ბევრი ტურისტული მიმართულება დამსვენებლების სიმრავლისგან იტანჯება. მაშ, რა აქცევს გარკვეულ ადგილებს ტურისტულ მაგნიტებად? ეს მხოლოდ ცნობილი ღირსშესანიშნაობები არ არის. არასოდეს აქამდე ამდენი ადამიანი არ მოგზაურობდა მსოფლიოში. გაეროს მსოფლიო ტურიზმის ორგანიზაციის მსოფლიო ტურიზმის ბარომეტრის თანახმად, 2025 წელს გლობალურად 1.52 მილიარდი საერთაშორისო ტურისტი დაფიქსირდა – თითქმის 60 მილიონით მეტი, ვიდრე 2024 წელს. ევროპა კვლავ რჩება მსოფლიოს ყველაზე პოპულარულ მიმართულებად, სადაც დაახლოებით 793 მილიონი საერთაშორისო ვიზიტორი მიიღო. ამ ტურისტული ბუმის ფონზე, სულ უფრო მეტი მიმართულება აღწევს თავის ზღვარს, რაც რეგიონულ ხელისუფლებას უბიძგებს, შეეცადოს შეამციროს ის უარყოფითი ეფექტები, რაც ვიზიტორების დიდ რაოდენობას შეუძლია გამოიწვიოს. მათ შორის არის პარიზი და ბარსელონა – მსოფლიოს ორი ყველაზე მონახულებადი ქალაქი. ანტი-ტურისტული პროტესტები რეგულარულად იმართება ესპანეთში, ბარსელონა კი ყველაზე საკამათო ქალაქია. ბარსელონაში პოლიტიკოსებმა ცოტა ხნის წინ გადაწყვიტეს ღამის ტურისტული გადასახადის გაორმაგება, ხოლო პარიზმა საკუთარი გადასახადი მკვეთრად გაზარდა 2024 წელს. რომმა განსხვავებული მიდგომა აირჩია: ღირსშესანიშნაობების დამთვალიერებლებმა ახლა შესასვლელი გადასახადი უნდა გადაიხადონ ცნობილი ტრევის შადრევნის სანახავად. ვენეციამ, ამასობაში, 2024 წლის ზაფხულში ერთდღიანი ვიზიტორებისთვის გადასახადი შემოიღო. „მნიშვნელოვანია განვასხვავოთ ღირსშესანიშნაობების დათვალიერება და სანაპიროზე მოგზაურობები ან დასვენებაზე ორიენტირებული არდადეგები“, – განაცხადა ჰასო შპოდემ, ისტორიკოსმა და ბერლინის ტექნიკური უნივერსიტეტის ტურიზმის არქივის დირექტორმა, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში იკვლევს ტურიზმს. ისეთ ქალაქებში, როგორიცაა პარიზი, ბარსელონა, რომი და ვენეცია, საკულტო ღირსშესანიშნაობები ცენტრალურ როლს ასრულებენ ვიზიტორების მოზიდვაში. ყოველივე ამის შემდეგ, ეიფელის კოშკი, საგრადა ფამილია და კოლოსეუმი მრავალი ადამიანის სანახავი ადგილების სიაში წამყვან პოზიციას იკავებენ. ბოლო წლებში მოგზაურობა ასევე უფრო ხელმისაწვდომი გახდა – ნაწილობრივ ბიუჯეტური ავიახაზებისა და მოკლევადიანი გაქირავების ზრდის წყალობით – რაც უფრო ფართო საზოგადოებას უადვილებს დიდი ხნის ნანატრი სამოგზაურო ოცნებების განხორციელებას. შპოდეს თქმით, ევროპაში მიმავალი ტურისტების უმეტესობას მაინც მზე და ქვიშა ერჩივნა. მართლაც, გერმანიის ფედერალური სტატისტიკის სამსახურის მიერ გასულ წელს გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, ევროპაში ტურისტული აქტივობა ყველაზე მაღალია ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე. რეიტინგი ადარებს ღამისთევების რაოდენობას მოცემულ ადგილას მცხოვრებთა რაოდენობას. „გარდა საიმედო კარგი ამინდისა და სასიამოვნო ცურვის პირობებისა, სანაპირო მიმართულებას აუცილებლად არ სჭირდება