დიპლომატია, საქართველო-ირანის ურთიერთობები
/
22.02.2026
ირანის საელჩოს სკანდალური ფორმულირება: „ქართველთა ირანში ჩასვლის“ 410 წლისთავი თუ მასობრივი დეპორტაცია?
ირანის ელჩმა საქართველოში, ალი მოუჯანმა, აღიარა საელჩოს მოსაწვევში გამოყენებული სადავო ფორმულირება, რომელიც მე-17 საუკუნეში ქართველების ირანში იძულებით გადასახლებას „ჩასვლას“ უწოდებდა. კონტროვერსია მას შემდეგ დაიწყო, რაც პროფესორმა გიორგი სანიკიძემ მოსაწვევის ფოტო გამოაქვეყნა, სადაც ისლამური რევოლუციის წლისთავის აღნიშვნის პარალელურად, „ქართველების ირანში ჩასვლის 410 წლისთავზეც“ იყო საუბარი, რაც შაჰ აბას I-ის მიერ კახეთიდან ქართველების მასობრივ დეპორტაციას უკავშირდება. ელჩმა პასუხისმგებლობა სეფია
ირანის ელჩმა საქართველოში, ალი მოუჯანმა, აღიარა სადავო ფორმულირება, რომელიც საელჩომ სავარაუდოდ გამოიყენა მე-17 საუკუნეში ქართველების ირანში ისტორიული გადასახლების აღსანიშნავად, თუმცა განაცხადა, რომ თანამედროვე ირანი პასუხისმგებელი არ არის სეფიანთა ირანის მიერ ჩადენილ ქმედებებზე.
კონტროვერსია 13 თებერვალს დაიწყო, როდესაც ქართველმა პროფესორმა, გიორგი სანიკიძემ, გამოაქვეყნა ირანის საელჩოს მიერ გაგზავნილი ღონისძიების მოსაწვევის ფოტო. ღონისძიება 1979 წლის ისლამური რევოლუციის წლისთავს ეძღვნებოდა, რომელიც საელჩომ 11 თებერვალს, თბილისის ცენტრში მდებარე სასტუმროში აღნიშნა. თუმცა, რევოლუციის გარდა, მოსაწვევში ასევე იყო ფრაზა „ქართველების ირანში ჩასვლის 410 წლისთავი“, რაც 1616 წელს უკავშირდება. ეს თარიღი ასოცირდება სეფიანთა შაჰის, აბას I-ის სამხედრო კამპანიებთან (1614–1617) და კახეთის სამეფოდან ქართველების მასობრივ იძულებით გადასახლებასთან ირანის ტერიტორიაზე.
„ესე იგი, ირანული მხარე გვაიძულებს „ვიზეიმოთ“ საქართველოს ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე ტრაგიკული მოვლენა“, — დაწერა სანიკიძემ Facebook-ზე. მან ასევე გააკრიტიკა საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს პოზიცია და აღნიშნა, რომ „ხელისუფლებამ არა მხოლოდ ვერ მოახდინა რეაგირება ასეთ შეურაცხყოფაზე, არამედ საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილემ მისასალმებელი სიტყვაც კი წარმოთქვა [ღონისძიების დროს]“. სამინისტრომ საჯაროდ არ უპასუხა კრიტიკას ან ადგილობრივი მედიის შეკითხვებს ამ საკითხთან დაკავშირებით.
სანიკიძის პოსტმა ასობით რეაქცია გამოიწვია, მათ შორის ელჩ მოუჯანისგან, რომელმაც კომენტარი გააკეთა პროფესორის პოსტზე და საელჩოს პოზიცია საკუთარ სოციალურ მედია გვერდებზეც დაიცვა. „ისტორიული თარიღების გახსენება, მტკივნეული იქნება თუ სასიხარულო, არავის განადიდებს და არც გამართლებას ემსახურება; მისი მიზანი გაგებაა“, — განაცხადა მოუჯანმა და დასძინა, რომ „ჩვენ არ ვართ პასუხისმგებელნი იმ ეპოქების პოლიტიკაზე, ომებზე და გადაწყვეტილებებზე, რომლებშიც ჩვენ თვითონ არ ვცხოვრობდით“. თავის პასუხში ელჩმა კვლავ აღნიშნა, რომ „1616 წელს, ანუ 410 წლის წინ, ქართველთა პირველი ჯგუფი ირანში ჩავიდა“ და ხაზი გაუსვა მათ წვლილს ირანის ისტორიაში. თუმცა, მას არ განუმარტავს, თუ რას გულისხმობდა ის ან საელჩო „ჩასვლაში“. მოუჯანს არც ის დაუზუსტებია, თუ რატომ გამოყო მან 1616 წელი, როგორც ქართველთა „პირველი ჯგუფის“ ირანში გამოჩენის თარიღი — რასაც სანიკიძემ ეჭვქვეშ დააყენა, უფრო ადრეულ კავშირებზე მითითებით. „ბატონო ელჩო, ქართველების პირველი ჯგუფი ირანში 1616 წელს არ ჩასულა. ქართველ და ირანელ არისტოკრატიას დიდი ხნის კავშირები ჰქონდა [ამ თარიღამდეც კი]“, — განაცხადა პროფესორმა, კიდევ ერთხელ ხაზგასმით აღნიშნა რა 1616 წლის გადასახლებები.
