ჰორმუზის სრუტე მსოფლიო ნავთობის ვაჭრობისთვის ყველაზე კრიტიკულ კვანძად მიიჩნევა. ირანი არაერთხელ იმუქრებოდა ამ საზღვაო გზის ბლოკირებით და ახლა მას ნაწილობრივ ხურავს სამხედრო წვრთნებისთვის. სამშაბათს ირანმა განაცხადა, რომ ნაწილობრივ გადაკეტავდა ჰორმუზის სრუტეს, რომელიც სპარსეთის ყურის შესართავთან მდებარეობს და მსოფლიო ნავთობის ვაჭრობისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი წყლის გზაა. ირანის სახელმწიფო ტელევიზიამ სრუტის ნაწილობრივი დახურვა „უსაფრთხოების“ ზომად შეაფასა, რაც ქვეყნის რევოლუციური გვარდიის სამხედრო წვრთნებით იყო განპირობებული, რომლებიც ერთი დღით ადრე დაიწყო. გაურკვეველი იყო, რამდენ ხანს გაგრძელდებოდა ნაწილობრივი გადაკეტვა. Associated Press-ის ცნობით, შეზღუდვები რამდენიმე საათს გასტანს. ირანი არაერთხელ იმუქრებოდა სრუტის სრულად გადაკეტვით, რითაც აჩვენებდა, რომ შეუძლია ჩაშალოს მსოფლიო ნავთობის მეხუთედის გადამზიდავი ამ მთავარი საზღვაო არტერიის ფუნქციონირება. ეს შეზღუდვები დაწესდა იმ ფონზე, როდესაც ირანელი და ამერიკელი მომლაპარაკებლები სამშაბათს ჟენევაში ატარებდნენ ირანის ბირთვულ პროგრამასთან დაკავშირებით მოლაპარაკებების მეორე რაუნდს. აშშ-მა ბოლო კვირების განმავლობაში გააძლიერა სამხედრო ყოფნა ახლო აღმოსავლეთში, რათა ზეწოლა მოახდინოს ისლამურ რესპუბლიკაზე მისი ბირთვული ამბიციებისა და ანტისამთავრობო პროტესტის სისხლიანი ჩახშობის გამო. ჰორმუზის სრუტე არის მთავარი წყლის გზა, რომელიც ომანსა და ირანს შორის მდებარეობს და აკავშირებს სპარსეთის ყურეს ომანის ყურესთან და არაბეთის ზღვასთან. აშშ-ის ენერგეტიკის საინფორმაციო სააგენტო (EIA) მას აღწერს, როგორც „მსოფლიოს ყველაზე მნიშვნელოვან ნავთობის ტრანზიტულ კვანძს“. მის ყველაზე ვიწრო წერტილში, წყლის გზის სიგანე სულ რაღაც 33 კილომეტრია (21 მილი), ხოლო საზღვაო გზა თითოეული მიმართულებით მხოლოდ 2 მილის სიგანისაა, რაც მას გადატვირთულსა და საშიშს ხდის. ოპეკის ქვეყნების, როგორებიცაა საუდის არაბეთი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, ქუვეითი და ერაყი, მიერ სპარსეთის ყურის რეგიონში არსებული ნავთობის საბადოებიდან მოპოვებული და გლობალურად მოხმარებული დიდი მოცულობის ნედლი ნავთობი სრუტეში გადის. Vortexa-ს, ენერგეტიკისა და სატვირთო ბაზრის კონსულტანტის, მონაცემებით, სავარაუდოდ, ყოველდღიურად დაახლოებით 20 მილიონი ბარელი ნედლი ნავთობი, კონდენსატი და საწვავი გადის ამ წყლის გზით. ყატარი, თხევადი ბუნებრივი აირის (LNG) ერთ-ერთი უმსხვილესი მწარმოებელი მსოფლიოში, დიდწილად ეყრდნობა ამ სრუტეს LNG ექსპორტისთვის. გასულ წელს ისრაელსა და ირანს შორის კონფლიქტმა განაახლა ყურადღება წყლის გზის უსაფრთხოებაზე. წარსულში ირანი იმუქრებოდა ჰორმუზის სრუტის გადაკეტვით საზღვაო მიმოსვლისთვის დასავლეთის ზეწოლის საპასუხოდ. თუმცა, ივნისში 12-დღიანი ომის დროს რეგიონში კომერციულ გემებზე რაიმე სერიოზული თავდასხმა არ მომხდარა. მაგრამ გემთმფლობელები სიფრთხილეს იჩენენ წყლის გზის გამოყენებისას და ზოგიერთმა გემმა უსაფრთხოების ზომები გააძლიერა, ზოგიერთმა კი