ჩეხეთის პრემიერ-მინისტრ ანდრეი ბაბიშის ახალ მემარჯვენე-პოპულისტურ მთავრობას სურს, რომ ჩეხეთის საზოგადოებრივი მაუწყებელი საკუთარი კონტროლის ქვეშ მოაქციოს. ერთ-ერთი რეფორმა, რომელიც მათ სურთ განახორციელონ, სალიცენზიო მოსაკრებლის გაუქმებაა. ჩეხური ტელევიზია და ჩეხური რადიო ამჟამად ყველაზე მაღალი აუდიტორიის რაოდენობით გამოირჩევიან ჩეხეთის რესპუბლიკაში, ხოლო სალიცენზიო მოსაკრებლით ყოველწლიურად 450 მილიონ ევროს (532 მილიონი დოლარი) გამოიმუშავებენ. სამი ათწლეულის განმავლობაში საზოგადოებრივი მაუწყებელი წარმატებულად და დამოუკიდებლად ფუნქციონირებდა. თუმცა, თავისი საარჩევნო კამპანიის დროს, მულტიმილიარდერმა და მემარჯვენე-პოპულისტმა ანდრეი ბაბიშმა განაცხადა, რომ სურდა საზოგადოებრივი მაუწყებლის შესუსტება და მისი პოლიტიკური კონტროლის ქვეშ მოქცევა. საბოლოო ჯამში, მას მისი განადგურება სურს. მან მოიგო საპარლამენტო არჩევნები 2025 წლის ოქტომბერში და შექმნა კოალიციური მთავრობა, რომელიც შედგება მისი საკუთარი მემარჯვენე-პოპულისტური მოძრაობა "ANO"-სა და პარტია "მძღოლები საკუთარი თავისთვის"-ისგან, რომლებიც ორივე ექსტრემისტული "პატრიოტთა" ფრაქციის ნაწილია ჩეხეთის პარლამენტის ქვედა პალატაში, პრაღაში, და ასევე ულტრამემარჯვენე პარტია "თავისუფლება და პირდაპირი დემოკრატია"-სგან. ამ მთავრობამ ახლა დაიწყო შეტევა საზოგადოებრივი მაუწყებლის ფინანსურ დამოუკიდებლობაზე. გეგმა მოიცავს სალიცენზიო მოსაკრებლების გაუქმებას, რომელიც თვეში დაახლოებით 8 ევროს შეადგენს თითო ოჯახზე. მთავრობამ ასევე განაცხადა "შემდგომი საკანონმდებლო ცვლილებების" შესახებ, რაც გამოიწვევს "საზოგადოებრივი მაუწყებლის განსაზღვრების განახლებას, რესურსების უფრო ეფექტურ გამოყენებას და დუბლირებული ხარჯების აღმოფხვრას." მათი მოდელი, როგორც მათ განაცხადეს, სლოვაკეთია, რომელიც ბოლო წლებში პრემიერ-მინისტრ რობერტ ფიცოს მთავრობის სრულ კონტროლქვეშ მოექცა. სლოვაკეთის კულტურის მინისტრი მარტინა სიმკოვიჩოვა, რომელიც ამ რეფორმების უკან დგას თავის სამშობლოში, ცოტა ხნის წინ პრაღაში ჩავიდა, რათა დახმარებოდა თავის კოლეგას, ოტო კლემპირს ("მძღოლების" პარტიიდან), ჩეხური ტელევიზიისა და რადიოს მსგავსი რეფორმების განხორციელებაში. სლოვაკეთში ქვეყნის საზოგადოებრივი მაუწყებლის (RTVS) დამოუკიდებლობის გაუქმებამ გამოიწვია ბოლო წლების ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური დემონსტრაცია – თუმცა მთავრობამ მაინც განახორციელა თავისი გეგმები. PMT/Kantar Media-ის მიერ 2025 წლის დეკემბერში ჩატარებული გამოკითხვის თანახმად, სლოვაკეთში მაყურებელთა მხოლოდ 11.9% უყურებს "სამთავრობო ტელევიზიას", ხოლო კერძო არხი "მარკიზა" აუდიტორიის 32.5%-ს იკავებს, ხოლო მისი კონკურენტი "JOJ" – 21.3%-ს. "ფინანსური მოდელი, სხვა სამართლებრივ გარანტიებთან ერთად, უზრუნველყოფს სარედაქციო და ინსტიტუციური გადაწყვეტილების მიღების მაქსიმალურ დაცვას პოლიტიკური