ბიზნესი ბუნების ხარჯზე: გლობალური ანგარიში კრიტიკულ კავშირსა და გამოსავალზე

ახალი გლობალური კვლევა ამხელს ბიზნესისა და ბუნების კავშირს, რომლის იგნორირებაც არ შეიძლება — და ასევე გვთავაზობს მისი გამოსწორების გზებს. ბიზნესმოდელი, რომელიც ბუნების ხარჯზე ზრდაზეა ორიენტირებული, არა მხოლოდ არამდგრადია, არამედ გადაშენების საფრთხეს ქმნის, თუკი მისი მიმართულება არ შეიცვალა. ეს ინფორმაცია მოცემულია მნიშვნელოვან „ბიზნესისა და ბიომრავალფეროვნების შეფასების ანგარიშში“, რომელიც ბიომრავალფეროვნებისა და ეკოსისტემური სერვისების მთავრობათაშორისმა პლატფორმამ (IPBES) გამოაქვეყნა. IPBES არის გლობალური დამოუკიდებელი კვლევითი ორგანო, რომელიც 150-ზე მეტი წევრი სახელმწიფოს მთავრობებს აერთიანებს. ამ პირველმა შეფასებამ, რომლის მიზანიც ბუნებასა და კომერციას შორის ხშირად დესტრუქციული ურთიერთობის გადახედვაა, აჩვენა, თუ როგორ მოქმედებს ბიზნესი ბიომრავალფეროვნებაზე და რამდენად არის მასზე დამოკიდებული, ასევე, როგორ უწყობს ხელს ბუნება ადამიანებისა და საზოგადოების კეთილდღეობას. „ისტორიაში პირველად მოხდა, რომ მეცნიერები და ბიზნესი ერთად შეიკრიბნენ“, — განაცხადა რიო კოსაკამ ტოკიოს უნივერსიტეტის სოფლის მეურნეობისა და სიცოცხლის მეცნიერებათა სამაგისტრო სკოლიდან. ბიზნესის არსებობა ბიომრავალფეროვნების გარეშე შეუძლებელია, მიუხედავად ამისა, ისინი „ჩვენი ყოველდღიური ცხოვრების საფუძველს“ ანადგურებენ და ძირს უთხრიან ბუნების წვლილს ადამიანთა კეთილდღეობაში, — აღნიშნა კოსაკამ, რომელიც 35 ქვეყნის საჯარო და კერძო სექტორის ექსპერტების მიერ მომზადებული ანგარიშის მთავარი კოორდინატორი ავტორია. ის აღნიშნავს, თუ როგორ არის დამოკიდებული სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტები, მაგალითად, ხილი, დამმტვერავებზე, რომლებიც ბუნების განადგურებასთან ერთად იკარგება — ან როგორ მცირდება თევზჭერის ჰაბიტატები მარჯნის რიფების დაღუპვის შედეგად დაბინძურებისა და კლიმატის ცვლილების გამო. „ბუნებასთან უკეთესი ჩართულობა ბიზნესისთვის არჩევანი არ არის — ეს აუცილებლობაა“, — ნათქვამია კოლუმბიის Universidad de los Andes-ის მკვლევრისა და IPBES-ის შეფასების თანათავმჯდომარის, ქსიმენა რუედას განცხადებაში. ის მიიჩნევს, რომ საწარმოებს გადამწყვეტი როლი აქვთ გარემოს „მართვაში“, რაც „მნიშვნელოვანია მათი ფინანსური შედეგებისთვის და გრძელვადიანი კეთილდღეობისთვის“. თუმცა, თუ ბიზნესს „არამდგრადი ეკონომიკური საქმიანობის“ შეცვლა სურს, მან ყურადღება უნდა მიაქციოს კერძო და საჯარო ფინანსურ ნაკადებს, რომლებიც ბიომრავალფეროვნების დაკარგვისკენ მიმავალ ბიზნეს საქმიანობას აფინანსებს, — აცხადებენ ანგარიშის ავტორები. ანგარიშში ნათქვამია, რომ 2023 წელს ამ ფინანსების დაახლოებით 7.3 ტრილიონი დოლარი (6.2 ტრილიონი ევრო) — აქედან დაახლოებით ორი მესამედი კერძო წყაროებიდან — მიემართა იმ საწარმოებში, რომლებსაც „ბუნებაზე პირდაპირი უარყოფითი გავლენა აქვთ“. მთავრობის სუბსიდიების უმეტესობა წიაღისეულ საწვავსა და სოფლის მეურნეობაზე მოდიოდა, — განუცხადა კოსაკამ DW-ს. ამ თანხის მხოლოდ 3%, ანუ 220 მილიარდი დოლარი საჯარო და კერძო ფინანსებიდან, ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციაში ჩაიდო. ეს ემთხვევა გაეროს იანვრის ანალიზს, რომელიც აჩვენებს, რომ ბუნების გამანადგურებელი „მავნე ინვესტიციები“ 30-ჯერ აღემატება გარემოს დაცვისკენ მიმართულ დაფინანსებას. IPBES-ის ავტორები საუბრობენ „მცდარ სტიმულებზე“, რომლებიც აგრძელებენ ბუნებაზე უარყოფით გავლენას მქონე ჩვეულ ბიზნეს საქმიანობას და აფერხებენ ბიომრავალფეროვნების შემცირების შებრუნების მცდელობებს. გარდა ამისა, ბიზნესები არ არიან პასუხისმგებელი ბიომრავალფეროვნებისა და გარემოს დაცვის რეგულაციების სუსტ აღსრულებაზე, ნაწილობრივ ნებაყოფლობითი ანგარიშგების გამო. საჯაროდ მოქმედი კომპანიების 1%-ზე ნაკლები ახსენებს მათ გავლენას ბიომრავალფეროვნებაზე. IPBES-ის შეფასება მიუთითებს „ადეკვატური ჯილდოებისა და სანქციების“ არარსებობაზე, რაც ბიზნესებს ბიომრავალფეროვნების დაკარგვის შეჩერებისკენ უბიძგებს. მუდმივად მზარდი მატერიალური მოხმარება და კვარტალური მოგების ანგარიშგება — აქციონერთა დივიდენდების გამო — ამ ციკლს აგრძელებს. თუმცა, ბიზნესის პერსპექტივიდანაც კი, ეს მავნე ინვესტიციები არამდგრადია. როგორც 2019 წლის IPBES-ის ბოლო შეფასებაშია დეტალურად აღწერილი, კოსაკა აღნიშნავს სასოფლო-სამეურნეო წარმოების ღირებულების 300%-იან ზრდას 1970 წლის შემდეგ. მიუხედავად ამისა, 2019 წლისთვის გლობალური მოსავლის წლიური მოცულობის 577 მილიარდი დოლარი საფრთხის ქვეშ იყო დამმტვერავთა მრავალფეროვნების შემცირებისა და მიწის დეგრადაციის გამო. რისკების ხაზგასმა მხოლოდ ერთი გზაა ბიზნესის ნაკლებად დესტრუქციულობისკენ წასახალისებლად, — კოსაკას თქმით. „ყოველთვის ასე არ არის, რომ კომპანიები ანადგურებენ ან არამდგრადობას უწყობენ ხელს ინვესტიციებით“, — აღნიშნა მან. შეფასება გვთავაზობს ინსტრუმენტებისა და მეთოდების ფართო სპექტრს, რომლებიც ბიზნესებს საშუალებას აძლევს, იმოქმედონ როგორც საკუთარი, ისე ბიომრავალფეროვნებისა და საზოგადოების სასარგებლოდ. ეს მოიცავს უკეთეს მონაცემებსა და ცოდნას ბიომრავალფეროვნებაზე გავლენებისა და დამოკიდებულებების რაოდენობრივი შეფასებისთვის. შეფასების მიზანია „ხელშემწყობი გარემოს“ შექმნა მდგრადობის ზომებისთვის ბიზნესის ხუთი ძირითადი კომპონენტის ჰარმონიზაციით: ამ კომპონენტებში კონკრეტული ქმედებების 100-ზე მეტი სპეციფიკური მაგალითის მოყვანით, ანგარიშის ავტორები მოუწოდებენ მთავრობებს, მომხმარებლებს, ბიზნესებს, არასამთავრობო ორგანიზაციებს, ძირძველ ხალხებსა და ადგილობრივ თემებს შორის თანამშრომლობის გაძლიერებისკენ. „ბიომრავალფეროვნების უკეთესი მართვა გადამწყვეტია რისკების სამართავად მთელ ეკონომიკაში და საზოგადოებებში — ეს არ არის რაიმე შორეული გარემოსდაცვითი საკითხი, არამედ ძირითადი გამოწვევა ახლა ყველა სამეთვალყურეო საბჭოსა და მინისტრთა კაბინეტში“, — განაცხადა სტივენ პოლასკიმ, რომელიც მინესოტას უნივერსიტეტში ეკოლოგიურ და გარემოს ეკონომიკაში სპეციალიზდება და არის [IPBES შეფასების] თანათავმჯდომარე.