იემენში ჰუმანიტარული დახმარება კოლაფსის პირას: ჰუსიტების ზეწოლა და ორგანიზაციების ბრძოლა

ამინა იემენში საკუთარი ჰუმანიტარული მისიის ნარჩენების გადასარჩენად იბრძვის. გული სტკივა, როცა ხედავს, როგორ ინგრევა დახმარების ჯგუფი, რომელიც წლების წინ დააარსა. „მახსოვს, როგორ მოაკლდა 1 600 ღარიბ ოჯახს ფულადი დახმარება, რადგან ჰუსიტები თანხის წილს დაჟინებით ითხოვდნენ,“ – ამბობს ის. მრავალი სხვა ადგილობრივი და საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციის მსგავსად, ამინას საქმიანობა მკაცრად იყო შეზღუდული ირანის მიერ მხარდაჭერილი ჰუსიტების მოძრაობის მიერ, რომლებიც ჩრდილო-დასავლეთ იემენის ფაქტობრივი მმართველები არიან. ამინას თქმით, მისი არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომლის სახელსაც უსაფრთხოების მიზნით არ ვასახელებთ, დახმარების გაცემამდე, როგორც წესი, ბენეფიციარების დეტალურ შემოწმებას ატარებს. „ჰუსიტებს სურდათ ფულადი დახმარება მიეცათ საკუთარი შერჩეული 300 ოჯახისთვის,“ – ამბობს ამინა. მან ჰუსიტებს სთხოვა, მათი მოთხოვნა საერთაშორისო დონორისთვის წარედგინათ, რადგან არ შეეძლო ფინანსური პაკეტების მიცემა ისეთი ოჯახებისთვის, რომელთა შესახებ არაფერი იცოდა. საბოლოოდ, მისი თქმით, ინიციატივა ჩაიშალა და 1600 ოჯახიდან არც ერთმა არ მიიღო ფული. ღარიბი ქვეყანა 2015 წლიდან სამოქალაქო ომშია ჩართული, რასაც გაეროს მონაცემებით, 377 000-ზე მეტი ადამიანის სიკვდილი და მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე ჰუმანიტარული კატასტროფა მოჰყვა, რომლის დროსაც 22 მილიონზე მეტ ადამიანს დახმარება ესაჭიროება. გასული წელი განსაკუთრებით რთული აღმოჩნდა. ამინა, რომლის სახელიც მისი უსაფრთხოების მიზნით შეიცვალა, ამბობს, რომ მისმა არასამთავრობო ორგანიზაციამ დაფინანსების 90% დაკარგა და 450 თანამშრომლის უმეტესობის დათხოვნა მოუწია. მას ახსენდება ერთი შემთხვევა, როდესაც რვა ადამიანი დაიღუპა დევნილთა ბანაკში, სადაც მისი ორგანიზაცია ცდილობდა დახმარების მიწოდებას. „ქალების საცხოვრებელი პირობები წარმოუდგენელი იყო. გვინდოდა ტანსაცმელი და ჰიგიენური ნაკრებები მიგვეწოდებინა,“ – ამბობს ის. თუმცა, მისივე თქმით, ჰუსიტებმა წვდომა უარყვეს, უსაფრთხოების საკითხებზე დაყრდნობით. საკუთარი არასამთავრობო ორგანიზაციის საქმიანობის შეზღუდვამდე, ამინა ჰუსიტებთან ხანგრძლივ მოლაპარაკებებში იყო ჩართული, რათა მისი მისია გადაერჩინა. ის მწარედ იხსენებს, თუ როგორ მოუწია გაეროს მიერ დაფინანსებული ქალთა პროექტის გაუქმება მას შემდეგ, რაც ჰუსიტებმა უარი განაცხადეს სამუშაო ნებართვების გაცემაზე ვადის გასვლამდე. „ისინი დაჟინებით მოითხოვდნენ, რომ სოფლის მეურნეობის პროექტი მათ ერთ-ერთ კომპანიას შეესრულებინა, წინააღმდეგ შემთხვევაში მუშაობას ვერ შევძლებდით,“ – განმარტავს ის. სხვა ადგილობრივი და საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციები მსგავს ამბებს ყვებიან. მას შემდეგ, რაც ჰუსიტებმა – ასევე ცნობილი როგორც ანსარ ალაჰი – 2014 წელს დედაქალაქ სანაზე კონტროლი დაამყარეს, შემდეგ კი მათი გავლენა ჩრდილოეთ და დასავლეთ რეგიონებზეც გაავრცელეს, ჰუმანიტარული მუშაკები მკაცრი მეთვალყურეობის ქვეშ იმყოფებიან და ზოგჯერ დევნიან კიდეც. არასამთავრობო ორგანიზაციები უჩივიან თანამშრომლების დაკავებას, აქტივების კონფისკაციას, სამუშაო ნებართვების შეფერხებას