სომხეთის პარლამენტის სპიკერმა ალენ სიმონიანმა განაცხადა, რომ „მოლაპარაკებები არ შეწყდება, სანამ უკანასკნელი სომეხი პატიმარი არ დაბრუნდება“, რაც მკვეთრად განსხვავდება აზერბაიჯანის პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის პოზიციისგან. სიმონიანის თქმით, ერთ დროს აზერბაიჯანში დაკავებული სომხური წარმოშობის პირთა რიცხვი 200-ს უახლოვდებოდა, თუმცა მათი უმეტესობა მოლაპარაკებების შედეგად გაათავისუფლეს. მან დასძინა, რომ პროცესი გაგრძელდება მანამ, სანამ ბოლო დაკავებული არ დაბრუნდება. ამჟამად აზერბაიჯანში 19 სომეხი ეროვნების პირია პატიმრობაში. მათ შორის არიან ყარაბაღის ადმინისტრაციის ყოფილი ლიდერები, როგორებიც არიან რუბენ ვარდანიანი, არკადი ღუკასიანი, ბაქო საჰაკიანი და არაიკ ჰარუთიუნიანი, რომლებსაც ომის დროს მშვიდობიანი მოსახლეობის მასობრივ მკვლელობებსა და ტერორისტულ აქტებში ედებათ ბრალი. მათ ბრალი წაყენებული აქვთ სერიოზულ დანაშაულებში, მათ შორის გენოციდსა და ტერორიზმში. აზერბაიჯანში საზოგადოებრივი აზრი დიდწილად მიიჩნევს, რომ მათი გათავისუფლება ნაკლებად სავარაუდოა. 13 თებერვალს France 24-ის ეთერში გასულ ინტერვიუში ილჰამ ალიევმა განაცხადა, რომ სომეხი დაკავებულების შეწყალების საკითხი დღის წესრიგში არ დგას. მან ხაზი გაუსვა, რომ დაკავებულებმა „ჩაიდინეს დანაშაული ეროვნული უსაფრთხოებისა და კაცობრიობის წინააღმდეგ“ და ისინი ნიურნბერგის ტრიბუნალზე გასამართლებულ ნაცისტ ლიდერებს შეადარა. მან ასევე თქვა, რომ აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტ ჯეიმს ვენსის ვიზიტის დროს მან უარი თქვა პატიმრების გათავისუფლების წინადადებაზე და ამ საკითხზე თავისი პოზიცია დააფიქსირა. ურთიერთგამომრიცხველმა განცხადებებმა კვლავ გააჩინა კითხვები სამშვიდობო პროცესის პერსპექტივებთან დაკავშირებით და იმის თაობაზე, შეიძლება თუ არა სომეხი დაკავებულები საბოლოოდ გათავისუფლდნენ. მსჯავრდებულთა ადვოკატები აცხადებენ, რომ მიუხედავად იმისა, რომ განაჩენები იურიდიული თვალსაზრისით საბოლოოა, პოლიტიკური გადახედვა არ არის გამორიცხული. აზერბაიჯანში ამჟამად დაკავებული ზოგიერთი სომეხი ეროვნების პირი 2020 წლის ომის შემდეგ დააკავეს და მათ ძირითადად ომის დანაშაულებში, ტერორიზმში, დივერსიასა და ჯაშუშობაში ედებათ ბრალი. თვითგამოცხადებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ყოფილ სახელმწიფო მინისტრს, რუბენ ვარდანიანს, 20 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა. მას ბრალი ედება გამოძალვაში, ომის დანაშაულებში, უკანონო შეიარაღებული ფორმირებების შექმნასა და ტერორიზმში. იანვარში აზერბაიჯანმა ოთხი პატიმარი სომხურ მხარეს გადასცა — ვაგიფ ხაჩატრიანი, გევორგ სუჯიანი, დავით დავთიანი და ვიგენ ეულჯეკჩიანი. თითოეულ მათგანს ადრე სხვადასხვა ვადით ჰქონდა მისჯილი თავისუფლების აღკვეთა. თუმცა, ამ ნაბიჯმა საზოგადოებრივ სივრცეში მნიშვნელოვანი კრიტიკა გამოიწვია. სოციალურ მედიაში ზოგიერთმა