გორტონისა და დენტონის დაძაბულმა შუალედურმა არჩევნებმა ცხადყო მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემის (first past the post) ნაკლოვანებები. მე კვლავ არ მიმაჩნია, რომ პროპორციული წარმომადგენლობა გამოსავალია. ყოველთვის ვერ მიიღებ იმას, რაც გინდა. და როგორც მიკ ჯაგერმა არ დაამატა, ზოგჯერ საუკეთესო, რისი იმედიც შეგიძლია გქონდეს, უბრალოდ ისაა, რომ ხელი შეუშალო სხვებს, მიიღონ ის. წერის მომენტში, ჯერ ზუსტად არ ვიცი, როგორ განვითარდა მოვლენები გორტონისა და დენტონის მოსახლეობისთვის შუალედურ არჩევნებში, სადაც ლეიბორისტებს, წესით, ადვილად უნდა მოეგოთ, მაგრამ ნაცვლად ამისა, ის სამმხრივ რბოლად იქცა „Reform UK“-სა და „მწვანეებთან“ ერთად, და ზოგადად, ძველი დარწმუნებულობების ნგრევის მეტაფორად იქცა. მაგრამ მათთვის, ვისი მთავარი მოტივაციაც „Reform“-ის წარმომადგენელი, მეთ გუდვინის მანჩესტერიდან განდევნა იყო, ნათელია, რომ ხმის გამოთვლის დამაბნეველი პროცესი, სადაც უნდა გამოეცნო, რას აკეთებდა ყველა დანარჩენი, თან შიშით, რომ შემთხვევით სიტუაციას გააუარესებდი, აუცილებლად არ იგრძნობოდა, როგორც დემოკრატიის საუკეთესო გამოვლინება. და თუ რამე მნიშვნელოვანი არ შეიცვალა, მილიონობით ჩვენგანი მსგავსს გააკეთებს შემდეგ საყოველთაო არჩევნებზე, ქვეყნის მასშტაბით იმ ოლქებში, სადაც 2024 წლის შემდეგ იმდენად ბევრი რამ შეიცვალა, რომ აღარ არის ნათელი, ვინ არის „ფარაჟის შეჩერების“ კანდიდატი და ვინ არის გაფლანგული ხმა. ეს ზოგიერთს დააფიქრებს: ეს მართლა საუკეთესოა, რისი გაკეთებაც ჩვენს საარჩევნო სისტემას შეუძლია? უკვე საარჩევნო რეფორმის საზოგადოება ამტკიცებს, რომ ეს შუალედური არჩევნები ასახავს ყველაფერს, რაც არასწორია მაჟორიტარულ სისტემაში (FPTP): კამპანიები ჩაფლულია იმაზე კამათში, თუ ვინ ვის დაამარცხებს, ნაცვლად იმისა, თუ რა ღირებულებებს ემსახურება ვინმე რეალურად სისტემაში, რომელიც შექმნილია სამყაროსთვის, რომელიც აღარ არსებობს. მაჟორიტარული სისტემის „გამარჯვებული იღებს ყველაფერს“ პრინციპი აგებულია ორი ძირითადი პარტიის იდეაზე და პრიორიტეტს ანიჭებს უმრავლესობის მთავრობების სწრაფ ფორმირებას: მიუხედავად იმისა, რომ მკაცრია მცირე პარტიების მიმართ, მან ათწლეულების განმავლობაში შესანიშნავად შეასრულა ექსტრემისტების ბრიტანული პოლიტიკის მიღმა შენარჩუნების საქმე, მაშინაც კი, როდესაც ულტრამემარჯვენეები ევროპაში აღზევდნენ. რასაც ის ცუდად უმკლავდება, არის ორივე ძირითადი პარტიის სწრაფი დაშლა, რაც ქმნის სამ ან ოთხპარტიულ სისტემას, რომელშიც კანდიდატებს შეუძლიათ დიდი გამარჯვება მოიპოვონ ხმების შემაშფოთებლად დაბალი წილით. სიტუაცია აურია YouGov-ის შარშანდელმა შემოდგომის მოდელმა, რომელიც აჩვენებდა, რომ „Reform“-ს თეორიულად შეეძლო ვესტმინსტერში ადგილების 48% მოეგო – უმრავლესობამდე სულ მცირე – ხმების მხოლოდ 27%-ით, რაც სავარაუდოდ, ქვეყნის თითქმის სამ მეოთხედს დაუტოვებდა ლიდერს, რომელიც მას არ სურდა. ამასობაში, მაჟორიტარული სისტემა, როგორც ჩანს, აღწევს თავისი შესაძლებლობების ზღვარს, რაც შეეხება ფართო კოალიციებისა და სტაბილური მთავრობების წახალისებას. იმის ცოდნა, რომ ნებისმიერი მცირე განდგომილი პარტია, რომელსაც ისინი დააფუძნებენ, ალბათ განწირულია, დეპუტატები, რომლებიც