ჩინეთის ნავთობის ბალანსი და ენერგეტიკული უსაფრთხოების გამოწვევები ტრამპის ქმედებების ფონზე

დონალდ ტრამპის ქმედებებმა ჩინეთის ორ მთავარ მომწოდებელთან მიმართებაში გააცოცხლა დებატები ქვეყნის მყიფე ნავთობის ბალანსის შესახებ. საშინაო წარმოების სტაგნაციისა და ნავთობის საბადოების დაბერების ფონზე, რამდენად რეალურია წარმოების გაზრდა? ჩინეთს იმპორტირებული ნავთობის მეხუთედამდე ირანიდან, ხოლო 4-5% ვენესუელიდან შემოაქვს, ხშირად ფარული არხებით, აშშ-ის სანქციების გვერდის ავლით – ან სულ მცირე, ასე იყო ბოლოდროინდელ შეფერხებებამდე. აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის ამ თვის დასაწყისში მიღებულმა გადაწყვეტილებამ, რომელიც ვენესუელას მრავალწლიანი ლიდერის, ნიკოლას მადუროს გადაყენებას, მისი ნავთობის აშშ-ისკენ გადამისამართებას და ირანთან დაკავშირებულ ვაჭრობაზე 25%-იანი ტარიფების დაწესებას გულისხმობდა, სერიოზული კითხვები გააჩინა მსოფლიოს მეორე უმსხვილესი ეკონომიკის ენერგეტიკული უსაფრთხოების შესახებ. ნავთობის ფასები მოკლედ გაიზარდა შიშის გამო, რომ ჩინეთისთვის განკუთვნილი ირანული შეღავათიანი მარაგები შესაძლოა დაზარალდეს, ექსპერტები კი აფრთხილებდნენ, რომ აშშ-ის მიერ ვენესუელასთან დაკავშირებული ნავთობტანკერების დაყადაღებამ შესაძლოა კიდევ უფრო შეზღუდოს მიწოდება. ამასობაში, პეკინს შეზღუდული შესაძლებლობები აქვს საშინაო ნავთობის წარმოებაზე დაყრდნობით არსებული ხარვეზის შესავსებად. ვინაიდან ჩინეთის იმპორტირებული ნავთობის უმეტესი ნაწილი ვიწრო, გადატვირთული მალაკის სრუტის გავლით ხორციელდება, პეკინი ამ მარშრუტს დიდი ხანია სტრატეგიულად მოწყვლადად მიიჩნევს. სრუტე, რომელსაც აშშ-ის საზღვაო ფლოტი პატრულირებს, პოტენციურ პრობლემურ წერტილად იქცა ტრამპის პირველი ვადის განმავლობაში, როდესაც ვაშინგტონთან ორმხრივი დაძაბულობა გაიზარდა. 2019 წელს პრეზიდენტმა სი ძინპინმა შიდა მოპოვებისა და გადამუშავების გაზრდის ბრძანება გასცა, წამოიწყო შვიდწლიანი სამოქმედო გეგმა და მილიარდობით დოლარის ახალი ინვესტიციები ჩინეთის ნავთობგიგანტების, CNPC-ის, Sinopec-ისა და CNOOC-ის მიერ. თუმცა, ეს მიღწევები მოკრძალებული აღმოჩნდა. საშინაო წარმოება 2018 წელს დღეში 3.8 მილიონი ბარელიდან გასულ წელს დაახლოებით 4.32 მილიონ ბარელამდე გაიზარდა. თუმცა, ახალი ჭაბურღილებიდან, მათ შორის მჭიდრო ფიქლის ფრეკინგით (მჭიდრო ნავთობი ან ფიქალი გვხვდება გაუმტარი ფიქლისა და კირქვის საბადოებში) მიღებულმა ზრდამაც კი მხოლოდ შეძლო ჩინეთის გიგანტური ძველი საბადოების, როგორიცაა დაცინი (ჰეილუნძიანის პროვინციის ჩრდილო-აღმოსავლეთით) და შენგლი (ყვითელი მდინარის აღმოსავლეთ დელტაზე) კლების კომპენსირება. ჯუნ გომ, სინგაპურში მოქმედმა Sparta Commodities-ის უფროსმა ნავთობის ბაზრის ანალიტიკოსმა, განაცხადა, რომ 2021 წლიდან მოპოვების 8.9%-იანი კუმულაციური ზრდა „უზარმაზარია“ და აღემატება პეკინის მიზანს, რომელიც დღეში 4 მილიონ ბარელს შეადგენდა. „მიწოდების ბოლოდროინდელი რისკი ამტკიცებს, რომ ისინი სწორ გზაზე დგანან“, – განუცხადა გომ DW-ს. თუმცა, მან გააფრთხილა, რომ წარმოების შემდგომი ზრდა ნაკლებად სავარაუდოა, რომ „ექსპონენციალური“ იყოს, რადგან ჩინეთის ნავთობკომპანიები ახალი მარაგების აღმოჩენისთვის იბრძვიან. ნავთობის სექტორის სხვა ექსპერტებმა, რომლებიც მჭიდროდ ადევნებდნენ თვალს ჩინეთის მცდელობებს საშინაო წარმოების გაზრდის კუთხით, სიტუაცია უფრო პირდაპირ აღწერეს. „მიუხედავად უზარმაზარი ინვესტიციებისა ბოლო 15 წლის ან მეტი ხნის განმავლობაში“, წარმოება ძირითადად „ადგილზე დგომისთვის მუშაობდა“, განუცხადა DW-ს ლაური მილივირტამ, ენერგეტიკისა და სუფთა ჰაერის კვლევის ცენტრის წამყვანმა ანალიტიკოსმა. მილივირტას თქმით, მიუხედავად იმისა, რომ მილიარდობით იუანი ჩაიდო ახალ ნავთობის ჭაბურღილებში, ფრეკინგსა და ოფშორულ პროექტებში, საშინაო ნავთობის წარმოება „ადგილიდან არ დაძრულა“. საშინაო წარმოების მცირე პერსპექტივის ფონზე, პეკინი უფრო მეტად ეყრდნობა ნავთობის მარაგებს. 2023 წლის ბოლოდან, ჩინელმა პოლიტიკოსებმა მნიშვნელოვნად დააჩქარეს საგანგებო მარაგების, ცნობილი როგორც სტრატეგიული ნავთობის რეზერვები (SPR), გაფართოება და შევსება. ამ ნაბიჯს ხელი შეუწყო მზარდმა გეოპოლიტიკურმა დაძაბულობამ რუსეთის მიერ უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრისა და ენერგეტიკული ფასების გლობალური ზრდის შემდეგ. ჩინეთი ნაწილობრივ დაცული იყო ირანთან და რუსეთთან გარიგებების დადების შემდეგ, რათა დასავლური სანქციების ფონზე მოეპოვებინა მნიშვნელოვნად შეღავათიანი ნედლი ნავთობი საბაზრო ფასებზე დაბალ ფასად. მოსკოვი ჩინეთისთვის ნავთობის მთავარი მიმწოდებელი იყო გასულ წლამდე, როდესაც რუსულ ფირმებსა და ტანკერებზე აშშ-ის სანქციებმა ნაკადების შესამჩნევი შემცირება გამოიწვია. მას შემდეგ ირანმა შეავსო არსებული ხარვეზის დიდი ნაწილი, მისი ექსპორტის თითქმის მთელი მოცულობა — გასულ წელს ერთ მომენტში დღეში 2 მილიონ ბარელამდე — ფარულად მიეწოდებოდა ჩინეთს „ჩრდილოვანი ფლოტების“, გემიდან გემზე გადატვირთვისა და ეტიკეტების შეცვლის გზით, წარმოშობის დასაფარად და თვალთვალის თავიდან ასაცილებლად. ეს მარაგები კიდევ უფრო გაიზარდა 2025 წელს (როგორც Reuters-მა ოქტომბერში განაცხადა), 11 ახალი საცავის ობიექტი კი მიმდინარე წლის დასაწყისში უნდა ამოქმედდეს. გოს აზრით, წარმოების გაზრდის ნაცვლად, მარაგების დაგროვება დაეხმარება ჩინეთს კიდევ უფრო გააძლიეროს ენერგეტიკული დამოუკიდებლობა ირანიდან, ვენესუელიდან და რუსეთიდან მიწოდების სავარაუდო შემცირების ფონზე. „ჩინეთს ამჟამად 110 დღის მარაგი აქვს, რაც აღემატება OECD-ის 90-დღიან მიზანს“, – განაცხადა მან, მოიხსენიებს რა როგორც SPR-ს, ისე კომერციულ რეზერვებს. „მათ 180 დღის მარაგი აქვთ დაგეგმილი, ამიტომ მარაგების დაგროვების მცდელობები დაჩქარდება გეოპოლიტიკური რისკების გათვალისწინებით“. მიუხედავად იმისა, რომ რეზერვები უზრუნველყოფს დაუყოვნებელ დაცვას, გრძელვადიანი მდგრადობა მდგომარეობს სხვა ზომებში, რომლებსაც ჩინეთი ენერგეტიკული უსაფრთხოების გასაძლიერებლად მიმართავს. ეს მოიცავს სწრაფ ელექტრიფიკაციას და განახლებადი ენერგიის რეკორდულ განვითარებას. პეკინმა ბოლო ხუთი წელი დახარჯა ნავთობის მომხმარებელი სექტორების, მათ შორის ტრანსპორტისა და მძიმე მრეწველობის, ელექტრულ ენერგიაზე აგრესიულად გადასაყვანად...