მომხმარებელმა ხაჩატრიანის, რომელსაც 1991 წლის მეშალის ხოცვა-ჟლეტაში მონაწილეობა ედება ბრალად, გათავისუფლება „ორმაგ სტანდარტად“ შეაფასა, აღნიშნავენ რა, რომ ქვეყნის შიგნით პოლიტპატიმრები კვლავ პატიმრობაში რჩებიან. ხელისუფლებამ, თავის მხრივ, დაჟინებით განაცხადა, რომ გათავისუფლება ჰუმანიტარული მოსაზრებებით განხორციელდა და გაავრცელა ანონიმური განცხადება, რომლის მიხედვითაც შემდგომი გათავისუფლებები არ იგეგმება. იმის ახსნით, თუ რატომ არ აპირებს დარჩენილი დაკავებულების გათავისუფლებას, პრეზიდენტმა ალიევმა მათ ბრალი დასდო ომის დროს მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ „წარმოუდგენელი სისასტიკის“ ჩადენაში და ხაზი გაუსვა, რომ მათი შეწყალება ძირს გამოუთხრის სამართლებრივ სისტემას. მისი აზრით, ასეთი ქმედებები მკაცრ დასჯას მოითხოვს და არ უნდა მისცეს სომხეთის ხელმძღვანელობას „წარსულის შეცდომებზე პასუხისმგებლობის თავიდან აცილების საშუალება“. **უმაღლესი დონის მოლაპარაკებები და სტრატეგიული პარტნიორობის ქარტია** სამშვიდობო მოლაპარაკებების შუამავლებს, განსაკუთრებით შეერთებულ შტატებს, მიაჩნიათ, რომ ჰუმანიტარული ჟესტები კონფლიქტის მოგვარების გასაღებია. ბაქოში ვიზიტის დროს, აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტმა ჯეიმს ვენსმა, რომელიც დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციას წარმოადგენდა, განაცხადა, რომ დაკავებულთა გათავისუფლება მნიშვნელოვანია სამშვიდობო პროცესში ნდობის ასაშენებლად და აუცილებელი ნაბიჯია ეკონომიკური თანამშრომლობის გასაფართოებლად „ტრამპის გზა საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისკენ“ (TRIPP) პროექტის ფარგლებში. მისი პრესმდივნის თქმით, ვენსმა აზერბაიჯანულ მხარესთან ეკონომიკური ინიციატივები და ნდობის აღდგენის ზომები, მათ შორის პატიმრების გათავისუფლება განიხილა. სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმაც დაადასტურა, რომ დაკავებულთა საკითხი ვენსის ვიზიტის დროს დაისვა და მუდმივად დღის წესრიგში რჩება. იანვარში გამოქვეყნებულ აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის დოკუმენტში, რომელიც TRIPP-ის განხორციელების ჩარჩოს ასახავს, ხაზგასმულია გეგმები სომხეთის ტერიტორიაზე მულტიმოდალური სატრანსპორტო დერეფნის გასახსნელად, რომელიც აზერბაიჯანს ნახიჭევანთან დააკავშირებს, ორი ქვეყნის სუვერენიტეტისა და ურთიერთპატივისცემის პრინციპებზე დაყრდნობით. პროექტი ითვალისწინებს ტრანსკასპიური ვაჭრობის გაფართოებას, რეგიონული ეკონომიკის განვითარებას და ამერიკული ბიზნესის მონაწილეობის გაზრდას. სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა და აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტმა ხელი მოაწერეს ერთობლივ განცხადებას ბირთვული ენერგიის მშვიდობიანი გამოყენების შესახებ და განიხილეს სტრატეგიული პარტნიორობის ახალი სფეროები. როგორც ჩანს, დაკავებულები გარიგების საგნად გამოიყენება.