ევროპის უმნიშვნელოვანეს კლიმატურ კანონზე, ემისიებით ვაჭრობის სისტემაზე (EVS) განხორციელებულმა თავდასხმამ, მწვანე რეგულაციების წინააღმდეგ ბრძოლა სრულიად ახალ დონეზე აიყვანა. ბრიუსელი — გასულ კვირას ევროკავშირის კლიმატური ძალისხმევის საფუძვლებმა ზეწოლის ქვეშ დაიწყო რყევა. თვეების განმავლობაში, ევროპის დედაქალაქები აკრიტიკებდნენ ბლოკის გარემოსდაცვით პოლიტიკას და ამტკიცებდნენ, რომ მძიმე მწვანე წესები ახშობდა მათ ეკონომიკას. თუმცა, გლობალური დათბობის შესანელებლად ევროკავშირის ყველაზე დიდი იარაღი ხელშეუხებელი რჩებოდა. ეს ტაბუ გასულ კვირას დაირღვა ორ ზედიზედ გამართულ სამიტზე, რომლებიც კონტინენტის ეკონომიკური პრობლემების მოგვარებაზე იყო ორიენტირებული. ლიდერებმა განაცხადეს, რომ ევროკავშირის ემისიებით ვაჭრობის სისტემის (EVS) ფარგლებში ნახშირბადის მაღალი ფასები შემაშფოთებელი სიმპტომი იყო, რომელიც გამოსწორებას საჭიროებდა. ეს იყო დიაგნოზი, რომელმაც ევროკავშირის მწვანე კანონმდებლობის გულში დაარტყა. ბლოკის მძიმე მრეწველობის დიდმა ნაწილმა დიდი ხანია გამოთქვა პრეტენზია EVS-ის მიმართ — 20 წლის პოლიტიკა, რომელიც მათ ავალდებულებს გადაიხადონ მათი ქარხნების პლანეტის გამათბობელი ემისიებისთვის. ოთხშაბათს, ანტვერპენში გამართულ შეხვედრაზე, მათ უმსხვილესი შეტევა განახორციელეს და ევროკავშირის ლიდერებს მოუწოდეს, შეემცირებინათ დაბინძურების ფასი. „ნახშირბადის ხარჯების ზრდა ღირებულებათა ჯაჭვებს ევროპიდან გააქვს“, — განუცხადა გერმანული ქიმიური გიგანტის BASF-ის აღმასრულებელმა დირექტორმა მარკუს კამიეთმა აუდიტორიას ანტვერპენში და გააფრთხილა, რომ ზიანი უკვე მიმდინარეობდა. მიუხედავად იმისა, რომ ევროპის ზოგიერთი მაღალი რანგის პოლიტიკოსი EVS-ის დასაცავად მივარდა, ბევრმა შანსი ხელიდან არ გაუშვა და სისტემა გააკრიტიკა. აღსანიშნავია, რომ გერმანიის კანცლერმა ფრიდრიხ მერცმა თავი ფართომასშტაბიანი რეფორმების მომხრედ წარმოაჩინა, თუმცა მოგვიანებით გარკვეულწილად უკან დაიხია. დიპლომატების თქმით, ხუთშაბათს ბელგიის ალდენ-ბიზენის ციხესიმაგრეში გამართულ ევროკავშირის ლიდერების სამიტზე, რამდენიმე ქვეყანამ ბლოკის ნახშირბადის ფასი პრობლემად მიიჩნია. შეტევებმა ბაზარი შეაშფოთა: ნახშირბადის ფასი ორშაბათს 81 ევროდან პარასკევს 72 ევროზე დაბლა დაეცა. EVS-ზე მზარდი შეტევები ევროპის მწვანე შეთანხმებისთვის სახიფათო მომენტს აღნიშნავს, რომელიც ფართომასშტაბიანი დერეგულაციის კამპანიის ფარგლებში იცლება შინაარსისგან და კარგავს ძალას. ამ დრომდე, პოლიტიკოსები მწვანე კანონმდებლობას ცვლიდნენ, რომელიც ადგენს ანგარიშგების წესებს კომპანიებისთვის ან ქვე-მიზნებს კონკრეტული სექტორებისთვის, როგორიცაა ავტომობილები — მაგრამ არა ტვირთამწე სვეტებს. თუმცა, წელს ეს სვეტები გადახედვის საგანია. ევროკომისია ზაფხულის შემდეგ შემოგვთავაზებს ცვლილებებს ძირითადი მწვანე მმართველობის წესებში, ეროვნული ემისიების სამიზნეებსა და ნახშირბადის შთანთქმის მიზნებში, ხოლო ივლისისთვის EVS-ის ხელახალი შეფასება უნდა მოხდეს. გასულ კვირას „ევროპის ინდუსტრიული საზოგადოების ნაწილის