გაეროს მომხსენებლის ფრანჩესკა ალბანეზეს ოჯახი ტრამპის ადმინისტრაციას აშშ-ის სანქციების გამო უჩივის

გაეროს ადამიანის უფლებათა სპეციალური მომხსენებლის, ფრანჩესკა ალბანეზეს ოჯახმა, რომელსაც ისრაელის კრიტიკის გამო ივლისიდან აშშ-ის სანქციები ემუქრება, უჩივლა ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციას მისთვის დაწესებული სანქციების გამო. ალბანეზეს მეუღლემ და შვილმა სარჩელი ხუთშაბათს შეიტანეს. მასში ნათქვამია, რომ სანქციები ალბანეზეს დასასჯელად არის მიმართული იმის გამო, რომ ის ყურადღებას ამახვილებს ისრაელის მიერ პალესტინელების მიმართ განხორციელებულ უფლებათა დარღვევებზე. 2022 წლიდან ალბანეზე, იურისტი-მეცნიერი, მუშაობს დასავლეთ სანაპიროსა და ღაზის სპეციალურ მომხსენებლად, სადაც ის აკვირდება პალესტინელების წინააღმდეგ ჩადენილ ადამიანის უფლებათა დარღვევებს. გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭომ ის ამ თანამდებობაზე აირჩია. თუმცა, ტრამპის ადმინისტრაციამ მას სანქციები გასულ ივლისს დაუწესა, მისი როლისთვის „შეუფერებლად“ მიიჩნია და აშშ-ისა და მისი მოკავშირე ისრაელის წინააღმდეგ „მიკერძოებულ და მავნე ქმედებებში“ დაადანაშაულა. ასევე ხაზი გაესვა მის მუშაობას საერთაშორისო სისხლის სამართლის სასამართლოსთან (ICC), რომელმაც — ალბანეზესა და სხვა ექსპერტების რეკომენდაციების განხილვის შემდეგ — ღაზაში ომის დანაშაულებებისთვის ისრაელის პრემიერ-მინისტრის ბენიამინ ნეთანიაჰუსა და თავდაცვის ყოფილი მინისტრის იოავ გალანტის დაკავების ორდერი გასცა. ალბანეზეს ოჯახმა კი მისი კომენტარები სიტყვის თავისუფლების გამოხატულებად დაიცვა, რაც აშშ-ის კონსტიტუციის პირველი შესწორებით არის დაცული. „ფრანჩესკას მიერ ისრაელ-პალესტინის კონფლიქტში მის მიერ დადგენილი ფაქტებისა და სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს მუშაობის შესახებ შეხედულებების გამოხატვა პირველი შესწორების ძირითადი საქმიანობაა“, – ნათქვამია სარჩელში. იტალიის მოქალაქე ალბანეზე დიდი ხანია ისრაელის მთავრობისა და მისი ამერიკელი მოკავშირეების კრიტიკის სამიზნეა პალესტინელების მიმართ განხორციელებული ძალადობის კრიტიკის გამო. მისი საერთაშორისო პროფილი გაიზარდა მას შემდეგ, რაც ისრაელმა 2023 წლის 8 ოქტომბერს ღაზაში გენოციდური ომი წამოიწყო. ექსპერტებისა და ადგილობრივი ჯანდაცვის ოფიციალური პირების ცნობით, ამ კონფლიქტში 75 000-ზე მეტი პალესტინელი დაიღუპა. 2024 წლის მარტში, ომის დაწყებიდან ექვსი თვის შემდეგ, ალბანეზემ მოხსენებაში განაცხადა, რომ მას „საკმარისი საფუძველი“ აქვს იმისა, რომ ღაზაში გენოციდის სტანდარტები მიღწეულია, როგორც ეს გაეროს გენოციდის კონვენციაშია მითითებული. ისრაელმა უარყო ეს დასკვნები. ალბანეზემ, თავის მხრივ, თქვა, რომ გაეროში თავისი განცხადების გაკეთების შემდეგ მას მუქარა დაემუქრა. მისმა საჯარო როლმა და ისრაელის დარღვევების მკვეთრმა დაგმობამ ისრაელისა და აშშ-ის ხელისუფლების მხრიდან ხშირი უკმაყოფილების საგანი გახადა. თუმცა, ხუთშაბათის სარჩელში, ალბანეზეს ოჯახის წევრებმა ეჭვქვეშ დააყენეს, უნდა იქნას თუ არა გამოყენებული აშშ-ის სანქციების ძალაუფლება ადამიანის უფლებების დარღვევის