ჩრდილოეთ ეთიოპიაში ომის განახლების შიში ბევრ ადამიანს აიძულებს დატოვოს ტიგრაის რეგიონი, სამოქალაქო ომის დასრულებიდან სამ წელზე მეტი ხნის შემდეგ. „ვისაც ამის საშუალება აქვს, თვითმფრინავით მიფრინავს, ვისაც არა – ავტობუსებს იყენებს“, – განუცხადა BBC-ს ქალაქ მაკალეში მცხოვრებმა ერთ-ერთმა პირმა და დასძინა, რომ ახალგაზრდების დიდი რაოდენობა დედაქალაქ ადის-აბებაში მიემართებოდა. საქონლის ფასები მკვეთრად იზრდება, რადგან ხალხი აუცილებელი პროდუქტებით მარაგდება, ხოლო ბანკებიდან ფულის მასობრივმა გამოტანამ გამოიწვია, რომ ახლა ნაღდი ფულის გამოტანაზე დღიური ლიმიტი დაწესებულია და ის დაახლოებით 2,000 ბირს ($13; £10) შეადგენს ერთ ადამიანზე. ნაღდი ფულის დეფიციტი, რომელიც 2022 წლის ნოემბერში დასრულებულ სასტიკ ორწლიან კონფლიქტს მოგვაგონებს, ნიშნავს, რომ მსხვილი გადარიცხვების მსურველებს ხშირად უწევთ დამატებითი საფასურის გადახდა ელექტრონულად განსახორციელებლად. ეთიოპიის მთავრობასა და ტიგრაის ხალხის განმათავისუფლებელ ფრონტს (TPLF) შორის სამოქალაქო ომმა, აფრიკის კავშირის (AU) წარმომადგენლის ცნობით, დაახლოებით 600 000 ადამიანი იმსხვერპლა და რეგიონი შიმშილის ზღვარზე მიიყვანა. ამიტომ, დიდი აღფრთოვანებითა და შვებით შეხვდნენ შეთანხმებას, რომელიც AU-მ 2022 წლის ნოემბერში დადო. სამხრეთ აფრიკის დედაქალაქ პრეტორიაში მისი ხელმოწერის შემდეგ, იარაღი გაჩუმდა, აღდგა ძირითადი სერვისები და ტიგრაიში ნორმალური ცხოვრება დაბრუნდა. თუმცა, მაშინვე გაჩნდა შიში ხელმოწერის ცერემონიაზე კონფლიქტში მონაწილე ორი მხარის არყოფნის გამო: ეთიოპიის მთავრობა მას შემდეგ დაუპირისპირდა როგორც თავის ყოფილ მოკავშირე ერითრეას, ისე ამჰარის შეიარაღებულ მილიციებს. და რადგან ქვეყანა ივნისში დანიშნული არჩევნებისკენ მიემართება, მთავრობა ასევე დაპირისპირებაშია TPLF-თან ტიგრაიში სადავო ტერიტორიების მომავლის გადაუჭრელობის გამო, როგორიცაა ამჰარის ძალების მიერ ოკუპირებული ტერიტორიები. ამ ყველაფერმა გამოიწვია საყოველთაო უნდობლობა და ნიშნავს, რომ პრეტორიის შეთანხმება სწრაფად იშლება. ჩრდილოეთ ეთიოპიაში ჯარების მობილიზაციის შესახებ ცნობები ვრცელდება და გაერომ მას შემდეგ რეგიონში არსებული მდგომარეობა „უკიდურესად არასტაბილურად“ შეაფასა. იანვრის ბოლოს მოკლევადიანი შეტაკებები დაფიქსირდა ფედერალურ ჯარებსა და ტიგრაელ მებრძოლებს შორის, რომლებიც ამჰარის კონტროლის ქვეშ მყოფი ტერიტორიების დაბრუნებას ითხოვენ. რეგიონს დრონები დაესხნენ თავს და ტიგრაის ქალაქების მიმართულებით ფრენები თითქმის ერთი კვირით შეჩერდა. ეთიოპიამ ასევე ერითრეა ტიგრაის ძალების მხარდაჭერით ჩარევაში დაადანაშაულა, რასაც ერითრეა უარყოფს. ადის-აბაბის ხელისუფლება TPLF-სა და ასმარას შორის მზარდ სიახლოვეს საფრთხედ მიიჩნევს. გასულ ოქტომბერს ეთიოპიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა გაეროს ხელმძღვანელს წერილი მისწერა, სადაც ნათქვამია, რომ ერითრეა „TPLF-ის შიგნით არსებულ ხისტი ხაზის მომხრეებთან“ ალიანსს ქმნიდა ეთიოპიის წინააღმდეგ „ომის გასაჩაღებლად“. გასულ კვირას TPLF-ის ხელმძღვანელმა დებრეციონ გებრემიქაელმა განაცხადა, რომ ომი „ელოდება“ ტიგრაის და „ხალხი... ვალდებული იქნება წინააღმდეგობა გაუწიოს აგრესიას და დაიცვას თავი არსებობის შესანარჩუნებლად“. მას სურს დაიბრუნოს ომის დროს დაკარგული ტერიტორია, როგორიცაა დასავლეთ ტიგრაი. კონფლიქტის დროს დაახლოებით მილიონი ადამიანი გაიქცა ამ ტერიტორიიდან და ტიგრაის მასშტაბით დროებით ბანაკებში ცუდ პირობებში ცხოვრობდა. მათ სახლში დაბრუნება ვერ შეძლეს. ამ კვირის დასაწყისში საარჩევნო საბჭოს მიერ მიღებულმა გადაწყვეტილებამ, რომ ივნისში სადავო ტერიტორიები დამოუკიდებლად მისცემდნენ ხმას – არც ამჰარის და არც ტიგრაის იურისდიქციის ქვეშ – კიდევ უფრო გააღიზიანა მრავალი ტიგრაელი. TPLF-ს, რომელიც ომის დროს ტერორისტულ ჯგუფად იყო გამოცხადებული, ასევე სურს, რომ მისი იურიდიული სტატუსი, როგორც პოლიტიკური პარტიის, აღდგეს. თუმცა, პროცესს თან ახლდა უთანხმოებები და საარჩევნო საბჭომ გააუქმა TPLF-ის ლიცენზია, რაც ნიშნავს, რომ მას არ შეუძლია მონაწილეობა მიიღოს მომავალ არჩევნებში. TPLF თავად დაიყო ფრაქციებად, ზოგიერთმა წევრმა ახალი პარტია დააფუძნა, რამაც უკვე დაძაბული სიტუაცია კიდევ უფრო გაართულა. პარტია ეთიოპიის პოლიტიკურ ლანდშაფტს ორი ათწლეულის განმავლობაში დომინირებდა, სანამ აბი აჰმედი 2018 წელს პრემიერ-მინისტრი გახდა და ახალი პარტია შექმნა, რომელშიც TPLF-ის ლიდერებმა გაწევრებაზე უარი განაცხადეს. აბის მომხრეები TPLF-ში დარჩენილებს „ხისტი ხაზის მომხრეებად“ მიიჩნევენ, ადანაშაულებენ მათ სამშვიდობო შეთანხმების არასათანადოდ განხორციელებასა და ერითრეასთან დაახლოებაში – რამაც რეგიონში ერთგულება 2020 წლის სიტუაციისგან მკვეთრად განსხვავებული გახადა. ორ მეზობელს დიდი ხანია არასტაბილური ურთიერთობა აქვთ – მეგობრობიდან მტრობაში გადასვლა. ერითრეა ოფიციალურად გამოეყო ეთიოპიას 1993 წელს, მაგრამ მოგვიანებით სასიკვდილო სასაზღვრო ომი აწარმოა. ფაქტობრივად, აბიმ ნობელის მშვიდობის პრემია 2019 წელს მოიპოვა ერითრეასთან 20-წლიანი სამხედრო ჩიხის დასრულებისთვის. თუმცა, ტიგრაის ომის დროს კიდევ უფრო გამყარებული მეგობრული ურთიერთობები წითელი ზღვის გამო სიტყვიერ ომში გადაიზარდა. ეს იმიტომ, რომ ეთიოპიამ, მსოფლიოს ყველაზე დასახლებულმა ზღვაზე გასასვლელის არმქონე ქვეყანამ, დაკარგა წითელი ზღვის პორტები, როდესაც ერითრეამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა – თან წაიღო 1,350 კმ (840 მილი) სანაპირო ზოლი. აბისთვის ეს ეგზისტენციალურ კრიზისად იქცა და ის ერითრეის სამხრეთით მდებარე პორტ ასაბის (საზღვრიდან დაახლოებით 60 კმ) ფლობას ითხოვს და ძალის გამოყენებით მისი ხელში ჩაგდების სურვილზე მიანიშნა. „წითელი ზღვა და ეთიოპია სამუდამოდ განცალკევებულად ვერ დარჩებიან“, – განაცხადა აბიმ პარლამენტში ბოლო გამოსვლისას. დაბალი ინტენსივობის აჯანყება ამჰარაში 2023 წლიდან გრძელდება.