ინდოეთის ურთიერთობები ისრაელთან და პალესტინასთან: ევოლუცია ათწლეულების განმავლობაში

მაჰათმა განდის პალესტინის მხარდაჭერიდან მოდის ნეთანიაჰუსთან დაახლოებამდე, ჩვენ მივყვებით, თუ როგორ განვითარდა ინდოეთის კავშირები ათწლეულების განმავლობაში. ინდოეთის პრემიერ-მინისტრი ნარენდრა მოდი ისრაელში ორდღიან ვიზიტს 25 თებერვალს იწყებს, ქვეყანაში მისი პირველი ვიზიტიდან ცხრა წლის შემდეგ. მისი 2017 წლის ვიზიტი ინდოეთის პრემიერ-მინისტრის პირველი ვიზიტი იყო ისრაელში. მისი მომავალი ვიზიტი ასევე ხდება რამდენიმე დღის შემდეგ, რაც ინდოეთმა, 100-ზე მეტ სხვა ერთან ერთად, დაგმო ისრაელის დე ფაქტო გაფართოება ოკუპირებულ დასავლეთ სანაპიროზე, მას შემდეგ, რაც ნიუ დელის თავდაპირველად თითქოს ყოყმანობდა კრიტიკასთან შეერთებაზე. თავდაცვიდან და უსაფრთხოებიდან ვაჭრობასა და ტექნოლოგიებამდე, ინდოეთმა და ისრაელმა მჭიდრო კავშირები დაამყარეს ბოლო წლებში, მაშინაც კი, როდესაც ნიუ დელი გულგრილი გახდა პალესტინელთა მძიმე მდგომარეობის მიმართ, მიუხედავად ათწლეულების განმავლობაში მათი სუვერენული სახელმწიფოსთვის ბრძოლის მხარდაჭერისა. მიუხედავად იმისა, რომ მრავალი დასავლელი ლიდერი ესტუმრა ნეთანიაჰუს ისრაელში 2023 წლის 7 ოქტომბრის თავდასხმის შემდეგ, ძალიან ცოტა გლობალური სამხრეთის ლიდერი ეწვია, რაც მოდის ვიზიტს უფრო მნიშვნელოვანს ხდის, ამბობენ ანალიტიკოსები. იერუსალიმში ამერიკის მსხვილი ებრაული ორგანიზაციების პრეზიდენტთა კონფერენციაზე 15 თებერვალს სიტყვით გამოსვლისას, ნეთანიაჰუმ თქვა, რომ ორი პრემიერ-მინისტრი "ყველანაირ თანამშრომლობას" განიხილავდნენ. "უზარმაზარი ალიანსი ისრაელსა და ინდოეთს შორის, და ჩვენ ვაპირებთ განვიხილოთ ყველანაირი თანამშრომლობა. ახლა, თქვენ იცით, ინდოეთი არ არის პატარა ქვეყანა. მას ჰყავს 1.4 მილიარდი ადამიანი. ინდოეთი უზარმაზრად ძლიერია, უზარმაზრად პოპულარული", - თქვა მან. მაგრამ ინდოეთის კავშირები ისრაელთან ყოველთვის არ იყო ასეთი თბილი. წარმოგიდგენთ მათი ურთიერთობების ევოლუციის ქრონოლოგიას — მტრობიდან და ეჭვებიდან, ფარული იარაღით ვაჭრობიდან ახლა უკვე ღია თანამშრომლობამდე — და რას ნიშნავს ეს ინდოეთის ურთიერთობებისთვის პალესტინასთან. ბრიტანეთის კოლონიალიზმის პირობებში, ინდოეთი მტკიცედ სოლიდარობდა პალესტინის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლას. 1920-დან 1948 წლამდე პალესტინა ბრიტანეთის ადმინისტრაციის ქვეშ იმყოფებოდა, და გაერთიანებულმა სამეფომ, 1917 წლის ბალფურის დეკლარაციის მეშვეობით, ებრაელებს, რომლებიც ევროპიდან ადოლფ ჰიტლერის ჩაგვრის გამო იყვნენ იძულებულნი გადასულიყვნენ, სამშობლო პალესტინაში, ბრიტანეთის მანდატის ტერიტორიაზე, აღუთქვა. ამას ეწინააღმდეგებოდა მრავალი ერი, მათ შორის ინდოეთი, რომელიც იმ დროს ასევე ებრძოდა ბრიტანეთის კოლონიალიზმს. „პალესტინა ეკუთვნის არაბებს იმავე აზრით, როგორც ინგლისი ინგლისელებს, ან საფრანგეთი ფრანგებს“, — წერდა მაჰათმა განდი, ინდოეთის ყველაზე გამოჩენილი თავისუფლებისთვის მებრძოლი, ერის მამად მიჩნეული, 1938 წლის 26 ნოემბერს თავის ყოველკვირეულ გაზეთ „ჰარიჯანში“ გამოქვეყნებულ სტატიაში. მიუხედავად იმისა, რომ თავის სტატიაში ის თანაუგრძნობდა ებრაელებსაც და ამბობდა, რომ „ებრაელთა დევნას გერმანიაში ისტორიაში ანალოგი არ აქვს“, განდი ხაზს უსვამდა, რომ „არაბებზე ებრაელების დაკისრება არასწორი და არაჰუმანური იქნებოდა“. „კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაული იქნებოდა ამაყი არაბების დამცირება, რათა პალესტინა ნაწილობრივ ან მთლიანად აღდგენილიყო ებრაელებისთვის, როგორც მათი ეროვნული სახლი“, — წერდა ის. 1947 წელს ინდოეთი დამოუკიდებელი სახელმწიფო გახდა და იმავე წელს მან ხმა მისცა გაეროს პალესტინის გაყოფის გეგმის წინააღმდეგ ებრაულ სახელმწიფოდ, ისრაელად და პალესტინის სახელმწიფოდ, რომელიც პალესტინელ არაბებს მოიცავდა. წიგნის „ჯავაჰარლალ ნერუს რჩეული ნაშრომები, ტომი 5“ მიხედვით, ინდოეთის პირველი პრემიერ-მინისტრის და, ვიჯაილაქსმი პანდიტი, რომელიც ინდოეთის ელჩი იყო გაეროში, სიკვდილის მუქარას იღებდა, რათა ნიუ დელიზე ზეწოლა მომხდარიყო დაყოფის სასარგებლოდ ხმის მისაცემად. მაგრამ ნერუს მთავრობა არ დანებდა. სამაგიეროდ, ინდოეთი, ყოფილი იუგოსლავია და ირანი მხარს უჭერდნენ ერთიან ფედერაციულ სახელმწიფოს — ნერუს თქმით — „უმაღლესი შესაძლო ავტონომიით იმ რეგიონებისთვის, სადაც ებრაელები და არაბები უმრავლესობას წარმოადგენენ“. „ჩვენ ვიცავდით იმ აზრს, რომ პალესტინა უნდა იყოს დამოუკიდებელი და თავისუფალი ნებისმიერი ერთი ძალის კონტროლისგან; რომ ვერანაირი გადაწყვეტილება ვერ იქნება ხანგრძლივი, თუ ის არ იქნება დაფუძნებული არაბებისა და ებრაელების თანხმობაზე; და ვერანაირი ხანგრძლივი გადაწყვეტილება ვერ იქნება შესაძლებელი, რომელიც ძალადობით არის დაწესებული და შენარჩუნებული“, — განაცხადა ნერუმ 1948 წელს. 1949 წელს ინდოეთმა ასევე ხმა მისცა ისრაელის გაეროს წევრობის წინააღმდეგ. მაგრამ ისრაელს აღიარება სურდა და მრავალი ელჩი გაგზავნა ინდოეთის ოფიციალურ პირებთან შესახვედრად. ცნობილი მეცნიერი ალბერტ აინშტაინი იყო მათ შორის, ვისაც ისრაელი მოუწოდებდა, დახმარებოდა ინდოეთის დარწმუნებაში ებრაული ერის აღიარებაზე. 1947 წლის ივნისში ნერუსადმი მიწერილ წერილში აინშტაინმა უთხრა, დაესრულებინა „ძალაუფლების პოლიტიკის მეტოქეობა და წვრილმანი ნაციონალისტური მადა“ და მხარი დაეჭირა „დიდებული რენესანსისთვის, რომელიც პალესტინაში დაიწყო“. იმ დროს ნერუ არ იყო დარწმუნებული, მაგრამ საბოლოოდ, 1950 წლის 17 სექტემბერს, ინდოეთმა ისრაელი აღიარა. „ჩვენ დიდი ხნის წინ აღვადგენდით [აღიარებას], რადგან ისრაელი ფაქტია. ჩვენ თავი შევიკავეთ არაბულ ქვეყნებში ჩვენი მეგობრების გრძნობების არშელახვის სურვილის გამო“, — თქვა ნერუმ აღიარების შემდეგ. თუმცა, ინდოეთი თავს არიდებდა ისრაელთან დიპლომატიური კავშირების დამყარებას. მომდევნო ოთხი ათწლეულის განმავლობაში, ინდოეთმა თავის პასპორტში ისრაელში მოგზაურობისთვის გამოყენებაც კი აკრძალა. ინდოეთის პოლიტიკური და დიპლომატიური სიმპათიები კვლავ მტკიცედ პალესტინის საქმის უკან იდგა. 1960 წლის მაისში ნერუ ეწვია ღაზაში განლაგებულ გაეროს ჯარებს. მაგრამ როდესაც ომი დაიწყო