ისრაელის პარლამენტში სიკვდილით დასჯის საკამათო კანონპროექტზე დებატები მიმდინარეობს. გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს ექსპერტები აცხადებენ, რომ კანონპროექტი არღვევს სიცოცხლის უფლებას და ახდენს პალესტინელების დისკრიმინაციას. ისრაელში სიკვდილით დასჯა ბოლოს 1962 წელს გამოიყენეს, როდესაც იერუსალიმში ხანგრძლივი სასამართლო პროცესის შემდეგ ნაცისტური ჰოლოკოსტის ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა, ადოლფ აიხმანი სიკვდილით დასაჯეს. თუმცა, ათწლეულების შემდეგ და 2023 წლის 7 ოქტომბრის ჰამასის მიერ განხორციელებული ტერორისტული თავდასხმების ფონზე, ისრაელელმა კანონმდებლებმა კვლავ წამოიწყეს საკამათო კანონის მიღების მცდელობა, რომელიც ისრაელის სამხედრო სასამართლოების მიერ მსჯავრდებული პალესტინელებისთვის სიკვდილით დასჯას აღადგენს. კანონპროექტის მოწინააღმდეგეები აცხადებენ, რომ ის არაეთიკური და რასისტულია, ვინაიდან დისკრიმინაციას ახდენს ებრაელ ისრაელელებსა და პალესტინელებს შორის, რადგანაც იგი მხოლოდ პალესტინელებზე უნდა გავრცელდეს. კანონპროექტის ამჟამინდელი ფორმა ითვალისწინებს სიკვდილით სავალდებულო განაჩენს სამხედრო სასამართლოების მიერ გასამართლებული პალესტინელებისთვის გარკვეული დანაშაულებებისთვის. გარდა ამისა, კანონპროექტი გამორიცხავს სასჯელის შეწყალების ან შემსუბუქების ნებისმიერ შესაძლებლობას. კანონპროექტი ისრაელის ქნესეთში პირველი მოსმენით 2025 წლის ნოემბერში გავიდა. შემდეგ ის ეროვნული უსაფრთხოების კომიტეტს დაუბრუნდა შემდგომი განხილვისთვის და კანონად ქცევისთვის მეორე და მესამე მოსმენა სჭირდება. გაურკვეველია, მოხდება თუ არა ეს და როდის. კანონპროექტის სპონსორია ულტრამემარჯვენე პარტია „ებრაული ძალის“ კანონმდებლები, „ლიკუდისა“ და „ისრაელი ჩვენი სახლის“ (Yisrael Beitenu) დეპუტატების მხარდაჭერით. კენჭისყრის შემდეგ, „ებრაული ძალის“ ხელმძღვანელმა და ეროვნული უსაფრთხოების მინისტრმა იტამარ ბენ-გვირმა კანონპროექტს „ისრაელის სახელმწიფოს ისტორიაში ყველაზე მნიშვნელოვანი კანონპროექტი“ უწოდა. „ყველა ტერორისტმა იცოდეს – ეს არის კანონპროექტი, რომელიც შეაკავებს. ეს არის კანონპროექტი, რომელიც შეაშინებს. ეს არის კანონპროექტი, რომელიც აიძულებს მათ ათასჯერ დაფიქრდნენ, სანამ კიდევ ერთ 7 ოქტომბერს ჩაიდენენ“, – განაცხადა მან. კანონპროექტის ისრაელელმა მოწინააღმდეგეებმა, მათ შორის უსაფრთხოების მაღალჩინოსნებმა, უზენაესი სასამართლოს ყოფილმა მოსამართლეებმა, ექიმებმა და რაბინებმა, ღია წერილში მას „განსაკუთრებით ექსტრემალური და გამონაკლისი დებულებები“ უწოდეს. ჰაგაი ლევინი, ისრაელის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ექიმთა ასოციაციის თავმჯდომარე, მონაწილეობდა ქნესეთში გამართულ დისკუსიებში და ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას. „ჩვენ ეწინააღმდეგებით ამგვარ სიკვდილით დასჯას, რომელიც რასისტულია, არ ეფუძნება განსჯას და არ ითვალისწინებს ყველა სხვადასხვა ასპექტს, რომელიც მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული“, – განაცხადა ლევინმა, რომელიც ომის დროს მძევლებისა და