ერთი შეხედვით, ზამთრის იელეცი რუსული ზღაპრიდან გადმოსულ ქალაქს ჰგავს. სანაპიროდან მართლმადიდებლური ეკლესიების ოქროს გუმბათებს ვხედავ, ქვემოთ კი გაყინულ მდინარეზე მოსრიალე მეთევზეები მოჩანან. მაგრამ მოსკოვიდან 350 კმ-ით (217 მილი) სამხრეთით მდებარე ამ ქალაქში ზღაპრული განწყობა წარმავალია. მდინარის პირას სამხედრო გაწვევის ბილბორდს ვამჩნევ. ის 15 000 ფუნტის ექვივალენტ ერთჯერად თანხას ჰპირდება ყველას, ვინც უკრაინაში საბრძოლველად ჩაეწერება. იქვე რუსი ჯარისკაცის პლაკატია, რომელიც კალაშნიკოვით დამიზნებას აპირებს. „ჩვენ იქ ვართ, სადაც უნდა ვიყოთ“, – აცხადებს თანმხლები ლოზუნგი. კრემლმა უკრაინაში ფართომასშტაბიანი შეჭრა 2022 წლის 24 თებერვალს დაიწყო. რუსეთის ფარგლებს გარეთ ეს ფართოდ განიხილებოდა, როგორც კიევის მოსკოვის ორბიტაზე დაბრუნებისა და ევროპაში ცივი ომის შემდგომი უსაფრთხოების მთელი არქიტექტურის შეცვლის მცდელობა. რუსეთის ხელმძღვანელობა მოკლე და წარმატებულ სამხედრო ოპერაციას ვარაუდობდა, მაგრამ ეს გეგმა არ განხორციელდა. ოთხი წლის შემდეგ, რუსეთის ომი უკრაინაში გრძელდება. ის უფრო მეტხანს გაგრძელდა, ვიდრე ნაცისტური გერმანიის სასტიკი ომი საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ, რომელიც აქ დიდ სამამულო ომად არის ცნობილი. და ამ ქალაქში ამ შედეგების ნაწილის დანახვა შეიძლება. ცხრასართულიანი საცხოვრებელი კორპუსის ერთ მხარეს გიგანტური ფრესკაა გამოსახული. აქ გამოსახულია ხუთი რუსი ჯარისკაცის, უკრაინაში დაღუპული ადგილობრივი მამაკაცის სახეები. ზემოთ წერია: „დიდება რუსეთის გმირებს!“. რუსეთის ხელისუფლება არ აქვეყნებს ე.წ. „სპეციალური სამხედრო ოპერაციის“ მსხვერპლის ზუსტ ციფრებს. თუმცა, ცნობილია, რომ რუსეთმა ბრძოლის ველზე უზარმაზარი დანაკარგები განიცადა. ბოლო ორი წლის განმავლობაში ჩემს მიერ მონახულებულ ბევრ ქალაქსა და სოფელში იყო მუზეუმები და ძეგლები, რომლებიც უკრაინაში დაღუპულ ჯარისკაცებს ეძღვნებოდა, ასევე ადგილობრივ სასაფლაოებზე ცალკე სექციები ომის ბოლო მსხვერპლთათვის. „ჩემი მეგობრის ქმარი იქ დაიღუპა ბრძოლაში. ჩემი ბიძაშვილის ვაჟიც. და შვილიშვილიც,“ – ამბობს ირინა, რომელიც ფრესკის მოპირდაპირედ გამიჩერდა სასაუბროდ. „ბევრი ადამიანი დაიღუპა. მე ვწუხვარ ამ ბიჭების გამო.“ ირინა ავტოსადგურის ბილეთების კონტროლიორია. ის გაჭირვებით არსებობს. „კომუნალური გადასახადები გვახრჩობს. ფასები გვანადგურებს. ძალიან ძნელია თავის გატანა.“ მიუხედავად იმისა, რომ ფული მჭიდროა, ირინა ეხმარება ფრონტის ხაზზე მყოფი რუსი ჯარისკაცებისთვის დახმარების პაკეტების შეგროვებაში. ის არ აკრიტიკებს ომს უკრაინაში. თუმცა, ის დაბნეულია ამით. „დიდ სამამულო ომში ვიცოდით, რისთვის ვიბრძოდით,“ – ამბობს ირინა. „ახლა არ ვარ დარწმუნებული, რისთვის ვიბრძვით.