გერმანიის თავისუფალი დემოკრატები: წარსული გავლენა და ბრძოლა გადარჩენისთვის

ნეოლიბერალურმა თავისუფალმა დემოკრატიულმა პარტიამ (FDP) გადამწყვეტი როლი ითამაშა გერმანიის პოლიტიკის ფორმირებაში. ბოლო ფედერალურ არჩევნებში განცდილი მარცხის შემდეგ, პარტია გადარჩენისთვის იბრძვის მნიშვნელოვანი სახელმწიფო არჩევნების წინ. თავისუფალი დემოკრატიული პარტია (FDP) ოდესღაც საკვანძო ძალა იყო მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ დასავლეთ გერმანიაში პოლიტიკის განსაზღვრაში. ის 1994-დან 2013 წლამდე თითქმის ყველა ფედერალური მთავრობის ნაწილი იყო. თუმცა, 2025 წლის ფედერალურ არჩევნებში განცდილი მარცხის შემდეგ, ლიბერალური პარტია საზოგადოების ყურადღების ცენტრიდან თითქმის გაქრა. DW-სთან ინტერვიუში, პარტიის ლიდერმა ქრისტიან დიურმა, მიუხედავად ყველაფრისა, ოპტიმიზმი შეინარჩუნა: „მიუხედავად იმისა, რომ ბუნდესტაგში არ ვართ წარმოდგენილი, ხმამაღლა ვლაპარაკობთ და ჩვენი ხმა ისმის“. პოლიტოლოგი ალბრეხტ ფონ ლუკე ოპტიმიზმის მცირე საფუძველს ხედავს. „FDP-ი უპატრონო მიწაზეა და თავის უკანასკნელ ბრძოლას აწარმოებს“, – განუცხადა ლუკემ DW-ს. „უკანასკნელი ბრძოლა“ გულისხმობს ხუთ სახელმწიფო არჩევნებს, რომელიც წელს არის დაგეგმილი, იმ დროს, როდესაც FDP-ის რეიტინგი ქვეყნის მასშტაბით გამოკითხვებში დაახლოებით 3%-ია. იანვრის დასაწყისში, პარტიის ლიდერები შეიკრიბნენ შტუტგარტში, სამხრეთ-დასავლეთ გერმანიის შტატ ბადენ-ვიურტემბერგის დედაქალაქში, რომელიც FDP-ის თვითგამოცხადებული საყრდენი რეგიონია, ტრადიციული „სამი მეფის დღის“ შეხვედრისთვის – 1866 წლიდან პარტიისთვის ეს საზეიმო რიტუალია. თუმცა, FDP-ის მომავალი ბედი სწორედ ამ შტატში შეიძლება გადაწყდეს, სადაც 8 მარტს ახალი პარლამენტი იქნება არჩეული. აქ FDP-ს ჯერ არასდროს ჰქონია 5-პროცენტიანი ბარიერის გადალახვაში პრობლემა – ჯერჯერობით მაინც. „ჩემი თეორია ის არის, რომ თუ ბადენ-ვიურტემბერგში FDP არ გაიმარჯვებს – და მე ნამდვილად ვერ ვხედავ, როგორ შეიძლება ეს მოხდეს – მაშინ პარტია ვეღარ იარსებებს“, – განაცხადა ფონ ლუკემ. სამოქალაქო თავისუფლებები, სახელმწიფოს კონტროლისგან თავისუფალი ეკონომიკა, კანონის უზენაესობა: ეს იყო ის ლოზუნგები, რომლითაც პარტია, როგორც სხვადასხვა ლიბერალური მიმდინარეობების ალიანსი, 1948 წლიდან აწარმოებდა კამპანიას. ათწლეულების განმავლობაში FDP დასავლეთ გერმანიის მთავარ პარტიად ითვლებოდა. ზოგჯერ ის ხელისუფლებაში იყო ცენტრისტულ-მემარცხენე სოციალ-დემოკრატებთან (SPD) ერთად, მაგრამ უმეტესად კონსერვატიულ ქრისტიან-დემოკრატებთან (CDU) და მის დას პარტია ქრისტიან-სოციალურ კავშირთან (CSU) ერთად. აღმოსავლეთ-დასავლეთის დაახლოების ერა 1970-იან წლებში დაიწყო SPD-ის კანცლერ ვილი ბრანდტთან და FDP-ის ლიდერ, საგარეო საქმეთა მინისტრ ვალტერ შეელთან ერთად. კანცლერი ჰელმუტ კოლი (CDU) ხელისუფლებაში მოვიდა, რადგან FDP გამოეყო SPD-ს და მხარე შეიცვალა 1982 წელს. თითქმის 25 წლის განმავლობაში საგარეო პოლიტიკას FDP აყალიბებდა. ჰანს-დიტრიხ გენშერი (FDP) საგარეო საქმეთა მინისტრად მსახურობდა 1974-დან 1992 წლამდე, უფრო დიდხანს, ვიდრე ნებისმიერი სხვა. მან თავისი უდიდესი მომენტები განიცადა 1989/90 წლების ცვლილებების დროს. 1989 წლის 30 სექტემბერს გენშერმა განაცხადა, რომ დაახლოებით 4000 აღმოსავლეთ გერმანელ მოქალაქეს, რომლებმაც თავშესაფარი პრაღის საელჩოში იპოვეს, ქვეყნის დატოვების უფლება მიეცათ. გერმანიის გაერთიანება გენშერის ოცნება იყო – მით უმეტეს, რომ ის აღმოსავლეთ გერმანიიდან იყო. გვიდო ვესტერველე FDP-ის ხელმძღვანელი იყო 2001-დან 2011 წლამდე. სწორედ მისი წყალობით მიაღწია FDP-მ 2009 წლის საყოველთაო არჩევნებში სარეკორდო 14.6%-იან შედეგს, რის შემდეგაც იგი ანგელა მერკელის ვიცე-კანცლერად და საგარეო საქმეთა მინისტრად მსახურობდა, გახდა რა გერმანიის პირველი ღიად გეი მინისტრთა კაბინეტის წევრი. ვესტერველეს საშინაო გამოკითხვებში ცუდი შედეგები ჰქონდა და მას უგულო დამოკიდებულებაში ადანაშაულებდნენ, როდესაც – თავისი პარტიის პლატფორმის ერთგულებით – მაღალშემოსავლიანი პირებისთვის საგადასახადო შეღავათებს ითხოვდა. გერმანიის უმუშევრების მისამართით განცხადებებში, იგი ამტკიცებდა, რომ მათ მაინც ძალიან კარგად ჰქონდათ საქმე. დღეს FDP-მ დიდწილად უარი თქვა საგარეო პოლიტიკაში რაიმე მნიშვნელოვან როლზე. ქრისტიან ლინდნერმა პარტია დავიწყებას გადაარჩინა 2013 წლის არჩევნებში დამარცხების შემდეგ და შემდეგ 2021 წელს იგი მთავრობაში დააბრუნა გერმანიის ისტორიაში პირველ სამპარტიულ კოალიციურ მთავრობაში ფედერალურ დონეზე. ცენტრისტულ-მემარცხენე მთავრობაში სოციალ-დემოკრატებთან და გარემოსდამცველ „მწვანეებთან“ ერთად, ლინდნერი ფინანსთა მინისტრი გახდა. მუდმივმა შიდა დაპირისპირებამ „შუქნიშნის კოალიცია“ (დასახელებული პარტიების ფერების მიხედვით: წითელი SPD-სთვის, ყვითელი FDP-სთვის და მწვანე „მწვანეებისთვის“) გერმანიის ისტორიაში ყველაზე არაპოპულარულ მთავრობად აქცია. გასული წლის არჩევნებში განცდილი მარცხის შემდეგ, ლინდნერი პარტიის ლიდერის თანამდებობიდან გადადგა. დღეს ის კორპორატიულ მრჩევლად მუშაობს კერძო სექტორში. პოლიტიკური ლანდშაფტი ფუნდამენტურად შეიცვალა და FDP აღარ არის ის „მეფის მქმნელი“, რაც ადრე იყო. სხვა პარტიებმა დიდი ხანია აითვისეს FDP-ის ყოფილი ძირითადი პრინციპები, მიიჩნევს ფონ ლუკე: პარტიის ეკონომიკურად ლიბერალური ფრთა გაერთიანდა კონსერვატიულ CDU/CSU-ში ან მიუახლოვდა ულტრამემარჯვენე პოპულისტურ პარტიას „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ (AfD), ხოლო მემარცხენე-ლიბერალური ფრთა ათწლეულების წინ „მწვანეებს“ შეუერთდა. FDP-ის ახალი ლიდერი, დიური, გერმანიაში ნაკლებად ცნობილია. მანამდე ის ბუნდესტაგში პარტიის საპარლამენტო ფრაქციას ხელმძღვანელობდა, როდესაც FDP ჯერ კიდევ კოალიციური მთავრობის ნაწილი იყო SPD-სთან და „მწვანეებთან“ ერთად. ის ოპტიმისტურად არის განწყობილი თავისი პარტიის გადარჩენის მიმართ: „FDP საჭიროა. ადამიანებს ისეთი შთაბეჭდილება რჩებათ, რომ წინა პარტიები, რომლებსაც გერმანიაში ძალაუფლება ეჭირათ – “