დაკარგულთა ოჯახების ფორუმის სამედიცინო ჯგუფს ხელმძღვანელობდა. ლევინი აღიარებს, რომ ისრაელის საზოგადოების ნაწილში განწყობა შეიცვალა და ზოგიერთი 7 ოქტომბრის თავდასხმების შემდეგ უფრო მკაცრ სასჯელს მოითხოვს. წლების განმავლობაში სიკვდილით დასჯის აღდგენის რამდენიმე მცდელობა იყო, მაგრამ მათ წარმატება ვერ მოუტანეს. „მე ვიყავი მძევლებისა და მათი ოჯახების ექიმი და ვხედავდი საშინელ გავლენას ადამიანების სიცოცხლეზე და უდანაშაულო ადამიანების მკვლელობას. და მე სრულად მესმის შურისძიების ეს გრძნობები. მაგრამ, თქვენ არ აფასებთ თქვენს განსჯას თქვენი სიბრაზისა და შურისძიების საფუძველზე. ჩვენ დემოკრატიული ქვეყანა ვართ. ჩვენ უნდა მივიღოთ სწორი გადაწყვეტილება ქვეყნის სასიკეთოდ“, – თქვა მან. სასტიკი თავდასხმის დროს დაახლოებით 1,200 ადამიანი დაიღუპა და 251 ისრაელელი და უცხოელი მოქალაქე ჰამასმა მძევლად აიყვანა. ღაზაში გაჩაღებულ შემდგომ დამანგრეველ ომში, 70,000-ზე მეტი პალესტინელი დაიღუპა, მრავალი კი ნანგრევების ქვეშ დაკარგულად ითვლება. ასევე დაიღუპა რამდენიმე ასეული ისრაელელი ჯარისკაცი. „ეს ისრაელის კანონპროექტი პალესტინელი ხალხისთვის შემზარავია, ჩვენ მას ვეწინააღმდეგებით“, – განუცხადა DW-ს რამალადან ამჯად ალ ნაჯარმა, პალესტინელ პატიმართა საზოგადოების სპიკერმა. „ეს დიდ დაძაბულობას და შიშს იწვევს პალესტინელი პატიმრების ოჯახებში“. კანონპროექტით გათვალისწინებულია, რომ პირი, რომელმაც ისრაელის მოქალაქეების სიკვდილი გამოიწვია „განზრახ ან გულგრილობის გამო, მოსახლეობის მიმართ რასიზმის ან მტრობის მოტივით, ისრაელის სახელმწიფოსთვის ზიანის მიყენების მიზნით და ებრაელი ხალხის ეროვნული აღორძინებისთვის თავის სამშობლოში – სიკვდილით დაისჯება“, – ნათქვამია ქნესეთის განცხადებაში პირველი მოსმენის შემდეგ. ამასთან, ის აფართოებს სამხედრო სასამართლოების უფლებამოსილებას ისრაელის მიერ ოკუპირებულ დასავლეთ ნაპირზე, რომელიც სამხედრო ადმინისტრაციის ქვეშ იმყოფება და სადაც მხოლოდ პალესტინელებს ასამართლებენ სამხედრო კანონმდებლობით. კანონპროექტის მიხედვით, სამხედრო სასამართლოებს შეუძლიათ „სიკვდილით დასჯის განაჩენი გამოიტანონ კოლეგიის მოსამართლეთა რეგულარული უმრავლესობით, და დაწესებული სიკვდილით დასჯა არ შეიძლება შეწყალებული ან შემსუბუქებული იყოს“. კანონპროექტი მკაფიოდ არ განსაზღვრავს, რა არის ქმედება, რომელიც მიზნად ისახავს „ისრაელის სახელმწიფოსთვის ზიანის მიყენებას“ ან „ებრაელი ხალხის აღორძინებას მის სამშობლოში“. ისრაელელმა, პალესტინელმა და საერთაშორისო მოწინააღმდეგეებმა აღნიშნეს, რომ ის არღვევს სიცოცხლის უფლებას, შეიძლება უდანაშაულო ადამიანების სიკვდილით დასჯით დასრულდეს და შორს არის რეალური შემაკავებელი ფაქტორისგან. გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს რამდენიმე ექსპერტმა მოუწოდა ისრაელს, უკან გაიწვიოს „კანონპროექტი, რომელიც ითვალისწინებს ტერორისტული აქტებისთვის სავალდებულო სიკვდილით დასჯას, რაც დაარღვევდა სიცოცხლის უფლებას და დისკრიმინაციას მოახდენდა პალესტინელების მიმართ ოკუპირებულ პალესტინის ტერიტორიაზე“. თავიანთ განცხადებაში ექსპერტებმა