საკითხის განხილვა სოციალურ ქსელებში მომდევნო დღეებშიც გაგრძელდა. 17 თებერვალს მოძრაობა „ქართულმა რესპუბლიკამ“ საელჩოს წერილი დაუტოვა, სადაც მოსაწვევში გამოყენებულ ტერმინოლოგიას „ისტორიული რეალობის დამახინჯება“ უწოდა. „ძალადობრივი დეპორტაციისთვის „ჩასვლის“ დარქმევა შეურაცხყოფაა მსხვერპლთა ხსოვნისთვის და წარმოაჩენს ჰუმანიტარულ კატასტროფას, თითქოს ეს იყოს ნეიტრალური მიგრაციული პროცესი“, — განაცხადა ჯგუფმა და დასძინა: „ქართველი ხალხი ყოველთვის აფასებდა და აფასებს კულტურულ კავშირებსა და მშვიდობიან თანაცხოვრებას, მაგრამ ეს არასოდეს შეიძლება მოხდეს ეროვნული ღირსებისა და ისტორიული მეხსიერების ხარჯზე“. მეორე დღეს მოძრაობამ განაცხადა, რომ საელჩომ ჯგუფთან შეხვედრა მოითხოვა, იმავე დღეს კი მოუჯანმა ამ შეხვედრის შესახებ პოსტი გამოაქვეყნა. მისი თქმით, დისკუსია ისტორიულ კონტაქტებზე იყო ორიენტირებული, მათ შორის „გადასახლებების ტკივილზე“ და ქართველების როლზე ირანში სხვადასხვა სფეროში. „მე ცხადვყავი, რომ წარსულის ტრაგიკული მოვლენები ორივე ერის საერთო მტკივნეული ისტორიული მეხსიერების ნაწილია. ამავდროულად, ქართული წვლილისა და მათი ღირსეული მონაწილეობის ეპიზოდები ირანის პროგრესში ასევე ამ ისტორიის განუყოფელი ნაწილია“, — დაწერა ელჩმა. „ქართულმა რესპუბლიკამ“ თავის მხრივ განაცხადა, რომ შეხვედრის დროს მათ გამოთქვეს „მკაცრი პროტესტი და შეშფოთება“ საელჩოს ფორმულირების გამო, ამავდროულად მიესალმნენ ელჩის აქცენტს გადასახლებების ტრაგიკულ ბუნებაზე.
11 თებერვლის ღონისძიებაზე მომხსენებლებს შორის იყო საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე ლაშა დარსალია, რომელმაც მადლიერება გამოხატა იმისთვის, რასაც მან „ირანის მტკიცე მხარდაჭერა საქართველოსთვის წლების განმავლობაში“ უწოდა. იმავე დღეს, თბილისის ტელეანძა, გამორჩეული ღირსშესანიშნაობა, ირანის დროშის ფერებში განათდა ისლამური რევოლუციის წლისთავის აღსანიშნავად. თბილისის მერიამ ადგილობრივ მედიას განუცხადა, რომ ანძის განათება მრავალწლიანი პრაქტიკაა, რომელიც სრულდება საქართველოში აკრედიტებული დიპლომატიური კორპუსის წარმომადგენლების მოთხოვნის საფუძველზე.
მოსაწვევის შინაარსის მიღმა, კრიტიკა ასევე გამოითქვა თბილისში ისლამური რევოლუციის წლისთავის აღნიშვნასთან დაკავშირებით, ირანის ხელისუფლების მიერ ქვეყანაში ანტისამთავრობო პროტესტების სასტიკი ჩახშობის ფონზე. ზოგიერთმა ადამიანმა, მათ შორის სანიკიძემ, მიწვევის მიუხედავად, საელჩოს ღონისძიებაზე დასწრება არჩია. „ირანში არსებული ამჟამინდელი სიტუაციიდან გამომდინარე, დასწრება მიზანშეწონილად არ მიმაჩნდა“, — დაწერა სანიკიძემ.
წყარო: oc-media.org
გაზიარება