მიერ EVS-ის წინააღმდეგ საკმაოდ კარგად ორკესტრირებულ კამპანიას ჰგავს, რაც მიზნად ისახავს მომავალი EVS-ის გადახედვის ბარის დაწევას“, — განაცხადა მარკუს ფერდინანდმა, ნახშირბადის ბაზრის ანალიზის ფირმა Veyt-ის მთავარმა ანალიტიკოსმა. მაშინაც კი, თუ ზოგიერთმა, მაგალითად მერცმა, უკან დაიხია თავისი კომენტარებიდან, „ზიანი უკვე მიყენებულია“, — თქვა ფერდინანდმა. „ბაზარმა ძალიან მოკლე პერიოდში დაახლოებით 10 ევრო დაკარგა. ეს აშკარად სისტემის გრძელვადიანი სტაბილურობისადმი ნდობის ეროზიის ნიშანია“. დასუსტებულ EVS-ს შორსმიმავალი შედეგები აქვს ევროკავშირის ეკონომიკისა და კლიმატური ამბიციებისთვის. სისტემა არეგულირებს ევროკავშირის ემისიების დაახლოებით ნახევარს და უაღრესად წარმატებული იყო: მისი 2005 წელს დანერგვის შემდეგ, დაფარულ სექტორებში — ქარხნებში, ელექტროსადგურებში, ავიაციასა და გადაზიდვებში — დაბინძურება განახევრდა. (ამის საპირისპიროდ, EVS-ით არ დაფარული ემისიები დაახლოებით 20 პროცენტით შემცირდა.) „ის ძირითადად ამბობს, თუ გინდა დააბინძურო, იხდი. თუ არ გინდა გადაიხადო, ინოვაცია უნდა განახორციელო. და ეს მოხდა“, — განაცხადა კომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა EVS-ის კრიტიკის საპასუხოდ ხუთშაბათის სამიტის შემდეგ ალდენ-ბიზენში. EVS კომპანიებს ავალდებულებს, ჰქონდეთ ნებართვა ყოველი ტონა CO2-ისთვის, რომელსაც ისინი გამოყოფენ. მათ შეუძლიათ მათი ყიდვა და გაყიდვა ბაზარზე, ხოლო ნებართვების რაოდენობა დროთა განმავლობაში თანდათან მცირდება, რაც ამცირებს საერთო შესაძლო ემისიებს. ეს მექანიზმი, გარდა იმისა, რომ კლიმატის ზიანის გამკლავების ხარჯებს საზოგადოებიდან მის გამომწვევებზე გადააქვს, ხელს უწყობს ინვესტიციებს სუფთა წარმოებაში. ბოლოდროინდელმა რეფორმებმა ნებართვის ფასი 2010-იან წლებში დაახლოებით 10 ევროდან ახლა დაახლოებით 80 ევრომდე გაზარდა. სისტემა უყვართ მწვანე რეგულაციების კონსერვატორ კრიტიკოსებსაც კი, რადგან სხვა კლიმატის პოლიტიკისგან განსხვავებით, EVS არის ბაზარზე დაფუძნებული ინსტრუმენტი და სრულად ტექნოლოგიურად ნეიტრალური — ის კომპანიებს არ ეუბნება, როგორ შეამცირონ ემისიები. თუმცა, მზარდი ფასი უკმაყოფილებას იწვევს. მაღალი ფასები აძლიერებს კომპანიების მოტივაციას ემისიების შესამცირებლად და ამით ძვირადღირებულ სუფთა ტექნოლოგიებს, როგორიცაა ნახშირბადის დაჭერა, საიმედო ინვესტიციებად აქცევს. მაგრამ ისინი ასევე ზრდის კომპანიების საოპერაციო ხარჯებს — თუმცა უმნიშვნელოდ, რადგან ევროპის მაღალი ენერგეტიკული ფასები, გამოწვეული იმპორტირებული წიაღისეული საწვავის ხარჯებით, გაცილებით დიდ პრობლემას წარმოადგენს. „თუ მაღალი ენერგეტიკული ფასები გვაქვს, EVS-ის პრინციპებზე უარის თქმა მართლაც შარვალში მოშარდვას ჰგავს: მოკლევადიან შვებას იძლევა — მაგრამ გრძელვადიან პერსპექტივაში საკუთარ თავს ვსჯით“, — განაცხადა შვედმა ცენტრისტმა ევროპარლამენტარმა ემა ვიესნერმა. „ჩვენი ნავთობისა და გაზის დამოკიდებულების შენარჩუნება მართლაც ყველაზე ეფექტური გზაა მრეწველობის მაღალ ფასებში და დიდ დაუცველობაში ჩასაყენებლად.“