აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ აიათოლა ალი ხამენეი ირანზე აშშ-ის და ისრაელის მასიური საჰაერო დარტყმების პირველ დღეს მოკლეს. 86 წლის ლიდერის, რომელიც ბოლო სამი ათწლეულის განმავლობაში მართავდა ქვეყანას – რაც მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ხანგრძლივი მმართველობაა – გარდაცვალება მოგვიანებით ირანის სახელმწიფო ტელევიზიამ დაადასტურა. 1979 წლის ისლამური რევოლუციის შემდეგ ირანს მხოლოდ ორი უზენაესი ლიდერი ჰყავდა. ეს ყოვლისშემძლე თანამდებობაა – უზენაესი ლიდერი არის სახელმწიფოს მეთაური და შეიარაღებული ძალების, მათ შორის ელიტარული რევოლუციური გვარდიის, მთავარსარდალი. ხამენეი არ იყო სრულფასოვანი დიქტატორი, ის კონკურენტული ძალაუფლების ცენტრების რთული ქსელის შუაგულში იყო მოქცეული, შეეძლო ვეტო დაედო ნებისმიერი საჯარო პოლიტიკის საკითხისთვის და საჯარო თანამდებობებზე კანდიდატები თავად შეერჩია. ახალგაზრდა ირანელებს არასოდეს განუცდიათ ცხოვრება მის მმართველობამდე. სახელმწიფო ტელევიზია ხამენეის ყოველ ნაბიჯს აშუქებდა. მისი გამოსახულება საჯარო სივრცეებში ბილბორდებზე იყო გაკრული, ხოლო მისი ფოტო მაღაზიებში ყველგან გვხვდებოდა. საზღვარგარეთ, ირანის პრეზიდენტები ხშირად იპყრობდნენ ყურადღებას. თუმცა, ქვეყნის შიგნით, სწორედ ხამენეი იყო ის, ვინც სადავეებს მართავდა. მისი სიკვდილი, ასეთ ძალადობრივ ვითარებაში, ირანსა და მთელ რეგიონში ახალ და გაურკვეველ მომავალს მოასწავებს. ალი ხამენეი დაიბადა ირანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ქალაქ მეშჰედში, 1939 წელს. რელიგიურ ოჯახში რვა შვილიდან მეორე, მისი მამა იყო შიიტური ისლამის საშუალო რანგის სასულიერო პირი, რაც ირანში დომინანტური სექტაა. ხამენეი მოგვიანებით რომანტიზებას უკეთებდა თავის „ღარიბ, მაგრამ ღვთისმოსავ“ ბავშვობას და ამბობდა, რომ ხშირად არაფერს ჭამდა გარდა „პურისა და ქიშმიშისა“. მისი განათლება ყურანის შესწავლით იყო დომინირებული და სასულიერო პირის კვალიფიკაცია 11 წლის ასაკში მიიღო. თუმცა, იმ დროის მრავალი რელიგიური ლიდერის მსგავსად, მისი მოღვაწეობა იმდენადვე პოლიტიკური იყო, რამდენადაც სულიერი. ეფექტური ორატორი, ხამენეი ირანის შაჰის კრიტიკოსებს შეუერთდა: მონარქს, რომელიც საბოლოოდ ისლამურმა რევოლუციამ დაამხო. წლების განმავლობაში ის მიწისქვეშეთში ცხოვრობდა ან ციხეში იჯდა. შაჰის საიდუმლო პოლიციამ ის ექვსჯერ დააპატიმრა, აწამეს და შიდა გადასახლებაში გაგზავნეს. ისლამური რევოლუციის შემდეგ, მისმა ლიდერმა აიათოლა რუჰოლა ხომეინიმ ის დედაქალაქ თეირანის პარასკევის ლოცვის წინამძღვრად დანიშნა. ყოველ კვირას მისი პოლიტიკური ქადაგებები მთელი ქვეყნის მასშტაბით გადაიცემოდა. ამან ხამენეი მტკიცედ დაამკვიდრა ქვეყნის ახალი ხელმძღვანელობის ნაწილად. რევოლუციის შემდგომ პირველ, მღელვარე თვეებში, ხომეინის ერთგულმა მებრძოლმა უნივერსიტეტის სტუდენტების ჯგუფმა აშშ-ის საელჩო დაიკავა. ათობით დიპლომატი და საელჩოს თანამშრომელი მძევლად აიყვანეს. ირანის