კონფლიქტის დროს გააუქმა მარშრუტები, იტყობინება სააგენტო Associated Press. გასულწლიანი დაპირისპირების დროს, კომერციული გემების სანავიგაციო სისტემებში ელექტრონული ჩარევა გაიზარდა სრუტისა და ფართო ყურის ირგვლივ, განუცხადეს საზღვაო წყაროებმა Reuters-ის საინფორმაციო სააგენტოს. ნავთობის ნაკადების ნებისმიერმა ხანგრძლივმა ბლოკადამ ან შეფერხებამ შეიძლება გამოიწვიოს ნედლი ნავთობის ფასების მკვეთრი ზრდა და სერიოზული დარტყმა მიაყენოს ენერგეტიკის იმპორტიორებს, განსაკუთრებით აზიაში. EIA-ის შეფასებით, სრუტის გავლით ნედლი ნავთობისა და სხვა საწვავის გადაზიდვების 82% აზიელ მომხმარებლებზე მოდიოდა. ჩინეთი, ინდოეთი, იაპონია და სამხრეთ კორეა იყვნენ მთავარი მიმართულებები, ამ ოთხ ქვეყანაზე ერთად მოდიოდა სრუტის გავლით ნედლი ნავთობისა და კონდენსატის ნაკადების თითქმის 70%. მიწოდების შეფერხებებით, სავარაუდოდ, ეს ბაზრები ყველაზე მეტად დაზარალდებოდნენ. ირანის მიერ სრუტის სრულად გადაკეტვის კონკრეტულმა ნაბიჯმა შესაძლოა აშშ-ის სამხედრო ინტერვენცია გამოიწვიოს. გრძელვადიანმა გადაკეტვამ ასევე შეიძლება საფრთხე შეუქმნას თეირანის კავშირებს ყურის არაბულ სახელმწიფოებთან, როგორებიცაა საუდის არაბეთი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები — ქვეყნები, რომლებთანაც ირანმა ბოლო წლებში საგულდაგულოდ გააუმჯობესა ურთიერთობები. უფრო მეტიც, თავად თეირანი ეყრდნობა ჰორმუზის სრუტეს ნავთობის საექსპორტო პარტნიორებისთვის გასაგზავნად, რაც სრუტის დახურვას არაპროდუქტიულს ხდის, აცხადებენ ექსპერტები. „ირანის ეკონომიკა დიდწილად ეყრდნობა საქონლისა და გემების თავისუფალ გავლას ამ საზღვაო გზით, რადგან მისი ნავთობის ექსპორტი მთლიანად საზღვაო ტრანსპორტზეა დამოკიდებული“, — ციტირებს Reuters JP Morgan-ის ანალიტიკოსებს ნატაშა კანევას, პრატიკ კედიას და ლიუბა სავინოვას სიტყვებს კონფლიქტის დროს. „ჰორმუზის სრუტის გადაკეტვა არაპროდუქტიული იქნებოდა ირანის ურთიერთობებისთვის ნავთობის ერთადერთ მომხმარებელთან, ჩინეთთან“. ყურის არაბული ქვეყნები, როგორებიცაა საუდის არაბეთი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები, ბოლო წლებში ცდილობდნენ ალტერნატიული მარშრუტების მოძიებას სრუტის გვერდის ავლით. ორივე ქვეყანამ შექმნა ინფრასტრუქტურა მათი ნედლი ნავთობის ნაწილის სხვა მარშრუტებით ტრანსპორტირებისთვის. მაგალითად, საუდის არაბეთი ამუშავებს აღმოსავლეთ-დასავლეთის ნედლი ნავთობის მილსადენს დღეში 5 მილიონი ბარელის ტევადობით, ხოლო არაბთა გაერთიანებულ საამიროებს აქვს მილსადენი, რომელიც აკავშირებს მის ხმელეთის ნავთობის საბადოებს ფუჯეირას საექსპორტო ტერმინალთან ომანის ყურეში. EIA-ის შეფასებით, დღეში დაახლოებით 2.6 მილიონი ბარელი ნედლი ნავთობი შეიძლება ხელმისაწვდომი იყოს ჰორმუზის სრუტის გვერდის ავლით წყლის გზაზე შეფერხებების შემთხვევაში. რედაქტორი: უვე ჰესლერი. რედაქტორის შენიშვნა: ეს სტატია პირველად გამოქვეყნდა 2025 წლის 18 ივნისს და განახლდა 2026 წლის 17 თებერვალს, რათა ასახულიყო ირანის ნაბიჯი სრუტის ნაწილობრივ გადაკეტვის შესახებ სამხედრო წვრთნების დროს.