ან ეკონომიკური გავლენისგან", – წერდნენ ჩეხური ტელევიზიის გენერალური დირექტორი ჰაინეკ ხუდარეკი და ჩეხური რადიოს გენერალური დირექტორი რენე ზავორალი ერთობლივ წერილში, რომელიც მთავრობის გეგმებს აპროტესტებდა. "ამჟამინდელმა დაფინანსების სისტემამ დაამტკიცა თავისი ეფექტურობა ბოლო 33 წლის განმავლობაში და სრულად შეესაბამება მედიის თავისუფლების ევროპულ აქტს (EMFA), რომელიც ხაზს უსვამს ინსტიტუციურ დამოუკიდებლობას, ფინანსურ სტაბილურობას და საზოგადოებრივი მომსახურების მედიის დაცვას პოლიტიკური ზეწოლისგან", – დასძინეს მათ და აღნიშნეს, რომ ჩეხეთის რესპუბლიკამ წლების წინ აიღო ვალდებულება, შეესრულებინა ევროკავშირის კანონმდებლობა. ხუდარეკმა და ზავორალმა ჩეხეთის კულტურის მინისტრს სთხოვეს ექსპერტთა ჯგუფის შექმნა საზოგადოებრივი მაუწყებლის დაფინანსების საკითხის შესასწავლად, მაგრამ კლემპირმა უარი განაცხადა. "მიმაჩნია, რომ სამართლიანი იქნება, თუ ჩვენ შევხვდებით მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ამ მედიასაშუალებების დაფინანსების ახალი მოდელები იქნება წარმოდგენილი", – თქვა მან და დასძინა, რომ ახალი გადაწყვეტილებები "შეესაბამებოდა EMFA-ის რეგულაციებს". პრემიერ-მინისტრ ბაბიშის წინამორბედის, პეტრ ფიალას უფლებამოსილების დროს, ცენტრისტულ-მემარჯვენე მთავრობა ცდილობდა გაეძლიერებინა ჩეხეთის საზოგადოებრივი მაუწყებლის დამოუკიდებლობა. დაწესდა წესი, რომ მედია საბჭოების წევრთა ერთი მესამედი, რომლებიც ნიშნავენ ტელეარხებისა და რადიოსადგურების გენერალურ დირექტორებს, სენატის მიერ უნდა შეირჩეს. გენერალური დირექტორების გათავისუფლება ახლა მხოლოდ მედია საბჭოების ორი მესამედის უმრავლესობითაა შესაძლებელი. გარდა ამისა, წინა მთავრობის პირობებში სალიცენზიო მოსაკრებელი გაიზარდა პირველად 10 წლის განმავლობაში და ავტომატურად შეესაბამებოდა ინფლაციას. შემდგომი რეფორმები ფიალას საკუთარმა სამოქალაქო დემოკრატიულმა პარტიამ (ODS) დაბლოკა. "ჩვენ მივაღწიეთ მაქსიმუმს, რაც შესაძლებელი იყო ამჟამინდელ პოლიტიკურ სიტუაციაში", – განუცხადა DW-ს ოპოზიციური პარტია "მერები და დამოუკიდებლები" (STAN)-ის სენატორმა დავით სმოლიაკმა. "ბაბიშის მთავრობის მიერ დაგეგმილი ცვლილებებისთვის არ არსებობს არც ერთი ობიექტური მიზეზი", – დასძინა მან და განმარტა, რომ მთავრობას სურდა გაეუქმებინა ამჟამინდელი ფუნქციონირებადი სისტემა, მაგრამ არ უთქვამს, რითი სურს მისი ჩანაცვლება. "მთავრობას აშკარად სურს საზოგადოებრივი მაუწყებლის შესუსტება და მარგინალიზაცია", – განაცხადა ბარა პროხაზკოვამ, ჩეხეთის რადიო და ტელემაუწყებლობის საბჭოს წევრმა. "დასუსტებული მედიის პოლიტიკურად გაკონტროლება ადვილია", – განუცხადა მან DW-ს. თუმცა, ამჟამინდელ მმართველ პარტიებს პარლამენტის ქვედა პალატაში 200 ხმიდან 108 ხმის უმრავლესობა აქვთ, რაც მათ საშუალებას აძლევს გადალახონ ზედა პალატისა და პროევროპული პრეზიდენტ პეტრ პაველის შესაძლო ვეტო.