და მათ საქმიანობაზე ჰუსიტების დღის წესრიგის კარნახს. მათ ასევე შეექმნათ დაფინანსების მკვეთრი შემცირების პრობლემა აშშ-ის დონორებისგან მას შემდეგ, რაც ტრამპის ადმინისტრაციამ 2025 წლის დასაწყისში ჰუსიტები ტერორისტულ ორგანიზაციად გამოაცხადა. „შეუძლებელი გახდა მუშაობა, რადგან ნებისმიერი არასამთავრობო ორგანიზაციის საქმიანობა, რომელიც ანსარ ალაჰისთვის რაიმე სახის მატერიალურ მხარდაჭერას გულისხმობდა, უკანონო გახდა,“ – ამბობს საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციის ოფიციალური პირი, რომელმაც ანონიმურობა ითხოვა. მისი თქმით, მრავალი ადგილობრივი ფინანსური ინსტიტუტიც სანქცირებული იყო აშშ-ის მიერ, ამიტომ „მთელი საბანკო სისტემა არასტაბილური გახდა, უფრო რთული იყო ჩვენს ფულზე წვდომა, და საერთაშორისო საზოგადოება ძალიან ფრთხილად ეკიდებოდა იემენისთვის სახსრების მოძიებას.“ აშშ-ის დონაციების დაკარგვის შემდეგ, „იემენისთვის ჩვენი დაფინანსების პორტფელის 50%-ზე მეტი გაქრა“, რამაც ჩრდილოეთ იემენში ოპერაციების სრული შეჩერება გამოიწვია, დასძენს ის. ის ასევე ამბობს, რომ ჩრდილოეთის დატოვება მისი კოლეგებისთვის ადვილი არ იყო. უკან დაბრუნების გზაზე, არასამთავრობო ორგანიზაციის ყველა აქტივი, აღჭურვილობა, ფინანსური და ადამიანური რესურსების დოკუმენტაცია ჰუსიტების ხელისუფლებამ ჩამოართვა, იხსენებს ის. „როდესაც ჩვენს ობიექტებს მესაკუთრეებს გადავცემდით, ხელისუფლება მოვიდა და კარის შემტვრევა სცადა, შემდეგ კი ყველაფერი – გენერატორები, სერვერები, კომპიუტერები – დაიკავა.“ მათი მოთხოვნები არქივებისა და მონაცემთა ბაზების გადაცემის შესახებ უარყოფილი იყო, და თუ მათ ოდესმე სანაში საქმიანობის განახლება სურთ, „ნულიდან“ უნდა დაიწყონ. ორმა საერთაშორისო დახმარების ჯგუფმა, „გადავარჩინოთ ბავშვები“ (Save the Children) და „საერთაშორისო სამაშველო კომიტეტი“ (International Rescue Committee), გასულ წელს შეაჩერეს მუშაობა ჰუსიტების კონტროლირებად ტერიტორიებზე. გაეროს ოფიციალური პირის თქმით, მსოფლიო სასურსათო პროგრამა (WFP), რომელმაც 2024 წელს იემენში რვა მილიონ ადამიანს გაუწია დახმარება, მარტის ბოლომდე შეწყვეტს ათწლეულების განმავლობაში მიმდინარე ოპერაციებს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში. ეს ხდება იმის მიუხედავად, რომ WFP აფრთხილებს, რომ ისედაც კრიტიკული მწვავე სურსათის უსაფრთხოების მდგომარეობა, სავარაუდოდ, კიდევ უფრო გაუარესდება წელს, მოსახლეობის ცალკეული ჯგუფები კი შიმშილის კატასტროფულ დონეს შეხვდებიან ჰუსიტების კონტროლირებად სამ პროვინციაში. ამინას ტონი აშკარა გაბრაზებაზე გადადის, რადგან ის საერთაშორისო დონორებს ადანაშაულებს იმაში, რომ ადგილობრივ არასამთავრობო ორგანიზაციებს მარტო უტოვებენ ჰუსიტების ხელისუფლებასთან დაპირისპირებასა და ყველა რისკის აღებაზე. იემენის შიგნით ადამიანებთან საუბარი არასოდეს ყოფილა ადვილი. WFP-ის, Save the Children-ისა და სხვა არასამთავრობო ორგანიზაციების ოფიციალურმა პირებმა, რომლებსაც დავუკავშირდით, უარი განაცხადეს ოფიციალურ განცხადებებზე, ჰუსიტების შურისძიების შიშით. მრავალი საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციის ადგილობრივი თანამშრომელი ჰუსიტების ციხეებშია დაკავებული. გაერო აცხადებს, რომ მისი 73 თანამშრომელი „თვითნებურად რჩება დაკავებული“ ჰუსიტების მიერ, მათგან ზოგიერთი