფოსა და ებრაელი ხალხის სამშობლოში ეროვნული აღორძინების დაზიანების მიზნით — სიკვდილით დასჯილი იქნება“, – ნათქვამია ქნესეთის განცხადებაში პირველი მოსმენის შემდეგ. მეორე მხრივ, კანონპროექტი ასევე აძლევს უფრო მეტ ძალაუფლებას ისრაელის მიერ ოკუპირებულ დასავლეთ სანაპიროზე მოქმედ სამხედრო სასამართლოებს, რომელიც სამხედრო ადმინისტრაციის ქვეშაა და რომელიც ექსკლუზიურად განიხილავს იქ მცხოვრები პალესტინელების საქმეებს სამხედრო კანონმდებლობის შესაბამისად. კანონპროექტის თანახმად, სამხედრო სასამართლოებს შეუძლიათ სიკვდილით დასჯის დაწესება „მოსამართლეთა კოლეგიის ჩვეულებრივი უმრავლესობით, და დაწესებული სიკვდილით დასჯა არ შეიძლება შეიცვალოს“. კანონპროექტი ნათლად არ განსაზღვრავს, რა არის ქმედება, რომელიც მიზნად ისახავს „ისრაელის სახელმწიფოს დაზიანებას“ ან „ებრაელი ხალხის სამშობლოში აღორძინებას“. ისრაელელმა, პალესტინელმა და საერთაშორისო მოწინააღმდეგეებმა აღნიშნეს, რომ ის არღვევს სიცოცხლის უფლებას, შესაძლოა უდანაშაულო ადამიანების სიკვდილით დასჯით დასრულდეს და შორსაა რეალური შემაკავებელი ფაქტორისგან. გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს რამდენიმე ექსპერტმა მოუწოდა ისრაელს, უკან გაიწვიოს „კანონპროექტი, რომელიც ითვალისწინებს სავალდებულო სიკვდილით დასჯას ტერორისტული აქტებისთვის, რაც დაარღვევს სიცოცხლის უფლებას და დისკრიმინაციას მოახდენს პალესტინელების მიმართ ოკუპირებულ პალესტინის ტერიტორიაზე“. თავიანთ განცხადებაში ექსპერტებმა ფ