აშშ-ის პრეზიდენტმა ტრამპმა განახორციელა ირანზე თავდასხმის მუქარა, რამაც მსოფლიო ყურადღება ჰორმუზის სრუტეზე გადაიტანა – ნავთობის ყველაზე კრიტიკულ სატრანზიტო გზაზე. ირანი მრავალჯერ დაიმუქრა ამ სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი წყლის გზის გადაკეტვით. შეერთებული შტატებისა და ისრაელის მიერ ირანზე შაბათს (28 თებერვალს) განხორციელებული თავდასხმა, არის ესკალაცია, რამაც შესაძლოა გამოიწვიოს ჰორმუზის სრუტის – სპარსეთის ყურის შესართავთან მდებარე ნავთობის მთავარი გადამზიდავი მარშრუტის – სრული გადაკეტვა. ირანი მრავალჯერ დაიმუქრა სრუტის ჩაკეტვით, რითაც მიანიშნებდა, რომ მას შეუძლია შეაფერხოს სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი საზღვაო არტერია, რომელიც მსოფლიო ნავთობის მოხმარების მეხუთედს ატარებს. თუმცა, თეირანს არასდროს განუხორციელებია სრუტეზე წვდომის სრულად გადაკეტვის მუქარა, რადგან ეს ხელს შეუშლიდა საკუთარი ნავთობის საზღვარგარეთ გაგზავნას და სავარაუდოდ სწრაფ საერთაშორისო რეაგირებას გამოიწვევდა. თუ ირანი მუქარას შეასრულებდა, ნავთობის ფასები მკვეთრად მოიმატებდა, რაც უზარმაზარ დარტყმას მიაყენებდა გლობალურ ეკონომიკას. თებერვალში ნავთობის ფასებმა ბოლო თვეების განმავლობაში უმაღლეს დონეს მიაღწია, რადგან ტრეიდერები შეშფოთებულნი იყვნენ აშშ-ის სამხედრო დარტყმების შედეგებით ირანზე. შაბათს, ჰორმუზის სრუტეში მიმოსვლა ფაქტობრივად შეჩერდა, რადგან ნავთობის რამდენიმე გადამზიდავმა და ტრეიდერმა შეაჩერა ენერგეტიკული ტვირთების გაგზავნა ამ წყლის გზით, უსაფრთხოების შეშფოთებისა და ხელისუფლების გაფრთხილებების ფონზე. „როგორც ჩანს, ეს გამოწვეულია გაზრდილი დაძაბულობით და გემთმფლობელებისა და სადაზღვევო კომპანიების პრევენციული გადაწყვეტილებებით, და არა ირანის მიერ დადასტურებული ფიზიკური ბლოკადით,“ – წერს ჰორხე ლეონი, Rystad Energy-ის უფროსი ვიცე-პრეზიდენტი და გეოპოლიტიკური ანალიზის ხელმძღვანელი, კლიენტებისთვის მიწერილ წერილში. „თუმცა, ბაზრის პერსპექტივიდან გამომდინარე, განსხვავება მეორეხარისხოვანია. სრუტე ძალის გამოყენებით არის ჩაკეტილი თუ რისკის თავიდან აცილების გამო მიუწვდომელი ხდება, ნაკადებზე გავლენა დიდწილად იგივეა.“ ჰორმუზის სრუტე არის საკვანძო წყლის გზა, რომელიც მდებარეობს ომანსა და ირანს შორის და აკავშირებს სპარსეთის ყურეს ომანის ყურესთან და არაბეთის ზღვასთან. აშშ-ის ენერგეტიკის საინფორმაციო ადმინისტრაცია (EIA) მას აღწერს, როგორც „მსოფლიოს ყველაზე მნიშვნელოვან ნავთობის სატრანზიტო კრიტიკულ წერტილს“. მის ყველაზე ვიწრო ადგილას, წყლის გზა მხოლოდ 33 კილომეტრი (21 მილი) სიგანისაა, ხოლო გადაზიდვის ზოლი ორივე მიმართულებით მხოლოდ 2 მილი სიგანისაა, რაც მას გადატვირთულსა და საშიშს ხდის. ოპეკ-ის ქვეყნების, როგორიცაა საუდის არაბეთი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, ქუვეითი და ერაყი, მიერ სპარსეთის ყურის რეგიონის ნავთობის საბადოებიდან მოპოვებული და გლობალურად მოხმარებული ნედლი ნავთობის დიდი