რევოლუციურმა ლიდერებმა – მათ შორის ხამენეიმ – მხარი დაუჭირეს სტუდენტებს, რომლებიც აპროტესტებდნენ ამერიკის გადაწყვეტილებას, თავშესაფარი მიეცა დამხობილი შაჰისთვის. მძევლების აყვანა 444 დღე გაგრძელდა. ამან ხელი შეუწყო კარტერის ადმინისტრაციის განადგურებას შეერთებულ შტატებში და ირანი ანტიამერიკულ და ანტიდასავლურ გზაზე დააყენა, რამაც რევოლუცია განსაზღვრა. ამ ეპიზოდმა ასევე ირანისთვის საერთაშორისო იზოლაციის ათწლეულების დასაწყისი მოასწავა. კრიზისიდან მალევე, ხამენეის გაუმართლა, რომ გადაურჩა მკვლელობის მცდელობას. 1981 წლის ივნისში, დისიდენტურმა ჯგუფმა ბომბი ჩამწერ აპარატში დამალა. ის მაშინ აფეთქდა, როდესაც ის ლექციას კითხულობდა. ის მძიმედ დაშავდა. მის ფილტვებს თვეები დასჭირდა აღსადგენად, და მან სამუდამოდ დაკარგა მარჯვენა ხელის გამოყენების უნარი. იმავე წლის მოგვიანებით, პრეზიდენტი მოჰამად-ალი რაჯაი მოკლეს და ხამენეიმ მონაწილეობა მიიღო შემდგომ არჩევნებში, რათა მის ნაცვლად დიდწილად ცერემონიალურ როლზე დამდგარიყო. ხომეინი აკონტროლებდა, ვის ჰქონდა მონაწილეობის უფლება, შედეგი არასოდეს ყოფილა საეჭვო. ხამენეიმ ხმების 97%-ით გაიმარჯვა. მისმა საინაუგურაციო სიტყვამ ტონი მისცა მის პრეზიდენტობას, რა დროსაც მან დაგმო „გადახვევა, ლიბერალიზმი და ამერიკის გავლენის ქვეშ მყოფი მემარცხენეები“. თანამდებობაზე ყოფნისას, ხამენეი საომარი დროის ლიდერად იქცა. რამდენიმე თვით ადრე, ქვეყნის მეზობელი, ერაყი, შემოიჭრა. ერაყის პრეზიდენტს, სადამ ჰუსეინს, ეშინოდა, რომ ხომეინის ისლამური რევოლუცია საზღვარგარეთ გავრცელდებოდა და მის საკუთარ რეჟიმს ძირს გამოუთხრიდა. ეს იყო სასტიკი და სისხლიანი ომი, რომელიც რვა წელს გაგრძელდა, ორივე მხრიდან ასობით ათასი დაღუპულით. ხამენეი თვეობით ატარებდა ფრონტის ხაზზე, სადაც მრავალი მეთაური და ჯარისკაცი, რომელსაც ის შეხვდა და იცნობდა, დაიღუპა. ერაყის არმიამ ქიმიური იარაღი გამოიყენა ირანის სასაზღვრო სოფლების წინააღმდეგ და შორს მდებარე ქალაქები, მათ შორის დედაქალაქი თეირანი, რაკეტებით დაბომბა. ირანი, თავის მხრივ, ერაყის ხაზების გასარღვევად ადამიანთა ტალღებს ეყრდნობოდა, რომლებიც ღვთისმოსავი ახალგაზრდებისგან შედგებოდა, ზოგიერთი მათგანი ძლივს იყო საბრძოლო ასაკის. იყო უზარმაზარი მსხვერპლი. ომმა გაამყარა ხამენეის ღრმა უნდობლობა აშშ-ისა და დასავლეთის მიმართ – რომლებიც მხარს უჭერდნენ სადამ ჰუსეინის შემოჭრას. 1989 წელს ხამენეი ექსპერტთა ასამბლეამ, სასულიერო პირთა საბჭომ, ხომეინის მემკვიდრედ აირჩია, რომელიც 86 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ახალი უზენაესი ლიდერი შეირჩა იმის მიუხედავად, რომ რელიგიურ მეცნიერებაში მისი მიღწევების ჩანაწერი სუსტად ითვლებოდა. „მე ვარ ინდივიდი მრავალი ნაკლით და ხარვეზით და მართლაც მცირე სემინარიელი,“ აღიარა მან თავის პირველ გამოსვლაში თანამდებობაზე. „თუმცა, ჩემს მხრებზე დაიდო პასუხისმგებლობა და მე გამოვიყენებ ჩემს ყველა შესაძლებლობას და მთელ ჩემს რწმენას [ტექსტი წყდება].