აზერბაიჯანში დაკავებული სომხები. სომხეთის პარლამენტის სპიკერმა ალენ სიმონიანმა განაცხადა, რომ „მოლაპარაკებები არ შეწყდება მანამ, სანამ უკანასკნელი სომეხი პატიმარი არ დაბრუნდება“. ეს პოზიცია მკვეთრად განსხვავდება აზერბაიჯანის პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის პოზიციისგან. სიმონიანის თქმით, ერთ მომენტში აზერბაიჯანში დაკავებული სომხური წარმოშობის პირთა რაოდენობამ 200-ს მიაღწია, თუმცა მათი უმეტესობა მოლაპარაკებების შედეგად გაათავისუფლეს. მან დაამატა, რომ პროცესი გაგრძელდება მანამ, სანამ უკანასკნელი დაკავებული არ დაბრუნდება. ამჟამად აზერბაიჯანში 19 სომხური წარმოშობის პირია დაკავებული. მათ შორის არიან ყარაბაღის ადმინისტრაციის ყოფილი ლიდერები, მათ შორის რუბენ ვარდანიანი, არკადი ღუკასიანი, ბაქო სააკიანი და არაიკ ჰარუთიუნიანი, რომლებსაც ომის დროს მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ მასობრივი მკვლელობებისა და ტერორისტული აქტების ბრალდებები ემუქრებათ. მათ ბრალი ედებათ მძიმე დანაშაულებებში, მათ შორის გენოციდსა და ტერორიზმში. აზერბაიჯანში საზოგადოებრივი აზრი ძირითადად მიიჩნევს, რომ მათი გათავისუფლება ნაკლებად სავარაუდოა. 13 თებერვალს France 24-თან ინტერვიუში ილჰამ ალიევმა განაცხადა, რომ სომეხი დაკავებულების შეწყალების საკითხი დღის წესრიგში არ დგას, ხაზგასმით აღნიშნა, რომ დაკავებულებმა „დანაშაული ჩაიდინეს ეროვნული უსაფრთხოებისა და კაცობრიობის წინააღმდეგ“ და ისინი ნიურნბერგის ტრიბუნალზე გასამართლებულ ნაცისტ ლიდერებს შეადარა. მან ასევე თქვა, რომ აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტ ჯეიმს ვენსის ვიზიტის დროს მან უარყო პატიმრების გათავისუფლების წინადადება და დააფიქსირა თავისი პოზიცია ამ საკითხთან დაკავშირებით. დაპირისპირებულმა განცხადებებმა კიდევ ერთხელ გააჩინა კითხვები მშვიდობის პროცესის პერსპექტივებისა და იმის შესახებ, შეძლებენ თუ არა სომეხი დაკავებულების საბოლოოდ გათავისუფლებას. ამ JAMnews-ის სტატიაში გამოყენებული ტერმინები და ტოპონიმები, ისევე როგორც გამოხატული მოსაზრებები და იდეები, ასახავს მხოლოდ ავტორის ან კონკრეტული დაინტერესებული საზოგადოების პოზიციას და შესაძლოა არ ემთხვეოდეს JAMnews-ის ან მისი ცალკეული თანამშრომლების შეხედულებებს. გასამართლებულთა ადვოკატები აცხადებენ, რომ თუმცა განაჩენი სამართლებრივი თვალსაზრისით საბოლოოა, პოლიტიკური გადახედვა არ არის გამორიცხული. აზერბაიჯანში ამჟამად დაკავებული სომხური წარმოშობის ზოგიერთი პირი 2020 წლის ომის შემდეგ დააკავეს და ძირითადად ბრალდებულნი არიან ომის დანაშაულებებში, ტერორიზმში, დივერსიასა და ჯაშუშობაში. რუბენ ვარდანიანს, თვითგამოცხადებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ყოფილ სახელმწიფო მინისტრს, 20 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა. მას ბრალი ედება გამოძალვაში, ომის დანაშაულებებში, უკანონო შეიარაღებული ფორმირებების შექმნასა და ტერორიზმში. იანვარში აზერბაიჯანმა ოთხი პატიმარი გადასცა სომხურ მხარეს — ვაგიფ ხაჩატრიანი, გევორგ სუჯიანი, დავით დავთიანი და ვიგენ ეულჯეკიანი. თითოეულ მათგანს ადრე