რაიმე განსაკუთრებული, რომ ხალხი მიიზიდოს“, – განაცხადა შპოდემ. მან მაგალითად ესპანეთის კოსტა ბრავას კურორტი ლორეტ დე მარის მაგალითი მოიყვანა. ეს საკურორტო ზონა მაშინ გაჩნდა, როდესაც სტრატეგებმა და ინვესტორებმა გადაწყვიტეს მიძინებული მეთევზეთა სოფელი ტურისტულ ცენტრად გადაექციათ, ისტორიული შენობები მაღლივი კორპუსებით შეცვალეს. სამიზნე აუდიტორია თავდაპირველად შეძლებულები, მოგვიანებით კი წვეულებების მოყვარული ახალგაზრდები იყვნენ. დღეს ათობით სასტუმროა ხელოვნურად შექმნილ სანაპიროზე. „ეს მარტივად შეიძლებოდა გაკეთებულიყო 100 კილომეტრით (62 მილი) მოშორებით“, – ამბობს შპოდე და ხაზს უსვამს, რომ ეს უფრო განვითარებასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილება იყო, ვიდრე ადგილის კულტურასა თუ ისტორიასთან მიბმული. მაგრამ, შპოდეს თქმით, მასობრივი ტურისტული მიმართულების განვითარების ყველაზე მნიშვნელოვანი პირობა ხელმისაწვდომობაა. როდესაც ტურიზმი თანამედროვე გაგებით პირველად გაჩნდა მე-19 საუკუნის ბრიტანეთში, ეს უპირველეს ყოვლისა რკინიგზას გულისხმობდა. იმ დროს სამეფო ოჯახი უპირატესობას ანიჭებდა ზღვისპირა კურორტ ბრაიტონს, რომელიც ლონდონიდან დაახლოებით 85 კილომეტრით (52 მილი) სამხრეთით მდებარეობს. თუმცა, ჩვეულებრივი ბრიტანელებისთვის სანაპირო დიდწილად მიუწვდომელი იყო. არისტოკრატია ერთმანეთში ისვენებდა – 1841 წლამდე, სანამ რკინიგზის ხაზმა ლონდონი ზღვისპირეთს დაუკავშირა. თითქმის ღამით, ბრაიტონი ტურისტულ ცენტრად გადაიქცა. „სამეფო ოჯახი გაიქცა, და დღეს ეს ბალერმანის მსგავსია ელ არენალში“, – ამბობს შპოდე და გულისხმობს ესპანეთის კუნძულ მალიორკაზე არსებულ წვეულებების რაიონს, რომელიც ცნობილია ნასვამი ტურისტების სიმრავლით. ბალეარის კუნძულ მალიორკაზე, დედაქალაქ პალმასთან ახლოს მდებარე პლაჟის გრძელი მონაკვეთი – პლაია დე პალმა, სადაც ცნობილი ბალერმანის წვეულების ზონაა – არის ევროპაში გადაჭარბებული ტურიზმის მსხვერპლი ერთ-ერთი ყველაზე ნათელი მაგალითი. ხელმისაწვდომობამ გადამწყვეტი როლი ითამაშა ტურისტულ ბუმში, რომელიც 1960-იან წლებში დაიწყო. რეაქტიულმა თვითმფრინავებმა შეცვალეს პროპელერული თვითმფრინავები, მალიორკაზე მოგზაურობა გაიაფდა, გაჩნდა პაკეტური არდადეგები და აეროპორტი სტაბილურად გაფართოვდა, განმარტავს შპოდე. დღეს აეროპორტში ყოველწლიურად დაახლოებით 34 მილიონი მგზავრი გადის, რაც მალიორკას ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე ადვილად მისადგომ საჰაერო მიმართულებად აქცევს. ამას ემატება სტაბილურად მზარდი საკრუიზო ინდუსტრია, რომელიც, ისევე როგორც ბევრ სხვა ადგილას, აგრძელებს ვიზიტორთა რაოდენობის ზრდას. ბოლო წლებში, Instagram-ისა და TikTok-ის მსგავსმა პლატფორმებმა ასევე უფრო მეტი ტურისტი მიიყვანა კონკრეტულ მიმართულებებამდე – როგორიცაა ცნობილი ბერძნული კუნძული სანტორინი – რაც ხშირად მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს გადაჭარბებულ ტურიზმს.