აშშ ევროპის ენერგეტიკულ დამოუკიდებლობას ემუქრება: მოწოდება განახლებადი წყაროების შემცირებისკენ

ტრამპის ადმინისტრაცია „ამერიკული ენერგეტიკული დომინირების“ მიზნით ევროპას მოუწოდებს, შეამციროს განახლებადი ენერგიის მოხმარება – და, შესაბამისად, მისი ენერგეტიკული დამოუკიდებლობა – აშშ-ის წიაღისეული საწვავის სასარგებლოდ. გასულ კვირას ევროპაში ვიზიტისას, დონალდ ტრამპის მიერ დანიშნულმა აშშ-ის ენერგეტიკის მდივანმა, კრის რაიტმა, საერთაშორისო ენერგეტიკის სააგენტოს (IEA) მოუწოდა, სუფთა ენერგიიდან წიაღისეულ საწვავზე გადასულიყო. პარიზში, გლობალური ენერგეტიკული უსაფრთხოებისადმი მიძღვნილი საერთაშორისო ორგანოს შტაბ-ბინაში გამართულ შეხვედრაზე რაიტმა IEA-ის მიერ წიაღისეული საწვავიდან მიღებული სათბურის გაზების ემისიების მასობრივად შემცირების ვალდებულებას „დესტრუქციული ილუზია“ უწოდა. აშშ, რომელიც IEA-ის 45 წევრ და ასოცირებულ ქვეყანას შორის არის, რაც მსოფლიო ენერგეტიკული მოთხოვნის 75%-ს წარმოადგენს, ორგანიზაციიდან გასვლით იმუქრება, თუ ის მომდევნო წელს არ მიატოვებს თავის ენერგეტიკული გარდამავალი მიზნებს, განაცხადა ენერგეტიკის მეთაურმა. რაიტი, Liberty Energy-ის, აშშ-ის ნავთობისა და გაზის ჰიდრავლიკური მოტეხილობის (ფრეკინგის) მსხვილი კომპანიის დამფუძნებელი და ყოფილი აღმასრულებელი დირექტორი, ღიად საუბრობს იმაზე, რასაც ის „კლიმატის განგაშს“ უწოდებს. მისმა ენერგეტიკის დეპარტამენტმა 2025 წლის ივლისში გამოაქვეყნა საკამათო კლიმატის ანგარიში, რომელშიც წიაღისეული საწვავის წვასთან დაკავშირებული ტემპერატურის მატების გავლენა დაკნინებული იყო. ერთი შეფასებით, კლიმატით გამოწვეულმა ექსტრემალურმა ამინდმა 2025 წელს $120 მილიარდი (€101 მილიარდი) ზარალი გამოიწვია. თუმცა, აშშ-ის ენერგეტიკის მეთაურის მოხსენებაში ნათქვამია, რომ CO2-ით გამოწვეული დათბობა „ეკონომიკურად ნაკლებად საზიანოა, ვიდრე ეს ჩვეულებრივად ითვლება“. რაიტს მიაჩნია, რომ წიაღისეული საწვავიდან გადასვლის პოლიტიკამ ზიანი მიაყენა როგორც აშშ-ის, ისე ევროკავშირის ეკონომიკას. ევროპაში ყოფნისას მან ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ სუფთა ენერგიაზე გადასვლამ, ანუ რასაც მან „კლიმატის კულტი“ უწოდა, „ევროპელებისთვის ეკონომიკური შესაძლებლობები შეამცირა“. მას ადრე ნათქვამი აქვს, რომ „კლიმატის განგაშმა“ შეამცირა ენერგეტიკული თავისუფლება და, შესაბამისად, კეთილდღეობა და ეროვნული უსაფრთხოება მთელ დასავლეთ ევროპაში. სემ ელვისი, დიდი ბრიტანეთში დაფუძნებული საჯარო პოლიტიკის კვლევის ინსტიტუტის (Institute for Public Policy Research) ასოცირებული დირექტორი, რომელიც გარემოსა და ენერგეტიკულ უსაფრთხოებას ფარავს, უარყოფს აზრს, რომ განახლებადი ენერგიის მოხმარებამ ზიანი მიაყენა ევროპის ეკონომიკას. ბლოკის ენერგიის 25%-ზე მეტი სუფთა წყაროებიდან მოდის. „ეს სიმართლისგან ძალიან შორს არის“, – განუცხადა მან DW-ს. „ხმელეთის მზის და ქარის ენერგია ხელმისაწვდომი ენერგიის ყველაზე იაფ ფორმად რჩება“, – თქვა მან რეგიონზე, რომელსაც ცოტა შიდა წიაღისეული საწვავის მარაგი აქვს. მზის პანელების ღირებულება დაახლოებით 90%-ით შემცირდა ათწლეულის განმავლობაში, რაც ჩინური საწარმოო შესაძლებლობების მკვეთრ ზრდას მოჰყვა. სურეის უნივერსიტეტის ბოლო კვლევამ დაადასტურა, რომ მზის ენერგია ფართომასშტაბიანი ელექტროენერგიის გამომუშავების ყველაზე იაფ გლობალურ წყაროდ იქცა, რომელიც ქვანახშირს, გაზს და ქარსაც კი უსწრებს. ამასობაში, წიაღისეული საწვავის ფასები მძიმედ იცვლებოდა. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის (იმ დროისთვის ევროპის უდიდესი გაზის მიმწოდებელი) შეჭრის შემდეგ თვეებში, ელექტროენერგიისა და გაზის ფასებმა ევროპაში რეკორდულ მაჩვენებელს მიაღწია. ევროპელმა ლიდერებმა ცოტა ხნის წინ შეშფოთება გამოთქვეს ევროპის დამოკიდებულებაზე აშშ-დან თხევადი ბუნებრივი გაზის (LNG) იმპორტის მზარდ მოცულობაზე მას შემდეგ, რაც რუსული მიწოდება დაკარგა. ისინი ასევე მოუწოდებენ შიდა განახლებად ენერგიაში მეტი ინვესტიციის ჩადებას. „მომავალზე ორიენტირებულ, გლობალურად კონკურენტუნარიან ეკონომიკებს დასჭირდებათ სუფთა ენერგიის უხვი მიწოდებაზე მარტივი წვდომა“, – განაცხადა ჯული მაკნამარამ, აშშ-ის არაკომერციული ორგანიზაცია „შეშფოთებულ მეცნიერთა კავშირის“ (Union of Concerned Scientists) კლიმატის და ენერგეტიკის პროგრამის პოლიტიკის დირექტორის მოადგილემ. აშშ-ის ენერგეტიკის მდივნის მოწოდებები „წიაღისეული საწვავის უფრო მეტი მოხმარების დაფიქსირებისკენ“ „აქტიურად ძირს უთხრის ევროპის ძლიერ და სტრატეგიულ ვალდებულებებს სუფთა ენერგიაზე გადასვლის მიმართ“, – განუცხადა მან DW-ს. ამასობაში, ესპანეთში ეკონომიკამ სარგებელი მიიღო ქარისა და მზის ენერგიაზე სწრაფი გადასვლისგან. 2019 წელს ამ სამხრეთ ევროპულ ქვეყანას ევროკავშირში ყველაზე ძვირი ელექტროენერგია ჰქონდა. მაგრამ, გლობალური ენერგეტიკული ანალიტიკური ცენტრის Ember-ის მონაცემებით, განახლებადი ენერგიის მასობრივმა მოხმარებამ 2025 წლისთვის ელექტროენერგია 75%-ით გააიაფა. მწვანე ენერგიის მიერ ქვანახშირისა და გაზის ჩანაცვლებით, ესპანეთის ქსელში წიაღისეული საწვავის პროცენტული წილი გერმანიის ნახევარია, რომელიც უფრო მეტად არის გაზზე დამოკიდებული. „ესპანეთმა გაწყვიტა დამანგრეველი კავშირი ელექტროენერგიის ფასებსა და არასტაბილურ წიაღისეულ საწვავს შორის, რაც მის ევროპელ მეზობლებს ძალიან სურთ“, – განაცხადა Ember-ის უფროსმა ენერგეტიკულმა ანალიტიკოსმა, კრის როსლოუმ, განცხადებაში. IEA-ის შეხვედრაზე გამოსვლისას კრის რაიტმა ასევე განაცხადა, რომ „ბევრმა ერმა“ პირად საუბრებში გამოთქვა სურვილი „კვლავ კონკურენტუნარიანები გამხდარიყვნენ, თავიანთი ქვეყნების რეინდუსტრიალიზაცია მოეხდინათ“ წიაღისეულზე დაფუძნებული ენერგიის აღორძინებით. მაგრამ სემ ელვისი საპირისპიროს ამტკიცებს, რომ „ელექტროფიცირებული ტექნოლოგიები ოთხჯერ უფრო ეფექტურია, ვიდრე წიაღისეული საწვავის წვა“. როდესაც ტრანსპორტი ან ენერგია ელექტრიფიცირებულია, ის „მყისიერ პროდუქტიულობის ზრდას“ უზრუნველყოფს, დასძენს ის. „ევროპაში შემცირებული ეკონომიკური შესაძლებლობები ამის ამოცნობაში გადაჭარბებული სიფრთხილიდან გამომდინარეობს“, – განაცხადა ელვისმა რაიტის წიაღისეული საწვავის ხელშეწყობის საპასუხოდ. შედეგად, „ნელა მოძრავი წიაღისეულ საწვავზე დაფუძნებული კომპანიები“, როგორიცაა ავტომწარმოებლები, უცხოეთში უფრო ინოვაციური ტექნოლოგიებით „უსწრებენ“ – ნათელი მაგალითია ჩინეთის დომინანტური ელექტრომობილების ინდუსტრია.