“ უკრაინასთან საზღვარი 250 კმ-ის დაშორებითაა. მაგრამ ზოგჯერ ფრონტის ხაზი ბევრად უფრო ახლოს იგრძნობა. რუსეთის ეს ნაწილი, ლიპეცკის რეგიონი, ისევე როგორც ბევრი სხვა, უკრაინული დრონების სამიზნე გახდა. იელეცის გარშემო ხელისუფლებამ საგანგებო თავშესაფრები დაამონტაჟა. ერთს ავტობუსის გაჩერებაზე ვხედავ, მეორეს – პარკში. ეს ბეტონის კონსტრუქციები პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინის „სპეციალური სამხედრო ოპერაციის“ ძეგლებივით დგას. კრემლის მიერ უკრაინაში ფართომასშტაბიანი შეჭრამდე თავშესაფრების საჭიროება არ არსებობდა, რადგან რუსეთზე დრონების თავდასხმები არ ყოფილა. იელეცის საცხოვრებელ კორპუსებსაც აქვთ სარდაფებში გამოყოფილი თავშესაფრები. „სირენები თითქმის ყოველ ღამე ირთვება,“ – განმარტავს ირინა. „მაგრამ მე არ ვტოვებ ჩემს შენობას. ჩვენ უბრალოდ გადავდივართ დერეფანში, სადაც ფანჯრები არ არის.“ იელეცში ომის ნიშნებს მოულოდნელ ადგილებში აღმოაჩენთ. ვამჩნევ, რომ ადგილობრივი ბლინების კაფის სახელწოდება შეიცავს ლათინურ ასოებს V და Z – „სპეციალური სამხედრო ოპერაციის“ სიმბოლოებს. აბრაზე დამატებულია: „აიღე ბლინი, შემდეგ კი მთელი მსოფლიო.“ გაოცებული ვარ. შემდეგ მახსენდება რამდენიმე რამ, რაც ვლადიმერ პუტინმა თქვა. „სადაც რუსი ჯარისკაცის ფეხი დადგება, ის ჩვენია,“ – განაცხადა მან პეტერბურგში გასულ წელს. ორი წლის წინ მოსკოვში ვნახე ელექტრონული ბილბორდი, რომელზეც პუტინის ეს ციტატა იყო გამოსახული: „რუსეთის საზღვრები არსად არ მთავრდება.“ ომები ფინანსურად დამღლელია. რუსეთის ბიუჯეტის დეფიციტის ზრდისა და ეკონომიკის სტაგნაციის ფონზე, მთავრობამ დღგ 20%-დან 22%-მდე გაზარდა. ფინანსთა სამინისტრო აცხადებს, რომ დამატებითი შემოსავალი „თავდაცვასა და უსაფრთხოებაზე“ დაიხარჯება. რუსეთის სახელმწიფო ტელევიზია საზოგადოებას გაგებისკენ მოუწოდებს. „ჩვენ ვცხოვრობთ ომის დროს: ომი, რომელიც დასავლეთმა მოგვახვია თავს,“ – განუცხადა ტელეწამყვანმა დიმიტრი კისელიოვმა მაყურებლებს. „ჩვენ უნდა მოვიგოთ ის, და ომის ბიუჯეტის გარეშე ვერ გავუმკლავდებით.“ მცირე ბიზნესი სირთულეებს განიცდის. იელეცის საცხობის სუნი – ახლად გამომცხვარი ქიშმიშიანი პურის, სკონებისა და კრემისებრი ნამცხვრების – დამათრობელია. მაგრამ მაღაზიას რუსეთის ეკონომიკურმა ვარდნამ და გადასახადების ზრდამ დაარტყა. „ჩვენ იძულებული გავხდით ფასები გაგვეზარდა,“ – ამბობს მფლობელი ანასტასია ბიკოვა, „რადგან ჩვენი კომუნალური გადასახადები, ქირა და საგადასახადო ვალდებულებები გაიზარდა. და დღგ-ის ზრდა ნიშნავს, რომ ჩვენი ინგრედიენტები უფრო ძვირია. „წარმოიდგინეთ, რომ ყველა უნდა დავხუროთ: ჩვენი საცხობიც და მოპირდაპირე რესტორანიც. ჩვენ ვცდილობთ, რომ ჩვენი ქალაქი კარგად გამოიყურებოდეს. მაგრამ თუ დავიხურებით, რა დარჩება? მხოლოდ მუქი ნაცრისფერი ლაქა.“ იელეციდან ერთი საათის სავალზე, რეგიონულ დედაქალაქ ლიპეცკში, ომის კიდევ უფრო მეტ შეხსენებას ვხედავ: მეტი სამხედრო პლაკატი, მეტი თავშესაფარი. მაგრამ მისი საცხოვრებელი კორპუსის კიბეზე, ამჟამად ივანი