გრძნობენ, რომ მათი პარტია არასწორი გზით მიდის, ჩვეულებრივ დარჩებიან მასში და იბრძოლებენ, რაც პოლიტიკოსებს უბიძგებს, გადაწყვიტონ თავიანთი უთანხმოებები. ზეწოლის ქვეშ, მთავრობებს შეუძლიათ მოქნილობა გამოიჩინონ, ვიდრე დაიშალონ. მაგრამ რა მოხდება, თუ ეს უთანხმოებები იმდენად შეურიგებელი გახდება – როგორც ეს, სავარაუდოდ, მოხდა მემარჯვენე ფრთაზე ბრექსიტის გამო – რომ განქორწინება უფრო ჯანსაღი გამოსავალი ჩანდეს? მაშასადამე, სავსებით სამართლიანია იმის მტკიცება, რომ დრო საკმარისად შეიცვალა ჩემნაირი ადამიანებისთვის, რომლებიც არ უჭერენ მხარს პროპორციულ წარმომადგენლობას (PR), რათა გადახედონ თავიანთ შეხედულებებს. ასე მოვიქეცი მეც ამ კვირაში. და ბოდიშს ვიხდი, მაგრამ მე მაინც არ ვარ დარწმუნებული. საარჩევნო რეფორმა არ იძლევა გარანტიას, რომ ჩვენ ყველას შეგვიძლია უბრალოდ ხმა მივცეთ იმას, რაც გვინდა, ნაცვლად იმისა, რომ გაუთავებლად ვეწინააღმდეგებოდეთ იმას, რისიც გვეშინია (ჰკითხეთ ფრანგებს). ეს არ ნიშნავს დასასრულს ბინძურ გარიგებებსა და რადიკალური იდეების ნერვიულ შესუსტებას, რასაც ამდენი რეფორმატორი ვერ იტანს – დემოკრატიაში მთელი პოლიტიკა კომპრომისია ან იმის მიღება, რომ ვერ მიიღებ ყველაფერს, რაც გინდოდა, რადგან სხვებსაც ეკუთვნით წარმომადგენლობა. არჩევანი მხოლოდ იმაში მდგომარეობს, რომ გარიგებები დადო შენს პარტიაში მეტოქე ფრაქციებთან (უფრო გავრცელებულია მაჟორიტარული სისტემის დროს) ან მეტოქე პარტიებთან კოალიციურ მთავრობებში, რომლებიც უფრო ხშირად ყალიბდება პროპორციული წარმომადგენლობისას, რაც ხშირად მეტ გარიგებას ნიშნავს და არა ნაკლებს. და თუმცა პროპორციული წარმომადგენლობის დიდი უპირატესობაა პარლამენტების შექმნა, რომლებიც დაახლოებით ასახავს, თუ როგორ ხმა მისცეს ადამიანებმა რეალურად, ეს პროპორციულობა ყოველთვის არ გადაურჩება მთავრობების ფორმირების არეულ პროცესს, სადაც კოალიციები საშიშად არიან მიდრეკილნი, ან გადაჭარბებულად ძლიერ „მეფისმწარმოებლებად“ აქციონ მცირე, მარგინალური პარტიები (ჰკითხეთ ისრაელელებს), ან აიძულონ უმცროსი პარტნიორები, უკან წაიღონ თავიანთი დაპირებები (ჰკითხეთ 2010 წლის ლიბერალ-დემოკრატს). მანამდე კი, ჩვენ ყველას შეგვიძლია მოველოდოთ პარლამენტის დონის კამათს იმაზე, თუ კონკრეტულად როგორი პროპორციული წარმომადგენლობა გვჭირდება, რეფერენდუმის ჩატარებას და შემდეგ კანონმდებლობის შემუშავებას საგანგებო სიტუაციებისთვის, მათ შორის, როგორ იმართება ქვეყანა, თუ – როგორც ბელგიაში – სიცოცხლისუნარიანი მთავრობის ფორმირებას შვიდი თვე დასჭირდება. (წარმოიდგინეთ, ვთქვათ, სცენარი, სადაც რუსეთი ან აშშ საფრთხეს შეუქმნის ნატოს წევრი ქვეყნის სუვერენიტეტს ვაკუუმის დროს.) რაც შეეხება მომდევნო არჩევნებამდე ცვლილებების ნაჩქარევად შემოღებას „Reform“-ის თავიდან ასაცილებლად, როგორც ზოგიერთი მემარცხენე ამტკიცებს, ვერაფერს წარმოვიდგენ უფრო მეტ არეულობას, ვიდრე არაპოპულარული მთავრობის მიერ შეჯიბრის გაყალბება, რათა თავიდან აიცილოს დამარცხება. თუ ლეიბორისტები ვერ გაიმარჯვებენ თავიანთი მიღწევებით, გამოასწორეთ მიღწევები და არა წესები. მაგრამ ყოველივე ზემოთქმულის მიუხედავად, არ მგონია, რომ მთავრობას შეუძლია უბრალოდ განაგრძოს ამ არგუმენტის უარყოფა. ადრე თუ გვიან – ალბათ ადრე, მეორე რე