ჰალაბჯას ქიმიური თავდასხმის გადარჩენილებს მუდმივი ტრავმა აქვთ – ახალი ანგარიში გრძელვადიანი დახმარების საჭიროებაზე მიუთითებს

1988 წელს ჰალაბჯაზე და მიმდებარე დასახლებებზე განხორციელებული ქიმიური იარაღის თავდასხმის შედეგად გადარჩენილ ერაყელ ქურთებს მუდმივი ტრავმა აქვთ – ნათქვამია ახალ მოხსენებაში, რომელიც ხაზს უსვამს გრძელვადიანი მხარდაჭერის აუცილებლობას. 1988 წელს ერაყის ქურთისტანში მცხოვრები დაახლოებით 182 000 ქურთი დაიღუპა ქიმიური იარაღით, რომელიც სადამ ჰუსეინის რეჟიმმა გამოიყენა თავდასხმების სერიის დროს, რომელიც ცნობილია როგორც ანფალის კამპანია. ეს კამპანია მოიცავდა ქიმიურ თავდასხმებს ჰალაბჯაზე, ერაყ-ირანის საზღვარზე მდებარე სოფელზე, და სხვა დასახლებებზე. ვარაუდობენ, რომ ჰალაბჯაში ხუთი ათასი ადამიანი დაიღუპა. ისინი ზარინისა და VX ნერვული აგენტების, ასევე მდოგვის გაზის მსხვერპლნი იყვნენ. ამ სისასტიკის ნაწიბურები, რომელიც ახლა ჰალაბჯას ხოცვა-ჟლეტის სახელითაა ცნობილი, დღესაც იგრძნობა – დაახლოებით 6000 გადარჩენილისა და რეგიონში მცხოვრები სხვა ქურთების მიერ. კლინიკურმა ფსიქოლოგმა იბრაჰიმ მოჰამედმა შეისწავლა 500 გადარჩენილის გამოცდილება, რათა შეეფასებინა თავდასხმის ხანგრძლივი გავლენა ადამიანების ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე. მისმა ჯგუფმა დაადგინა, რომ ყოველი 5 გადარჩენილიდან დაახლოებით 4 აკმაყოფილებდა პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის (PTSD) კლინიკურ კრიტერიუმებს, ხოლო ყოველი 4-დან დაახლოებით 3-ს ჰქონდა კლინიკური დეპრესია ან შფოთვა, მაგრამ ასევე აღმოჩნდა, რომ ყოველ 5-დან 1-ზე ნაკლებს მიუღია ამ მდგომარეობების მკურნალობა. მოჰამედმა არ უპასუხა DW-ის კომენტარის მოთხოვნებს. თუმცა, მოხსენების სარედაქციო შენიშვნაში, რომელიც გამოქვეყნებულია ჟურნალში Frontiers in Psychology, ნათქვამია: „ქიმიური გაზის თავდასხმიდან ათწლეულების შემდეგაც კი, ბევრ გადარჩენილს აღენიშნებოდა მძიმე PTSD, დეპრესია და შფოთვა“. კვლევაში მონაწილე გადარჩენილებმა ასევე განაცხადეს ტკივილის, დაღლილობისა და სხვა ქრონიკული ჯანმრთელობის პრობლემების მიმდინარე სიმპტომების შესახებ. ერევან საიდი ექვსი წლის იყო, როდესაც მაშინდელი ერაყის დიქტატორის სადამ ჰუსეინის რეჟიმმა ჰალაბჯას თავს დაესხა, რამაც მისი ოჯახი აიძულა, ქალაქიდან გაქცეულიყო. ახლა ის აშშ-ში მოღვაწეობს ამერიკის უნივერსიტეტის გლობალური ქურთული მშვიდობის ინიციატივის დირექტორად. საიდმა თქვა, რომ თავდასხმა დიდ კვალს ტოვებს ჰალაბჯას ქალაქისა და ანფალის კამპანიის სამიზნე მიმდებარე თემების ფსიქიკაზე. „ბევრი ადამიანი ჯერ კიდევ ცდილობს გაიგოს, რატომ მოხდა ეს, ბევრი ადამიანი ჯერ კიდევ ცდილობს გაიგოს, რატომ ვერ გადაარჩინეს თავიანთი საყვარელი ადამიანები“, – განუცხადა საიდმა DW-ს. ის მოგვითხრობს მშობლებზე, რომლებსაც მომაკვდავი შვილების მიტოვება მოუწიათ, შვილებზე, რომლებიც ტოვებდნენ თავიანთ მომაკვდავ მშობლებს, და ოჯახებზე, რომლებსაც ირანში გაქცევა და ლტოლვილთა ბანაკებში ცხოვრება მოუწიათ. საიდის თქმით, მრავალი ქურთისთვის განკურნება ჯერ კიდევ არ არის მიღწეული, რაც გამოწვეულია როგორც თაობათა ტრავმით, ასევე საერთაშორისო საზოგადოების მხრიდან იმის აღიარების არარსებობით, რომ თავდასხმები გენოციდს წარმოადგენდა. „თავდასხმის გენოციდად არაღიარება ჩვენთვის უდიდესი პრობლემაა“, – თქვა საიდმა. „ქურთები ცდილობენ, რომ არა მხოლოდ ჰალაბჯა, არამედ ანფალის კამპანიაც გენოციდად იყოს აღიარებული, როგორც ჩვენი ტკივილის აღიარების გზა“. მაგრამ საიდმა განაცხადა, რომ ქურთ ხალხს ამ მცდელობებში მცირე ან საერთოდ არ ჰქონია წარმატება. შედეგად, მისი თქმით, „ჰალაბჯას მოსახლეობაში არსებობს ეს კოლექტიური მეხსიერება, რომელიც თაობიდან თაობას გადაეცემა“. ინდივიდუალური ფსიქოლოგიური და ჯანმრთელობის გამოწვევების მიღმა, საიდმა თქვა, რომ ქურთულ თემებში სტიგმატიზაცია გრძელდება. ეს არის ის, რასაც გოტენბურგის უნივერსიტეტის კატასტროფის მედიცინის ცენტრის ქურთი კლინიცისტი და მკვლევარი ფარაიდუნ მორადიც შეესწრო რეგიონში ვიზიტების დროს. ირანელი მორადი ამბობს, რომ ქიმიური დაბინძურების შფოთვა მუდმივია გადარჩენილთა შორის და მათ შორისაც კი, ვინც ქიმიურ იარაღთან შეხებაში არ ყოფილა. ეს მოიცავს მცდარ რწმენას, რომ ზემოქმედებით გამოწვეული დაავადება შეიძლება შვილებს გადაეცეს ან გავრცელდეს, როგორც ინფექცია, სხვა ადამიანებზე. „ხალხი არ ურთიერთობს იმ ადამიანებთან, ვინც ზემოქმედებას განიცდიდა“, – განუცხადა მორადიმ DW-ს. მოჰამედისა და მისი გუნდის ახალი კვლევა ეფუძნება მრავალი გადარჩენილის მონაცემებს, მაგრამ ის პირველი არ არის. ქიმიური თავდასხმების გადარჩენილები მონაწილეობდნენ მრავალ კვლევაში, რათა გაერკვიათ, თუ როგორ აგრძელებს ხოცვა-ჟლეტა მათ ცხოვრებაზე გავლენას. გოტენბურგში მოღვაწე მორადიმ, რომელიც მოჰამედის კვლევაში არ მონაწილეობდა, საკუთარი კვლევა ჩაატარა შვედეთში მყოფ ქურთი გადარჩენილთა თემებთან. მორადიმ თქვა, რომ მოჰამედის მოხსენება მხარს უჭერდა მის წინა დასკვნებს. „[მან] დაადასტურა ის, რაც ჩვენ აღმოვაჩინეთ ჩვენს კვლევაში, რომ ჰალაბჯას ქიმიური თავდასხმების გადარჩენილები აგრძელებენ ტანჯვას არა მხოლოდ ფსიქოლოგიური, არამედ სომატური [ტრავმისგან], ზემოქმედებიდან თითქმის ოთხი ათწლეულის შემდეგაც კი“. მორადიმ თქვა, რომ კვლევა უფრო ძლიერი იქნებოდა, თუ გადარჩენილთა შორის ქიმიური ზემოქმედების მონაცემები დაფიქსირდებოდა და შედარებისთვის შეყვანილი იქნებოდა ქურთების საკონტროლო ჯგუფი, რომლებიც ქიმიურ იარაღთან შეხებაში არ ყოფილან. საკუთარ კვლევაში მორადიმ აღმოაჩინა, რომ მდოგვის გაზით დაზარალებულ გადარჩენილებს აღენიშნებათ ფილტვების ხანგრძლივი დაზიანება, უფრო ცუდი ფსიქოლოგიური ჯანმრთელობა და ცხოვრების ხარისხი, მათ შორის განათლებისა და დასაქმების შედეგები, იმ ქურთებთან შედარებით, რომლებიც ქიმიურ იარაღთან შეხებაში არ ყოფილან. მოჰამედის კვლევა ახალ ზომებს გვთავაზობს ქიმიური თავდასხმის შედეგად გადარჩენილ ქურთთა საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად. „ქიმიური თავდასხმის გადარჩენილთა საჭიროებებისადმი ყურადღების მიქცევაში დიდი ხანია დაუდევრობაა, და ქურთისტანში სერვისები არასაკმარისია“.