ბრალდებების ჩახშობისთვის. მათ ასევე ხაზი გაუსვეს ალბანეზეს მდგომარეობას, როგორც აშშ-ის მოქალაქის დედას. „არსებითად, ეს საქმე ეხება იმას, შეუძლიათ თუ არა მოპასუხეებს პიროვნების დასანქცირება — მისი და მისი საყვარელი ადამიანების, მათ შორის მისი მოქალაქე ქალიშვილის, სიცოცხლის განადგურება — მხოლოდ იმიტომ, რომ მოპასუხეები არ ეთანხმებიან მათ რეკომენდაციებს ან ეშინიათ მათი დამაჯერებლობის“, – ნათქვამია სასამართლო განცხადებაში. თუმცა, აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა სარჩელი „უსაფუძვლო სამართლებრივ ომად“ შეაფასა. ის ამტკიცებს, რომ ალბანეზეს წინააღმდეგ სანქციები „კანონიერი და მიზანშეწონილია“. სანქციები, როგორც წესი, ბლოკავს ინდივიდის აშშ-ში არსებულ აქტივებს და ხელს უშლის აშშ-ში ნებისმიერ სხვას მათთან საქმიანი ურთიერთობის დამყარებაში. მეორე ვადით დაბრუნების შემდეგ, ტრამპმა სანქციები გამოიყენა ისრაელისა და აშშ-ის ქმედებების რამდენიმე კრიტიკოსის დასასჯელად, მათ შორის ალბანეზეს გარდა სხვა პირების წინააღმდეგაც. გასულ ივნისში, ტრამპის ადმინისტრაციამ სანქციები დაუწესა სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს (ICC) ოთხ მოსამართლეს აშშ-ისა და ისრაელის წინააღმდეგ „უკანონო და უსაფუძვლო ქმედებების“ განხორციელებისთვის. შემდეგ, აგვისტოში, კიდევ ორ ICC მოსამართლეს, ასევე ორ პროკურორსაც დაუწესდა სანქციები. დეკემბერში, ICC-ის კიდევ ორი მოსამართლე დაემატა სიას ღაზაში ისრაელის სავარაუდო ომის დანაშაულების გამოძიებაში მონაწილეობისთვის. მეცნიერების, უფლებადამცველი ჯგუფებისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების მზარდმა რაოდენობამ განაცხადა, რომ ისრაელის ქმედებები ღაზაში გენოციდს უტოლდება. თუმცა, ისრაელმა და აშშ-მ დიდწილად უარყვეს ეს შეფასება. მათ ასევე ეჭვქვეშ დააყენეს, აქვს თუ არა ICC-ს იურისდიქცია მათ ქვეყნებში. მიუხედავად იმისა, რომ აშშ და ისრაელი არ არიან რომის სტატუტის, ICC-ის დამფუძნებელი დოკუმენტის, მონაწილე მხარეები, ორივე ბრალდებული იყო უფლებათა დარღვევებში წევრ ქვეყნებში. ალბანეზეს შემთხვევაში, აშშ-ის მთავრობამ მომხსენებელს ანტისემიტიზმი დასდო ბრალი და გააკრიტიკა ის, რომ ის ხელს უწყობს იმ ამერიკული კომპანიების ბოიკოტს, რომლებიც ისრაელის მიერ პალესტინის ტერიტორიების ოკუპაციაში არიან ჩართული. „ჩვენ არ შევეგუებით პოლიტიკური და ეკონომიკური ომის ამ კამპანიებს, რომლებიც საფრთხეს უქმნის ჩვენს ეროვნულ ინტერესებსა და სუვერენიტეტს“, – განაცხადა აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა სანქციების გამოცხადებისას. თუმცა, ალბანეზემ აღნიშნა, რომ ის კვლავ ერთგული რჩება თავისი საქმიანობის მიმართ, მიუხედავად მისი ცხოვრებისთვის შექმნილი შეფერხებებისა. „ჩემი ქალიშვილი ამერიკელია. მე ვცხოვრობდი აშშ-ში და იქ მაქვს გარკვეული აქტივები. ასე რომ, რა თქმა უნდა, ეს ზიანს მომაყენებს“, – თქვა ალბანეზემ სანქციების გამოცხადების შემდეგ. „რა შემიძლია გავაკეთო? მე ყველაფერი კეთილსინდისიერად გავაკეთე და ვიცი, რომ სამართლიანობისადმი ჩემი ერთგულება უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე პირადი ინტერესები.“