მოცულობები სრუტეზე გადის. ენერგეტიკისა და სატვირთო ბაზრის კონსულტანტი Vortexa-ს მონაცემებით, ყოველდღიურად დაახლოებით 20 მილიონი ბარელი ნედლი ნავთობი, კონდენსატი და საწვავი გადის ამ წყლის გზით. ყატარი, თხევადი ბუნებრივი აირის (LNG) ერთ-ერთი უმსხვილესი მწარმოებელი მსოფლიოში, ძლიერ არის დამოკიდებული სრუტეზე თავისი LNG ექსპორტისთვის. ნავთობის ნაკადების ნებისმიერმა ხანგრძლივმა ბლოკადამ ან შეფერხებამ შეიძლება გამოიწვიოს ნედლი ნავთობის ფასების მკვეთრი ზრდა და ძლიერ დააზარალოს ენერგორესურსების იმპორტიორები, განსაკუთრებით აზიაში. წყლის გზა ასევე ყურადღების ცენტრში იყო გასულ წელს ისრაელსა და ირანს შორის კონფლიქტის დროს. ივნისში მიმდინარე 12-დღიანი ომის დროს, თუმცა, რეგიონში კომერციულ გადაზიდვებზე დიდი თავდასხმები არ მომხდარა. მაგრამ გემთმფლობელები ფრთხილად იყვნენ წყლის გზის გამოყენებასთან დაკავშირებით, და ზოგიერთმა გემმა გაამკაცრა უსაფრთხოების ზომები, ზოგიერთმა კი გააუქმა იქაური მარშრუტები კონფლიქტის დროს. გასული წლის დაპირისპირებისას, წყლის გზის ირგვლივ და უფრო ფართო ყურეში მკვეთრად გაიზარდა ელექტრონული ჩარევა კომერციული გემების სანავიგაციო სისტემებში, განუცხადეს საზღვაო წყაროებმა Reuters-ის საინფორმაციო სააგენტოს. EIA-ის შეფასებით, სრუტის გავლით ნედლი ნავთობისა და სხვა საწვავის გადაზიდვების 82% აზიელ მომხმარებლებზე მოდიოდა. ჩინეთი, ინდოეთი, იაპონია და სამხრეთ კორეა იყო მთავარი დანიშნულების ადგილები, ამ ოთხ ქვეყანაზე ერთად მოდიოდა სრუტის გავლით ნედლი ნავთობისა და კონდენსატის ნაკადების თითქმის 70%. მიწოდების შეფერხებები, სავარაუდოდ, ყველაზე მეტად ამ ბაზრებს დააზარალებდა. გრძელვადიანმა დახურვამ ასევე შეიძლება საფრთხე შეუქმნას თეირანის კავშირებს ყურის არაბულ სახელმწიფოებთან, როგორიცაა საუდის არაბეთი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები – ქვეყნები, რომლებთანაც ირანმა ბოლო წლებში საგულდაგულოდ გააუმჯობესა ურთიერთობები. უფრო მეტიც, ექსპერტების აზრით, თავად თეირანიც ეყრდნობა ჰორმუზის სრუტეს ნავთობის საექსპორტო პარტნიორებისთვის, მაგალითად ჩინეთისთვის, გასაგზავნად, რაც სრუტის ჩაკეტვას კონტრპროდუქტიულს ხდის. ყურის არაბულმა სახელმწიფოებმა, როგორიცაა საუდის არაბეთი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები, ბოლო წლებში სრუტის გვერდის ავლის ალტერნატიული მარშრუტები მოძებნეს. ორივე ქვეყანამ შექმნა ინფრასტრუქტურა ნედლი ნავთობის ნაწილის სხვა მარშრუტებით ტრანსპორტირებისთვის. საუდის არაბეთი, მაგალითად, ოპერირებს აღმოსავლეთ-დასავლეთის ნედლი ნავთობის მილსადენს, რომლის სიმძლავრეც დღეში 5 მილიონი ბარელია, ხოლო არაბთა გაერთიანებულ საამიროებს აქვთ მილსადენი, რომელიც აკავშირებს მის ხმელეთის ნავთობის საბადოებს ფუჯაირას საექსპორტო ტერმინალთან ომანის ყურეში. EIA-ის შეფასებით, წყლის გზაზე შეფერხებების შემთხვევაში, დღეში დაახლოებით 2.6 მილიონი ბარელი ნედლი ნავთობის ჰორმუზის სრუტის გვერდის ავლით გადაზიდვა შეიძლება მოხდეს.