სხვადასხვა ვადით ჰქონდა მისჯილი თავისუფლების აღკვეთა. თუმცა, ამ ნაბიჯმა საზოგადოებრივ სივრცეში მნიშვნელოვანი კრიტიკა გამოიწვია. სოციალურ მედიაში ზოგიერთმა მომხმარებელმა ხაჩატრიანის (რომელიც 1991 წლის მეშალის ხოცვა-ჟლეტაში მონაწილეობაში იყო ბრალდებული) გათავისუფლებას „ორმაგი სტანდარტი“ უწოდა, აღნიშნავდნენ რა, რომ ქვეყნის შიგნით პოლიტპატიმრები კვლავ პატიმრობაში რჩებოდნენ. ხელისუფლებამ, თავის მხრივ, დაჟინებით განაცხადა, რომ გათავისუფლება განხორციელდა ჰუმანიტარული მოსაზრებებით და გაავრცელა ანონიმური განცხადება, რომლის მიხედვითაც შემდგომი გათავისუფლებები არ იგეგმებოდა. იმის ახსნისას, თუ რატომ არ აპირებს ის დარჩენილი დაკავებულების გათავისუფლებას, პრეზიდენტმა ალიევმა მათ ბრალი დასდო ომის დროს მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ „წარმოუდგენელი სისასტიკის“ ჩადენაში და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მათი შეწყალება ძირს უთხრის სამართლებრივ სისტემას. მისი აზრით, ასეთი ქმედებები მკაცრ დასჯას მოითხოვს და არ უნდა მისცეს სომხეთის ხელმძღვანელობას „წარსულის შეცდომებზე პასუხისმგებლობის თავიდან აცილების“ საშუალება. ვიზიტი აღინიშნა მაღალი დონის მოლაპარაკებებითა და სტრატეგიული პარტნიორობის ქარტიით. მშვიდობის მოლაპარაკებებში შუამავლები, განსაკუთრებით შეერთებული შტატები, მიიჩნევენ, რომ ჰუმანიტარული ჟესტები კონფლიქტის მოგვარების გასაღებია. ბაქოში ვიზიტისას აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტმა ჯეიმს ვენსმა, რომელიც დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციას წარმოადგენდა, განაცხადა, რომ დაკავებულების გათავისუფლება მნიშვნელოვანია მშვიდობის პროცესში ნდობის ასაშენებლად და აუცილებელი ნაბიჯია ეკონომიკური თანამშრომლობის გაფართოებისკენ პროექტის „ტრამპის გზა საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისთვის“ (TRIPP) ფარგლებში. მისი პრესსპიკერის თქმით, ვენსმა აზერბაიჯანულ მხარესთან განიხილა ეკონომიკური ინიციატივები და ნდობის აღდგენის ზომები, მათ შორის პატიმრების გათავისუფლება. სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმაც დაადასტურა, რომ დაკავებულების საკითხი ვენსის ვიზიტის დროს დაისვა და მუდმივად დღის წესრიგში რჩებოდა. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ იანვარში გამოქვეყნებული დოკუმენტი, რომელიც TRIPP-ის განხორციელების ჩარჩოს ასახავს, ხაზს უსვამს გეგმებს სომხეთის ტერიტორიის გავლით მულტიმოდალური სატრანსპორტო დერეფნის გახსნასთან დაკავშირებით, რომელიც აზერბაიჯანს ნახიჩევანთან დააკავშირებს, ორი ქვეყნის სუვერენიტეტისა და ურთიერთპატივისცემის პრინციპებზე დაყრდნობით. პროექტი ითვალისწინებს ტრანს-კასპიის ვაჭრობის გაფართოებას, რეგიონული ეკონომიკის განვითარებას და ამერიკული ბიზნესის მონაწილეობის გაზრდას. სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა და აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტმა ხელი მოაწერეს ერთობლივ განცხადებას ბირთვული ენერგიის მშვიდობიანი გამოყენების შესახებ და განიხილეს სტრატეგიული პარტნიორობის ახალი მიმართულებები.